Page images
PDF
EPUB

la.

XVIII. Non minus liberaliter jura civita- XVIIT.'

An ea tri. tis Romanæ plurimis dediffe videntur Com

bui poffit modus, Pertinax, Didius, Julianus , Pefcen-Commo. nius, Niger , Severus . Sed nec hos tamen do, Pertiiscrimen illud sustilisse luculenter oftendit

naci , Ju

liano, peSpanh. Orb. Rom. II, 4.0 5.0 73. feq.

sceunio XIX. Verus ergo famosæ illius conftitutio. Severo? nis auctor est Antoninus Caracalla , qui pri- rus au

XIX. Ve mus edixit , ut in orbe Romano qui eflent , &or eft

Caracal omnes cives efficerentur . 1. 17. D. de Statu hom. Occafionem datæ hujus legis docent Excerpta Dionis Valefi ang p. 745. Jam pridem Auguftus vicesimam induxerat, locupletando ærario militari, quod vectigal ex hereditatibus dependebatur, de quo jampridem luculenter egerunt Valesius ad illum Dionis locum, Salmas, de modo ulur. xix. Petr. Burmanus de Veltigal populi Romani XI. & jam ante hos Jac. Cujac. Obferv. V, 16. XI, 24. Pendebant iftud vectigal ex Augufti instituto heredes extranei, Romani cives, qui hereditatem adibant ; nisi vel pauperes ellent hereditates, vel ipfi heredes agnationis jure ex lege XII. Tabularuin hereditatem fortirentur. Dio Call. LV.p.565. Poftea mitiores principes quibusdam cognatis vicefimæ vacationem fubinde dederunt. Plin. Paneg. XXVII. Aft Caracalla, quum largitionibus ftupendis eluvionem filco intulisset, duplicato illo onere, decimam loco vicefimæ induxit, cujus decimæ præter Excerpta Dionis meminit etiain Ulpianus apud Aue Etorem Collar. Leg. Mos y Rom. XVI.fin. Ut ergo vectigal istud a quamplurimis penderetur , omnibus qui in orbe Romano erant, civita.

tem

tem dedit, aby refer todão , ipzona de, cows πλείω αυτω και έκ τοιέτε ωροσώ, δια το τες ξένες τα πολλά αν μη σωτελεϊν, /pecie quiKem honorem eis tribuens , fed revera ut fifcum fuum augeret : quippe quum peregrini pleraque horum veltigalium non penderent : ut ait Dio in Excerpt. Vales: p. 745. Ceterum quamvis fucceflor Caracallæ, Macrinus , deciinam illam civibus tam inoleftain aboleret ; jus tamen civitatis orbi Roinano semnel datum non ademit: unde sensiin exolevit antiquum illud inter cives & peregrinos discrimen.

XX. Illud adhuc monendum videtur , ad XX. Conftitutio folos ingenuos pertinuisse Antonini Caracalea ad in- la constitutionem , non ad libertinæ condinon itch tionis homines . Nov. LXXVIII, 5. Unde etad libero iam poft eam constitutionem falvum mansit tincs difcrimen inter libertinos cives , Latinos Jupertinuit,

nianos , & dedititios, ceu ex Salviani advers fuis avarit. libro III, 7. animadverterunt Jac. Cujac. Obferv. IV, 3. & Ez. Spanhem. Orb.

Rom. II, 9. p. 84. feq. xxi. Aft XXI. Expofuimus hactenus , duce erudi. cum his tisino Spanhemio, datæ civitatis Romanæ quoque hiftoriam, oftendimusque, ita paullatim gracomuni. dum esse factum , ut civitas primun omni. cavit ju bus , qui Roinæ aut in agro Romano domi

.

cilium constituerent, deinde aliquot in Latio municipiis , tum tori Latio, mox univerfæ Italiæ, aliquot porro extra Italiam vel privetis , vel oppidis , vel provinciis , & poftremo omnibus in orbe Romano ingenuis daretur Juftinianus tamen , ut fuit adinodum liberalis, sublato illo libertinorum discrimine, tie

menta.

tulis C. de Lar. Los dedit. libo toll. & Novella LXXVIII, 2. 5. ad ipsos quoque libertina conditionis homines hoc beneficium protulit , adeoque omnes in orbe Romano viventes æquo jure agere voluit. XXII. Proximum eft , ut ipsa jura civita- XXII. J4

ra civicatis paullo accuratius exponamus . Et de his

tis fenquidem observandun , ea sensim magis ma- fim cepe. gisque aucta fuisse atque unplificata. Jain re incrcfub regibus cives gaudebane libertate , jure connubiorum , patrio, legitimi dominii, teftamenti , forsan & nexus atque usucapio. nis . Jus quoque iisdem erat suffragia ferendi in creandis magiftratibus , ferendis legibus , bellis decernendis . Pullis poftea regibus , abdicato que regibus imperio , paullatim provocatio concella ad populun : magiftratus, connubia, facerdotia cum plebe communicata : adeoque optimo jure cives elle coeperunt Ronani. Ez. Spanhem. Orb. Rom. , 2. p. 4. XXIII. Duobus vero maxime suminis ca

