Page images
PDF

nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare, et sane quae testator specialiter in tabulis testamenti scripserit, ea videtur generali sermone nominare atque confirmare. Gaj. n. § 102—104.

2. In testamento quod per aes et libram fit duae res aguntur; familiae mancipatio et nuncupatio testamenti: . . quae nuncupatio et testatio vocatur. Ulp. XX. 9.

3. Heredes palam, ita ut exaudiri possint, nuncupandi sunt; licebit ergo testanti vel nuncupare heredes vel scribere; sed si nuncupat, palam debet. Ulp. 1. 21 pr. D. h. t (qui test. fac . 28, 1.)

b. 1. Mutus surdus furiosus pupillus femina neque familiae emptor esse, neque testis libripensve fieri potest. — Latinus Iunianus et familiae emptor et testis et libripens fieri potest, quoniam cum eo testamenti factio est. Ulp. XX 7. 8.

2. Qui in potestate testatoris est aut familiae emptoris, testis aut libripens adhiberi non potest, quoniam familiae mancipatio ioter testatorem et familiae emptorem fit, et ob id domestici testes adhibendi non sunt. § 3 ib.

3. Is vero qui in potestate heredis aut legatarii est, cuiusve heres ipse aut legatarius in potestate est, adeo testis et libripens adhiberi potest, ut ipse quoque heres aut legatarius iure adhibeantur; sed tamen quod ad heredem pertinet, quique in eius potestate est, cuiusve is in potestate erit, minime hoc iure uti debemus. Gaj. II. § 108.

4. Qui testamento heres instituitur, in eodem testamento testis esse non potest. Ulp. 1. 20 pr. h. t.

m. SDa§ prdtorifd^e (Sbift gab aber fpdter au§ bem fd)riftlid)en bon 7 .Beugen geljiftifl bejtegelten £eftament — bte iibrigen ©r* forberniffe ber ©ultigfeit be§ fefcten 2BiHen§ borau§gefefct — bem emannten (Srben bie bonorum possessio secundum tabulas, obne 9tucfftd)t barauf ju nebtnen, ob bie cnrilen Solennitdten ber mancipatio unb nuncupatio beobacfjtet toaren.a) SDiefe bonorum possessio toar ben eioilen ^nteftaterben gegeniiber urfpriinglid) sine re (§ 156. n. D. b.); erft feit 3Karc 2lurel (2lntoninu§ tyiu§?) tourbe bem bonorum possessor gegen bte hereditatis petitio be§ fefcteren eine exceptio doli gegeben. (23gl. § 161. III . c. 5.)b) Seitbem iam fiir ba§ fd)riftlidje £eftament bie folenne %oxm ber mancipatio tmmer mebr aufjer tlbung, todbrenb fte ftd) fur ba§ miinblidje Seftament nodj lange 3tit erbielt; aber aud) bet fefcterem ift fte burd) 5Cbeoboftu§ n. OoHig; befeitigt.

a. 1. Sl DE HEREDITATE AMBIGITVR ET TABVLAE TESTAMENTI OBSIGNATAE NON MINVS MVLTIS SIGNIS QVAM E LEGE OPORTET AD ME PROFERENTVR, SECVNDVM TABVLAS TESTAMENTI POTIS

Simvm Possessionem Dabo; hoc translaticium est. Cic . in
Verr. I . 45, 117.
2. Etiamsi iure civili non valeat testamentum, forte quod

familiae mancipatio vel nuncupatio defuit, si signatum testamentum sit non minus quam septem testium civium Romanorum signis, bonorum possessio datur. Ulp. XXVm. 6. b. Rescripto imperatoris Antonini significatur eos, qui secundum tabulas testamenti non iure factas bonorum possessionem petierint, posse adversus eos, qui ab intestato vindicant hereditatem, defendere se per exceptionem doli mali. Gaj. II. § 120. IV. 3m ^ufttniantfdt)en 9t. gtebt e§ folgenbe 5ortnen fur bie (Srridjtung eine§ Seftamente§:

