Page images
PDF

tantum qui eripuit, interrumpitur possessio, sed adversus omnes. Nec quicquam interest, is qui usurpaverit dominus sit, necne1): item interrumpitur possessio loci, qui extra commercium esse coepit, veluti quem mare occupavit2).

Civiliter interrumpi dicitur praescriptio, si rei dominus adversus possidentem controversiam movet; sed tum demum interruptam esse possessionem constat, cum in lite vicerit actor3).

TIT. VI. DE ALIIS QUIBUSDAM RERUM SINGULARUM
ACQUISITIONIBUS.

§. 363. Sunt praeterea aliae quaedam causae, ex quibus dominia rerum singularum ad nos transeunt; quas nominasse hoc loco sufficit. Acquirimus res singulas iure legatorum vel fideicommissorum, ut opportunius alio loco referemus 4). Item adiudicatione i. e. si iudex uni ex pluribus heredibus vel uni sociorum in iudicio divisorio rem vel partem rei adiudicaverit5).

§. 364. Acquiritur aliquando nobis dominium in poenam domini: veluti cum vir divortio facto dotem Iucratur in poenam mulieris, vel uxor propter nuptias donationem in poenam mariti6). Item lucra nuptialia coniugis binubi acquiruntur liberis ex priori matrimonio superstitibus 7). Fisco acquiruntur ipso iure bona commissa vel vacantia 8).

TIT. VII. PER QUAS PERSONAS NOBIS ACQUIRITUR 9).

§. 365. Non solum per nosmet ipsos, sed etiam per alios ac quirimus, verum non per omnes. Per extraneam personam10) enim nihil acquiri potest, i. e. per liberos homines, quos neque iuri nostro subiectos habemus, neque bona fide possidemus; excepto tamen utique eo, quod per liberam personam veluti per procuratorem, placet non solum scientibus sed et ignorantibus u) nobis

[ocr errors]

acquiri possessionem l) et per hanc possessionem etiam dominium, si tlominus fuit, qui tradidit, vel usucapionem aut longi temporis praescriptionem, si dominus non fuit.

§. 366. Semper autem acquirimus per eos, qui potestati nostrae subiecti sunt, et tam per liberos quam per servos.

§.367. Cum servi nostri nil suum habere possint, quidquid ex traditione nanciscuntur, vel ex alia qualibet causa acquirunt, hoc statim nobis et ignorantibus et invitis obvenit2): et non solum dominium, verum etiam possessio: unde per servos et usucapio vel longi temporis possessio nobis procedit3).

Per servos usufructuarios id tantum nobis acquiritur, quod ipsi ex re nostra vel operis suis acquirunt: quod extra has causas consecuti sunt, id ad dominum proprietas pertinet 4). Idem pla cet de eo, qui a nobis bona fide possidetur: itaque quod non ex re nostra aut operis suis acquirit, id vel ad ipsum pertinet, si liber est, vel ad dominum eius, si servus est5).

§. 368. Solent aliquando domini servis suis aliqua bona con cedere, quae peculia vocantur. Peculium dictum est, quasi pusilla pecunia sive patrimonium pusillum6). Illud Tubero ICtus sic definit: quod servus domini permissu separatum a rationibus dominicis habet, deducto inde, si quid domino debetur7). Nec peculii est, cuius servus seorsim a domino rationem habuerit, sed quod dominus ipse separavit: nam vel totum peculium adimere dominus potest, vel augere, vel minuere8). Solent servi peculiorum suorum administrationem habere, libera vero alienandi potestati non utuntur 9).

§. 369. Antiquitus apud Romanos etiam filiifamiliarum nil suum habuerunt, cum nemo alieno iuri subiectus patrimonium habere posset; unde et omnia, quae liberi sub potestate constituti acquirerent, ipso iure patrum fiebant10). Sed patres, liberis suis, uti domini servis, peculium admittere solebant, in quo administratio nem et fructum habebant: quamdiu id patres non adimerent.

1) Ex const. Septimii Severi: Gaii temporibus de eo quaesitum erat. Cfr. Gai. 2. §. 95. fragment. mutilat.

2) §. 3. I. h. t. Gai. 2. §. 87. 3) §. 3. oit. Gai. 2. §. 89.

4) §. 4. I. cit. Gai. 2. §. 91. 5) §. 4. I. cit. Gai. 2. §. 92. 93.

6) Ulp.in fr. 5. §. 3. D. 15, 1 (de peculio).

7) Fr. 5. §. 4. fr. 6. ib.

8) Fr. 4. pr. D. eod. Cfr. et fr. 7. §. 4. fr. 8. fr. 49. pr. D. eod.