XXIII.Ac

liud fui. pitibus conftitit civitas Romana , quorum jus Quialterum JUS QUIRITIUM ; alterum JUS ritium; CIVITATIS adpellatun est. Quamvis enim aliud ius hæc proiniscue nonnunquain ponant auctores veteres, veluti Ulpianus: Fragm. III, 1. do 4o attamen, qui accuratius loquuntur, hæc cun cura diftinguunt. Plinus , Epiß. X, 32. Ago gratias, Domine, quod & JUS QUIRITIUM libertis neceffaria mihi feinina , O CIVITATEM ROMANAM Harpocrati , jatralipte meo, fine mora indulifti. Et Epift. x, 4. Quare rogo, des ei CIVITATEM ROMANAM;

eft

[ocr errors]

eft enim peregrina conditionis, manumiffus ä
peregrina . Idem rogo des JUS QUIRITIUM
libertis Antonia Maximilla. Manifesto hic din
ftinguuntur jus Quiritium & civitas Romana ,
inter quæ hoc intereft , quod illud ad ea,
quæ juris sunt privati, pertinet ; hæc ea, quæ
juris publici funt, continet. Spanh. Orb. Rom.
1, 1. i 2. p. 28. Carol. Sigon. de antiquo jure
civ. Rom. 1, 6. feq. & de antiq. jure Ital. 11, 3.
Quod quum non animadvertant viri quidam
eruditiffimi , in eum prolapsi sunt errorem
ut jus Quiritium in iftis Plinii locis vel
idem effe cuin jure Latii existiment, vel il-
lud cum ipsis juribus civitatis confundant
a quo lapsu nec ipse V. C. Christophorus
Cellarius fibi fatis cavit in Adnotationibus
Suis ad Plinium.

XXIV. Nonnulla, quæ tum ad jus QuiriXXIV., tium, tuin ad civitatem Romanam pertinent , atrüque fummatim his verbis complectitur Cicer. Orat. comple: 11. de Leg. Agrar.xix. Retinere ift am poffeffionem xum fit?

graria, libertatis, fuffragiorum, dignitaris, urbis, fori, ludorum feftorum dierum,ceterorum omnium sommodorum. Aft fi accuratius fingulas utriufque juris partes consideres ; jus civitatis in jure cenfus, militiæ, tributorum , vectigalium, suffragiorum , honorum, & facrorun; jus Quiritium in jure libertatis, gentis, connubiorum, patrio, legitimi dominii, hereditatis atque ufucapionis fuit fitum. Car. Sigon. de anriq. jure Civ. Rom. I. 13. Ez. Spanhein. Orb. Rom.l, 1. 2. p. 4. De fingulis nunc paullo distinctius agendum, ordiendumque a jure Quiritium.

XXV. Primo ergo omnes cives Romani erant Ves Ro

LI.

XXV. Ci.

ca

LIBERI: eaque LIBERTAS eos non folum a

mani erät dominorum poteftate, fed & a tyrannorum im- liberi a perio', magistratuuin potentia, libidine credi- potestate

domini. torum , civiumque potentia turos præftabat. (g) Nullus ergo civis Romanus servus fieri pot erat , nec ingenuitatem aut libertatem amittere nifi aut captivitate , aut dolosa venditione , aut iis modis de quibus fupra Lib. I.Tit. III. n. 5. seg. Tit. xvi. n. 3. seq.actum eft: quamvis & in his

plerumque fictionem quamdam adhibitain effe , observet Ger. Nood. Probab. 12. p. 85. Hoc enim juris erat a majoribus proditum, ut nemo civis Romanus aut LIBERT AT EM, aut civitatem poffer amittere, nifi ipfe au&tor faktus effor: inquit Cicero pro Domo xxix. Sed de in genuorum libertinorumque conditione fatis fuperque fuis locis dictum est, nihil ut hic addendum a nobis videatur; præter id unicum, quod eadem libertas cives iminunes a verberibus omnique tortura præstiterit. Quum enim servilis ifta pana videretur, non poterat major

civi (8) Cave ergo confundas libertatem juris gen: cium cum libertate juris Quiritium , quæ nulli competit nisi civibus Romanis. Cic. pro Cecin. XXXII. Qui enim poteft jure Quiritium liber esse is, qui in numero Quiritium non eft ? Hinc tribubus omnibus moti libertatem dicebantur amic. tere, etiainsi haud fierent servi. Liv. XLV, 15. Immo hinc intelligenda L. S. S. 3. D. de extr. cognit, ubi media capitis deminutione, & fpeciacim aquæ ac ignis interdi&tione etiam libertas amitti dicitur , quod de libertate juris gentium falsum : de libertate juris Quiritium veriffimum eft. Conf. Ger. Nood. obf. II, 31. p. 469.

[ocr errors]
[ocr errors]
« PreviousContinue »