A. ^rtbatteftamente. SDiefe fimnen a. fd)rtftlidt) errtdjtet toerben: bieju bebarf e§ ber ©rfldrung be§ SJeftator§ »or 7 3eugen (f. II. b.), bafj bte borgelegte Urfunbe fein £eftament entbalte, ber Unterfd)rift be§ 3eftator§ unb ber Szuqen, unb ber Seifiigung bon Siegeln feitenS ber lefcteren; b. miinblid): burd) eine ben ^^g^ berftanblidje, bollftdnbtge (Srfldrung be§ lerjten SBillen§, obne roeitere gormlid)feit. (II. a. 3.) c. 3n beiben ^dllen mufj bie (Srrid)tung be§ Seftamente§ ferner uno eodemque actu, b. b. burd) fetne anbere (9ted)t§*) ^anblung unterbrodjen, oor ftd) geben.

a. Sed cum paulatim tam ex usu hominum, quam ex constitutionum emendationibus coepit in unam consonantiam ius civile et praetorium iungi, constitutum est, ut uno eodemque tempore, quod ius civile quodammodo exigebat, septem testibus adhibitis et subscriptione testium, quod ex constitutionibus inventum est, et ex edicto praetoris signacula testamentis imponerentur. §. Sed neque heres scriptus, neque is qui in potestate eius est, neque pater eius qui habet eum in potestate, neque fratres qui in eiusdem patris potestate sunt, testes adhiberi possunt: quia totum hoc negotium quod agitur testamenti ordinandi gratia, creditur hodie inter heredem et testatorem agi. §. Legatariis autem et fideicommissariis, quia non iuris successores sunt, testimonium non denegamus. § 3.10.11I. h. t. (de test. ord. 2.10.)

b. Si quis autem voluerit sine scriptis ordinare iure civili testamentum, septem testibus adhibitis et sua voluntate coram eis nuncupata, sciat hoc perfectissimum testamentum iure civili firmumque constitutum. § ult. I. eod.

c. Uno contextu actus testari oportet; est autem 'uno contextu' nullum actum alienum testamento intermiscere: quod si aliquid pertinens ad testamentum faciat, testamentum non vitiatur. Ulp. 1. 21 § 3 D. qui test. fac.

B. 9ieben ben ^ribatteftamenten giebt e§ nod) offentltdje (testamenta publica), roelcfie enttoeber burd) (Srfldrung ju ^rotofoH oor etner offentlid)en Seb5rbe (testamentum apud acta conditum s. *iudiciale), ober burd; Uberretdjung an ben Saifer jur 2lufbetoabrung (testamentum principi oblatum) ofjne roeitere Solennitdt errid)tet toerben fbnnen.

§ 158. (§ 148.) b. Slnomalif d)e gormen; in§befonbere testamentum militis.

[B. P. 1. c. Miill. § 185. Ku. I. § 932—36. II. 585.]

3n bielen gdHen ftnb bie Solemutdten ber £eftament§erridjtung teil§ — bebuf§ §erfteHung einer grojjerm ©arantie fiir bie &dj> beit be§ fefcten SBiHen§ — bermefjrt (j. S. beim Seftament ber Slinben, £auben, Stummen), teil§ berminbert roorben (prionlegirte £eftamente). Unter lefcteren ift berborjubeben ba§ testamentum militis. SDtefe^ bebarf nad) faiferlid)en ilonftitutionem (bgL § 149. n. B. b.) gar feiner gormlid)feiten. SBdfjrenb bie§ ^ribiieg anfang§ aHen milites ftanbe§gemdfj juftanb, gilt e§ feit 3uftinian nur fiir bie im {$-elbe erridjteten 3Jtilitdrteftamente. 2)a§ fo errid)tete £efta* ment bleibt felbft ein ^abr lang nad) ebrenboHer ©ntlaffung giiltig. 2lud; binfidjtlid; feine§ §nbalte§ ift ba§ 9Jiilitdrteftament bon ben fonft geltenben 9t*beftimmungen oielfad) entbunben (bgl. § 153. n. d. § 159. ni. b. § 160. n. a. § 167. IV. § 169. V.): roie benn iiberbaupt ber 9iad)lajj be§ miles „nid)t al§ familia nad; ius civile proprium Romanorum, fonbern al§ bona nad) ius gentium" be* |anbelt roirb.