9) Arg. fr. 20. D. 12, 2 (de iureiurando). fr. 43. 48. pr. D. h. t. (15, 1). 10) Gai. 2. §. 87. Ulp. XIX. 18 (de dom. adqu. rerum). §. 1. I. 2, 9 (h. t.).

fr. 10. pr. D. 41, 1 (de adq. rer. dom.). v

§. 370. Paterfamilias peculium non potest habere, quemadmodum nec servus bona 1).

§.371. Per imperatores primum constitutum est2), ut de iis, quae filiifamiliarum occasione armatae militiae acquirerent, testari possent, eaque patrumfamiliarum instar haberent3), unde hoc castrense peculium iis proprium esse coepit. In castrensi autem peculio habetur, quod a parentibus vel cognatis in militiam eunti donatum est, et omne id quod-ipse filiusfamilias in militia acquisivit, quod acquisiturus, nisi militasset, non fuisset4).

§.372. Ad similitudinem huius peculii, filiifamiliarum deinde et quasi castrense peculium habere solebant5), quod consistebat in rebus, quas vel a principe vel ab Augusta dono acceperant6), vel in bonis, ex munere vel civili vel ecclesiastico gerendo7) acquisitis. In his quoque bonis liberam tam inter vivos quam mortis causa dispositionem patrumfamiliarum ad instar habebant.

§.373. Postea per Constantinum introductum est, ut bona materna, quae filiis obvenirent, non amplius patribus cederentur, qui usumfructum in iis tantum, et administrationem haberent, idemque ius mox ad bona materni generis, et lucra nuptialia liberorum extensum est8). Iustinianus denique, cum veteris iuris rationem temporibus suis contrariam putasset, generaliter sancivit: ut id tantum, quod filiofamilias ex re patris obvenisset, secundum antiquam observationem, patri proprium permaneret, et administrationi filii commissum esset, quod vero ex alia quacunque causa filiusfamilias sibi acquisivisset, huius ususfructus et administratio quidem patris esset, dominium autem apud filium ipsum remane- ret; ne quod ei suis laboribus vel prospera fortuna accessisset, hoc in alium proveniens ei luctuosum procederet9).

1) Fr. 182. D. 50, 16 (de V. S.).

2) Fr. 10. D. 49, 17 (de east. pec.). pr. I. 2, 20 (quibus non est permissum facere test.).

3) C. 3. C. 12, 37 (de oast. pec. militum). fr. 1. §. 3. fr. 2. D. 14, 6 (de SCto Macedoniano). ^

4) Fr. 11. D. 49, 17 (tit. eit.). o. 1. C. 12, 37 (tit. oit.).

5) §. 6. I. 2, 11 (de milit. testamonto).

6) C. 7. C. 6, 61 (de bonis, quse liberis in potestate patris constitutis).

7) C. 7. C. 1, 51 (de adsessoribus et domesticis et cancellariis iudioum). c. 4. C. 2, 7 (de advocatis div. iudio.). o. 2. C. 2, 29 (de privilegiis eorum, qui in sacro palatio militant.). c. un. C. 12, 31 (de omnium palatinorum peculio). o. 34. 50. C. 1, 3 (de episoopis et cler.). Nov. 123. c. 19. pr. I. 2,12 (quib. non est permissum). ,

8) C. 1. 2. 3. C. 6, 60 (de bonis maternis et materni generis).

9) Sunt fere verba §. 2. I. 2. 9 (h. t.). o. 6. 8. C. 6, 60 (de bonis quas liberig in potestate const.).

§. 374. Quam ob rem hodie duo genera peculiorum distinguerc solent, quae quatuor species continent; peculium mililare, cuius species sunt castrense et quasi castrense, et in his filiusfamilias patrisfamilias loco habetur, deinde peculium paganum, quod vel profectitium, vel adventitium dicitur, ad similitudinem dotis profectitiae et adventitiae1).

§.375- lura autcm patris in adventitio peculio ea sunt, quae usufructuarii, nisi quod a cavendo sit liberatus 2). In rebus au tem administrandis omnem diligentiam debet adhibere. Sed abs que filii consensu nil alienare potest, nisi ubi necessitas vel aperta utilitas id postulat3). Propter bona materna, siquae in hoc peculio inveniuntur, filiisfamiliarum tacita in omnibus patris bonis hypotheca est data; neque vero illa alienandi potestas competit 4).

§. 376. In quibusdam casibus pater horum filii bonorum usumfructum vindicare, eave administrare non potest; tum peculium hoc adventitium irregulare vel extraordinarium appellamus; veluti si quid filiofamilias donatum vel legatum fuerit ea conditione, ut patri ususfructus non tribuatur, vel si contra voluntatem patris filius hereditatem ei delatam adiverit, vel legatum acceperit 5).

