Page images
PDF

concepta est, sive ea quae in ius habet intentionem, postea nihilominus ipso iure de eadem re agi potest; et ideo necessaria est exceptio rei iudicatae vel in iudicium deductae. §. At si legitimo iudicio in personam actum sit ea formula quae iuris civilis habet intentionem, postea ipso iure de eadem re agi non potest, et ob id exceptio supervacua est; si vero vel in rem vel in factum actum fuerit, ipso iure nihilominus postea agi potest, et ob id exceptio necessaria est rei iudicatae vel in iudicium deductae. Gaj. IV. § 106. 107.

b. Tollitur adhuc obligatio litis contestatione, si modo legitimo iudicio fuerit actum: nam tunc obligatio quidem principalis dissolvitur, incipit autem teneri reus litis contestatione; sed si condemnatus sit, sublata litis contestatione, incipit ex causa iudicati teneri. Et hoc est quod apud veteres scriptum est: ante litem contestatam dare debitorem oportere, post litem contestatam condemnari oportere, post condemnationem iudicatum facere oportere. §. Unde fit, ut si legitimo iudicio debitum petiero, postea de eo ipso iure agere non possim, quia inutiliter intendo .dari mihi oportere': quia litis contestatione dari oportere desiit Id. m. § 180. 181.

c. 1. Superest ut dispiciamus, si ante rem iudicatam is cum quo agitur, post acceptum iudicium satisfaciat actori, quid officio iudicis conveniat, utrum absolvere, an ideo potius damnare, quia iudicii accipiendi tempore in ea causa fuerit, ut damnari debeat; nostri praeceptores absolvere eum debere existimant, nec interesse cuius generis sit iudicium: et hoc est quod vulgo dicitur, Sabino et Cassio placere omnia iudicia esse absolutoria. Id. IV. § 114.

2. In hac actione sicut in ceteris bonae fidei iudiciis .. rei iudicandae tempus quanti res sit observatur, quamvis in stricti iuris litis contestatae tempus spectetur. Ulp. 1. 3 § 2 D. commod. 13, 6.

3. Cum fundus vel homo petitus esset, puto hoc nos iure uti, ut post acceptum iudicium causa omnis restituenda sit i. e. omne quod habiturus esset actor, si litis contestandae tempore solutus fuisset. Paul. 1. 31 pr. D. de R. C. 12, 1.

[ocr errors]

befinitib entfct)eibet, unb fomit, felbft roenn e§ materiell unrtdjtig ift, bodj formelle SBat)rt)eit bcfi^t, b. t). unbebtngt unb unumftofjlidj al§ ridjtig gilt: 9ted)t§rraft, res iudicata.a) 3)ie negatibe SBirfung ber res iudicata beftebt in ber Sonfumtion be§ $lage*9t., — exceptio rei iudicatae (anftatt unb neben ber exc. r. in iud. deductae), bier gegriinbet auf ba§ blojje SSort)anbenfein be§ Urteil§. 2)ie pofitibe SBirfung ift: bie Segriinbung etne§ neuen obligatorifdjen Skrbdltniffei» ber ^arteien an Stetle be§ burdj bie L. C. entftanbenen, beffen ©egenftanb ba§ iudicatum facere oportere (f. § 26. b.) ift — obligatio unb actio iudicati —;b) unb bie ber Gonbemnation ober 2lbfolution ju ©runbe liegenbe, enbgiiltige (Snt* fd)eibung iiber ba§ ftreitige 9t. felber (namentlid) bei actiones in rem), tocld)e gegen fpdtere 2lnfedjtungen ebenfall§ mittelft ber exc. (ober audj repl.) rei iudicatae, in i|rer pofitiben ober matertellen gunftion (gegriinbet auf ben ^nIjalt Urteils), aufred)t erbalten roirb. (§ 90. III. d. 2.) SDie exc. rei iudicatae greift $la|, fobalb biefelbe 9t-frage unter benfelben ^arteien — *res iudicata ius facit inter partes — jum ©egenftanbe eine§ neuen SProjeffe§ erboben roirb.c)

a. 1. Res iudicata dicitur, quae finem controversiarum pronuntiatione iudicis accipit, quod vel condemnatione vel absolutione contingit. Mod. 1. 1 D. de re iud. 42, 1.

