Page images
PDF
[ocr errors][merged small]

In rem actio est, per quam rem nostram, quae ab alio possidetur, petimus: et semper aduersus eum est, qui rem possidet. In personam actio est, qua cum eo agimus, qui obligatus est nobis ad faciendum aliquid uel dandum: et semper aduersus eun- 5 dem locum habet. .

1 Actionum autem quaedam ex contractu, quaedam ex facto, quaedam in factum sunt. Ex contractu actio est, quotiens quis sui lucri causa cum aliquo contrahit, ueluti emendo uendendo, 10 locando conducendo, et ceteris similibus. Ex facto actio est, quotiens ex eo teneri quis incipit, quod ipse admisit, uel uti furtum uel iniuriam commisit, uel damnum dedit. ' In factum actio dicitur, qualis est exempli gratia actio, quae datur patrono 15 aduersus libertum, a quo contra edictum praetoris in ius uocatus est.

2 Omnes autem actiones aut ciuiles dicuntur, aut honorariae.

querat: cui quidem Gaius lotum commentarium quartum dicauit. Restat autem hoc fragmento de actionibus nihil nisi actionum diuisiones ac definitiones. Cf. Gai IV 1-9.

7 actiones Hal. 8 ex peccato Hal. 9. 12 quoties Hal. 9 caussa Hal. 11 ex facto autem Vulg. ex peccato autem Hal. 13 ueluti si Hal. Vulg. commiserit .. dederit Hal. Vulg.

DOMITII VLPIANI

INSTIT V TIO N V M.

RELIQVIAE

LIBER PRIMVS

Iuri operam daturum prius nosse oportet, unde · nomen iuris descendat. est autem a iustitia appel

latum: nam, ut eleganter Celsus definit, ius est ars 5 boni et aequi, 1 Cuius merito quis nos sacer

dotes appellet: iustitiam namque colimus et boni et aequi notitiam profitemur, aequum ab iniquo separantes, licitum ab illicito discernentes, bonos non

solum metu poenarum, uerum etiam praemiorum 10 quoque exhortatione efficere cupientes, ueram nisi

fallor philosophiam, non simulatam affectantes. 2 Huius studii duae sunt positiones, publicum et priuatum. publicum ius est, quod ad statum rei Romanae spectat, priuatum, quod ad singulorum uti15 litatem: sunt enim quaedam publice utilia, quae

dam priuatim: publicum ius in sacris, in sacerdotibus, in magistratibus constitit: priuatum ius tripertitum est: collectum etenim est ex naturalibus

praeceptis aut gentium aut ciuilibus. 3 Ius na20 turale est, quod natura omnia animalia docuit: nam

ius istud non humani generis proprium, sed omnium animalium, quae in terra, quae in mari nascuntur,

Liber I. I L. 1 D. de iustitia et iure 1 1 Vlpianus libro primo Institutionum: luri' e. q. s. Hoc fragmentum ex ipso principio libri desumptum ad prooemium institutionum pertinet: quo Vlpianus genera iuris publicum, priuatum: naturale gentium ciuile) definitionibus et exemplis inlustrat I X. Cf. Mommsenus (Zeitschr. f. gesch. R. W. XV 378)

3 autem ius uulg. 11 adfectantes Haloandrina 15 utilitatem pertinet uulg. 17 consistit Hal. 18 enim Hal. 21 non solum uulg. 22 quae in terra, quae in coelo, quae in mari uulg. quae terra marique Hal.

[ocr errors]

auium quoque commune est: hinc descendit maris atque feminae coniunctió, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio, hinc educatio: uidemus etenim cetera quoque animalia, feras etiam, istius iuris peritia censeri. 4 Ius gentium 5 est, quo gentes humanae utuntur: quod a naturali recedere facile intellegere licet, quia illud omnibus animalibus, hoc solis hominibus inter se commune sit.

. 10 Manu missiones quoque iuris gentium sunt. est autem manu missio de manu missio; id est datio libertatis: nam quam diu quis in seruitute est, manui et potestati suppositus est: manu missus liberatur potestate. quae res a iure gentium origi- 15 nem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur, nec esset nota manu missio, cum seruitus esset incognita, sed postea quam iure gentium seruitus inuasit, secutum est beneficium manu missionis: et cum uno naturali nomine homines 20 appellaremur, iure gentium tria genera esse coeperunt: liberi et his contrarium serui et tertium genus liberti, id est hi, qui desierant esse serui.

III ** * arbitrariam explicantur aut per sponsio- 25 II L. 4 D. de iustitia et iure I 1 Vlpianus libro primo Institu

JII E laciniis Vindobonensibus. Hunc his fragmentis locum Mommsenus uindicauit. ldem rationem qua et hic interdicta tangat Vlpianus et infra fr. VII redeat ad interdicta explicuit.

tionum ...

2 coniugatio uulg. 4 feras etiam bestias uulg. 5 peritia ] Alias : perita.' Gothofredus in not. ñ inde licet facile intelligere Hal. 9 est Hal. 12 missio id est omisit Hal. 13 libertatis omisit Hal. 14 et manumissus Hal. 21 appellarentur Hal. hominum genera Hal.

22 his ) is Hal. 23 libertini Hal, id est hi omi. sit Hal. 25 Restitutoria atque exhibitoria interdicta aut

« PreviousContinue »