a. Militibus liberam testamenti factionem primus quidem D. Iulius Caesar concessit, sed ea concessio temporalis erat. Postea vero primus D. Titius dedit, post hoc Domitianus; postea vero D. Nerva plenissimam indulgentiam in milites contulit, eamque et Traianus secutus est et exinde man-' datis inseri coepit caput tale: '. . Faciant testamenta quo modo volent, faciant quo modo poterint sufficiatque ad bonorum suorum divisionem faciendam nuda voluntas testatoris.' Ulp. 1. 1 pr. de test. mil. 29, 1.

b. Sed quod testamentum miles contra iuris regulam fecit, ita demum valet, si in castris mortuus sit, vel post missionem intra annum. Ulp. XXIII. 10.

c. Supradicta diligens observatio in ordinandis testamentis militibus propter nimiam imperitiam constitutionibus principalibus remissa est: nam quamvis hi neque legitimum numerum testium adhibuerint, neque aliam testamentorum sollemnitatem observaverint, recte nihilominus testantur: videlicet cum in expeditionibus occupati sunt, quod merito nostra constitutio induxit. Quoquo enim modo voluntas eius suprema sive scripta inveniatur, sive sine scriptura, valet testamentum ex voluntate eius. Illis autem temporibus, per quae citra expeditionum necessitatem in aliis locis vel in suis sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur. pr. I. de mil. test. 2, 11.

[ocr errors]

Sebjeiten beefelben nad) ber £eftament§errid)tung geborenen sui ober burd) 2BegfaH einer 3nHfd)enperfon sui getoorbenen nad) ber lex Iunia Velleia unb beren ^nterpretation inftituirt toerben. ^uftintan fjat fd)liefjlid) bie @infefcung atter incertae personae (mit @infd)Iufj ber postumi alieni) jugelaffen.

a. 1. Servos heredes instituere possumus: nostros cum libertate, alienos sine libertate, communes cum libertate vel sine libertate. — Eum servum, qui tantum in bonis noster est, nec cum libertate heredem instituere possumus, quia Latinitatem consequitur, quod non proficit ad hereditatem capiendam. — Alienos servos heredes instituere possumus eos tantum, quorum cum dominis testamenti factionem habemus. — Proprius servus . . si sine libertate sit institutus, omnino non consistit institutio. Ulp. XXII. 7—9. 12.

2. Hodie vero etiam sine libertate ex nostra constitutione heredes (servos proprios) instituere permissum est . pr. I h. t. (de her. inst . 2, 14.)

3. In extraneis heredibus illa observantur, ut sit cum eis testamenti factio, . . et id duobus temporibus inspicitur, testamenti facti, ut constiterit institutio, et mortis testatoris, ut effectum habeat; hoc amplius et cum adibit hereditatem, esse debet cum eo testamenti factio; . . medio autem tempore inter factum testamentum et mortem testatoris vel condicionem institutionis existentem mutatio iuris heredi non nocet . Flor. 1 . 50 (49) § 1 D. h. t. (de her. inst . 28, 5.)

b. Item mulier, quae ab eo qui centum milia aeris census est per legem Voconiam heres institui non potest, tamen fideicommisso relictam sibi hereditatem capere potest. Gaj. II. § 274.

c 1. Nec municipium nec municipes heredes institui possunt, quoniam incertum corpus est: . . senatusconsulto tamen concessum est, ut a libertis suis heredes institui possint . — Deos heredes instituere non possumus praeter eos, quos senatusconsulto constitutionibusve principum instituere concessum est. Ulp. XXII. 5. 6.

2. Incerta persona heres institui non potest, velut hoc modo: Qvisovis Primvs Ad Fvnvs Mevm Venerit, Heres Esto; quoniam certum consilium debet esse testantis. § 4 ib.

3. Incerta videtur persona, quam per incertam opinionem animo suo testator subiicit. Gaj. II. § 238.

4. Postumos autem dicimus eos dumtaxat, qui post mortem parentis nascuntur; sed et hi qui post testamentum factum in vita nascuntur. Ulp. 1. 3 § 1 D. de iniusto. 28, 3.

5. Postumorum loco sunt et hi, qui in sui heredis loco succedendo quasi adgnascendo fiunt parentibus sui heredes; ut ecce si filium et ex eo nepotem neptemve in potestate habeam, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui heredis

« PreviousContinue »