TIT. VIII. QUIBUS EX CAUSIS DOMINIUM NOBIS AMITTITUR.

§.377. Dominia rerum nostrarum variis ex causis nobis amittuntur, et quidem aut invitis aut volentibus nobis. Inviti amittimus res, quas alius vi iuris aut legis acquirit. Item quae pereunt aut in aliam speciem ita transferuntur, ut pro extinctis habeantur; item quae extra commercium esse coeperunt. Animalia fera nos tra esse desinunt, si custodiam nostram effugerint et naturalem libertatem recuperaverint.

§.378. Amittimus etiam dominium, quod sub resolvente con ditione acquisiveramus, si conditio impletur. Hoc autem duobus modis fieri potest. Aliquando enim ita resolvitur ius nostrum, ut res nunquam nostra fuisse videatur; tum onera ei a nobis imposita evanescunt, et (nisialiud convenit) res cum fructibus et omni causa restituenda est. Haec rescissio accidit, quoties sub casuali conditione res nobis alienata fuerat, veluti si ager sub lege commissoria emptus, ob pretium non solutum inemptus fit1). Aliis in causis revocatio dominii in praeteritum trahendanon est: quo casu res sine fructibus, sed cum oneribus ei a nobis impositis restitui debet2). Hodierni illam dominii resolutionem ex tunc: hanc vero ex nunc appellare consueverunt. Haec maxime tum obtinet, cum res sub potestativa conditione a nobis alienata erat.

1) Nomina et divisio h:eo satis antiqua; vide gloss. Graeoa in thesaur. Ottonis, t. III. p. 1776. 1777. et Petri Excerpt. legum Ub. 1. c. 20. apud Savigny, p. 307.

2) C. 6. §. 2. C. 6, 61 (oit). c. 8. §. 4. eod.

3) C. 1. 2. C. 6, 60 (de bonis matr. et mat. generis). c. 4. C. 6, 71. cit. o. 8. §. 4. 5. ibid.

4) c. 6. §. 4. C. 1. c., o. 8. §. 5. C. 5, 9 (de secundis nuptiis).

5) Nov. 117. o. 1. pr. C. 8. pr. §. 1. C. cit. Nov.118. c.2. fr. 50. D. 36,1. c. 13. §. C. 9, 51 (de sententiam passis et restitutis).

§. 379. Volentibus nobis amittitur dominium abalienatione i. e. traditione aut derelictione: nam quod nostrum est, sine vo luntate nostra ad alium transferri non potest. Nil aliud est derelictio, nisi possessionis rei omissio animo dominium abiiciendi3). Inde pro derelictis non habentur res quae in tempestate maris, navis levandae causa eiiciuntur 4}. Cum abalienatio inutilis sit, si dominus alienare non possit, iam videndum est de his, qui alienare possunt vel non.

TIT. IX. QUIBUS ALIENARE LICET VEL NON 5).

§.380. Accidit aliquando, ut qui dominus sit, alienare non possit (v. §. 344.), et contra qui dominus non sit, alienandae rei potestatem habeat. Nam maritus dotale praedium alienare non potest, licet eius dominus sit, creditor pigneratitius, qui dominus non est, alienandi potestatem habet. Cum de pignoribus et hypothecis inferiore loco diligentius inquirendum sit: hic non nisi de iis dicemus, qui alienare non possunt: i. e. de marito, cui praedium in dotem datum est, de rebus pupillorum et eorum, qui in curatione sunt, sine decreto non alienandis. Sed primum dicendum est, quid sit dos et quae sint iura coniugum in dotibus.

§.381. Dos (a graeco Jttg), sive res uxoria6), definiri posse videtur, quidquid a parte mulieris marito infertur ad ferenda ma1) Fr. 6. §. 1. D. 18, 1 (de oont. empt.). fr. 4. §. 4. fr. 16. D. 18, 2 (de in diem add.). fr. 4. §. 4. fr. 5. D. 18, 3 (de leg. comm.). Redit dominium ipso iure, fruotus interea percepti in personam actione repetuntur.

2) Exemplum in fr. 3. in f. D. 20, 6 (tit. cit.). fr. 6. D. 18, 5 (de resclnd. vend.). c. 2. 4. C. 4, 54 (tit. cit.). Dominium ipso iure non redit, sed tenemur ad rem veteri domino retradendam.

3) Fr. 17. §. 1..D. 41, 2 (de acq. vel amitt. poss.). §. 47. I. 2, 1 (de rer. div.).

4) §. 4. 8. I. h. t. 5) I. 2, 8. Gai. 2. §. 62-64. 80—85.

6) Dig. 23, 3 (de iure dotium). Cod. 5, 12. Ulp. tit. 6. Vat. Fragm. §. 94-122.

« PreviousContinue »