2. Res iudicata pro veritate accipitur. Ulp. 1. 207 D. de R. J. 50, 17.

b. 1. — sicut stipulatione contrahitur, ita iudicio contrahi; proinde non originem iudicii spectandam, sed ipsam iudicati velut obligationem. Id. 1.3 §11 D. de pecul. 15, 1.

2. Iudicati actio perpetua est et rei persecutionem continet; item heredi et in heredem competit. Id. 1. 6 § 3 D. de re iud.

c. 1. Saepe constitutum est, res inter alios iudicatas aliis non praeiudicare. Macer 1. 63 eod.

2. Ita definiri potest, totiens eandem rem agi, quotiens apud iudicem posteriorem id quaeritur, quod apud priorem quaesitum est. — Et generaliter, ut Iulianus definit, exceptio rei iudicatae obstat, quotiens inter easdem personas

eadem quaestio revocatur, vel alio genere iudicii.

Ceterum cum quis actionem mutat et experitur, dummodo de eadem re experitur, etsi diverso genere actionis, quam instituit, videtur 'de ea re' agere. Ulp. 1. 7 § 1. 4. 1. 3 D. de exc. r. iud. 44, 2.

3. Actiones in personam ab actionibusln rem hoc diflerunt, quod cum eadem res ab eodem mihi debeatur, singulas obligationes singulae causae sequuntur nec ulla earum alterius petitione vitiatur; at cum in rem ago non expressa causa, ex qua rem meam esse dico, omnes causae una petitione adprehenduntur: neque enim amplius quam semel res mea esse potest, saepius autem deberi potest. Paul. 1 . 14 § 2 eod.

4. Item palam est, si quis aliud pro alio intenderit, nihil eum periclitari eumque ex integro agere posse, quia nihil ante videtur egisse: veluti si is qui hominem Stichum petere deberet, Erotem petierit, aut si quis ex testamento dari sibi oportere intenderit, cui ex stipulatu debebatur. Gaj. IV. § 55.

5. Cum iudicatur rem meam esse, simul iudicatur illius (sc. possessoris) non esse. Ulp. 1. 40 § 2 de proc. 3, 3.

II. 2lud) obne 2lnorbnung eine§ iudicium unb 2lu§fprud) etner sententia fctnn ein 9t*ftreit, gleia;toie burd) rcd)t§frdftige§ Urteil, befinitvo beenbtgt toerben: a. SBenn ber Seflagte ben 2lnfprud) be§ Sldger§ bor bem 3uri§biftion§magiftrat jugeftebt (confessio in iure); gef)t ber 2lnfprud) unb bie confessio nid/t auf eine beftimmte ©elb* fumme (certa pecunia), fo bebarf e§ nod) beljuf§ Sd)dfcung be§ ein* geftanbenen &lagobjefte§ eine^ rid)terlid)en arbitrium. (§ 195. III . pgl. § 24. n. b. 3.) b. SBenn ber Seflagte ober ^ldger einen »om ©egner iiber bie ©jiftenj be§ ftreitigen 3t . r>or bem 9Jiagiftrat beferirten ober rcferirten ©ib (iusiurandum in iure) fd)roort. (Exceptio unb actio — in factum — iurisiurandi an Stelle ber exc. rei iud. unb ber actio iud.)

a. 1. Confessus pro iudicato est, qui quodammodo sua sententia damnatur. — Certum confessus pro iudicato erit, incertum non erit. — Pau1 . 1. 1. Ulp. 1. 6 pr. D. de confess. 42, 2.

2. Si is cum quo lege Aquilia agitur, confessus est servum occidisse, licet non occiderit, si tamen occisus sit homo, ex confesso tenetur. Paul. 1. 4 eod.

3. Notandum, quod in hac actione, quae adversus confitentem datur, iudex non rei iudicandae sed aestimandae datur, nam nullae partes sunt iudicandi in confitentes. Ulp. 1. 25 § 2 D. ad 1. Aquil. 9, 2.

b. 1. Maximum remedium expediendaruum litium in usum venit iurisiurandi religio, qua vel ex pactione ipsorum litigatorum vel ex auctoritate iudicis deciduntur controversiae. Gaj. 1. 1 D. de iurej. 12, 2.

2. Iusiurandum vicem rei iudicatae obtinet non immerito, cum ipse quis iudicem adversarium suum de causa sua fecerit, deferendo ei iusiurandum. Ulp. 1. 1 pr. D. quar. rer. act. 44, 5.

3. Manifestae turpitudinis et confessionis est, nolle nec iurare nec iusiurandum referre. Paul. 1. 38 de iurej.

4. Iureiurando dato .. reus quidem adquirit exceptionem.., actor vero actionem adquirit, in qua hoc solum quaeritur, an iuraverit dari sibi oportere. — §. Si petitor iuravit, possessore deferente, rem suam esse, actori dabitur actio;

[ocr errors][ocr errors]

condemnari, placet, per exceptionem doli mali te defendi debere. Item si pactus fuero tecum, ne id quod mihi debeas a te petam, nihilo minus id [ipso iure] a te petere possum Dare Mihi Oportere, quia obligatio pacto convento non tollitur; sed placet, debere me petentem per exceptionem pacti conventi repelli. §. In his quoque actionibus, quae non in personam sunt, exceptiones locum habent, veluti si metu me coegeris aut dolo induxeris, ut tibi rem aliquam mancipio dem: nam si eam rem a me petas, datur mihi exceptio, per quam si metus causa te fecisse aut dolo malo arguero, repelleris. Gaj. IV. § 116. 117.

3. Exceptio est condicio, quae modo eximit reum damnatione, modo minuit damnationem. Paul. 1. 22 pr. D. h. t. (= de except. 44, 1.) b. 1. Ideo autem hanc exceptionem (doli) praetor proposuit, ne cui dolus suus per occasionem iuris civilis contra naturalem aequitatem prosit. Paul. 1.1 § 1 D. de doli exc. 44,4.

2. — dolo facere eum qui contra ipactum petat, negari non potest. — Ulp. 1. 2 § 4 eod.

3. Et generaliter sciendum est, ex omnibus in factum exceptionibus doli oriri exceptionem, quia dolo facit, quicumque id, quod quaqua exceptione elidi potest, petit: nam et si inter initia nihil dolo malo fecit, attamen nunc petendo facit dolose, nisi si talis ignorantia sit in eo, ut dolo careat. 1. 2 § 5 D. eod.

4. Dolo facit, qui petit quod redditurus est . Paul. 1. 8 pr. eod.

II. 2)ie exceptiones roerben eingeteilt: a. 9tod) ibrer SBtrffam* feit, in peremptoriae (perpetuae) unb dilatoriae (temporales): erftere finb biejenigen, toeldje ber Mlage fiir immer entgegenfteben, alfo ba§ ilfage*9t . OoHig untoirffam mad)en (^erft5renbe); lefctere biejenigen, toeldje ber $lage nur einfttoeilen entgegenfteben, alfo bie ©eltenbmadjung be§ fldgerifdjen 2lnfprud)e§ auffdjtebcn (auffcyiefcenbe ©inreben); bie SBirfung beiber ©jceptionen ift jebodj im ^alle er^ folgter (Sntgegenfefcung biefelbe. b. 9tad) ifjrer fubjeftiben Sejiet)ung, tn exc . in rem unb in personam (paffib binglidje unb }>erfonlid)e), je nadjbem fte jebermann ober nur einer beftimmten $erfon, al§ ^ldger, entgegengeftetlt toerben fonnen; unb in exc. rei unb personae cohaerentes (aftib binglid)e unb perf5nlid)e), je nadjbem fie jebermann ober nur einer beftimmten ^erfon, al^ Seflagtem, ju^ ftet)en.

a. 1. Perpetuae atque peremptoriae sunt, quae semper locum habent nec evitari possunt, qualis est doli mali, et rei iudicatae, et si quid contra leges senatusve consultum factum esse dicetur, item pacti conventi perpetui i. e. ne omnino pecunia petatur. Temporales atque dilatoriae sunt, quae non semper locum habent sed evitari possunt,

« PreviousContinue »