Page images
PDF

b. 1. Tam autem corporales res quam incorporales legari pos sunt; et ideo et quod defuncto debetur, potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecimiam: nam hoc casu legatum extinguitur. Sed et tale legatum valet: 'Damnas esto heres domum illius refieere' vel lillum aere alieno liberare' § 21 I. h. t.

2. Si quis debitori suo liberationem legaverit, legatum utile est et neque ab ipso debitore neque ab herede eius potest heres petere, nec ab alio qui heredis loco est: sed et potest a debitore conveniri, ut liberet eum. Potest autem quis vel ad tempus iubere, ne heres petat. — Ex contrario si debitor creditori suo quod debet legaverit, inutile est legatum, si nihil plus est in legato quam in debito, quia nihil amplius. habet per legatum: quodsi in diem vel sub condicione debitum ei pure legaverit, utile est legatum propter repraesentationem. § 13. 14 I . eod.

3. Respondit, quotiens debitor creditori suo legaret, ita inutile esse legatum, si nihil interesset creditoris, ex testamento potius agere, quam ex pristina obligatione. Iu1. 1.11 pr. D. de lib. leg. 34, 3.

IV. Sfjnlid) toie bei ber @rbfolge ber ©egenfaf c bon ius civile unb ius praetorium in ber hereditas unb bonorum possessio j11 £age tritt, jeigt fiaj bei ben 23ermdd)tniffen ber bon ftrengerem unb bittigerem — im ius gentium nmrjelnben — Gibil*9t. toirifam, auf toeldjen fid) bie Unterfd)eibung oon legatum unb fideicommissurn griinbet. @rftere§ ift bie dttere, ftrengere unb engere, Iefctere8 bte neuere, freiere unb toettere gorm be§ 33ermdd)tntffe§. SDie %\xigleid)ung beiber ^ormen ift — toie bei ber Uniberfalfueeeffion bie 93erfd)meljung be§ eioilen unb be§ prdtorifd)en @rbfoIgefijftem§ — erft im ^uftinianifdjen 9i. erfolgt.

a. Legatum est quod legis modo id est imperative testamento relinquitur: nam ea quae precativo modo relinquuntur, fideicommissa vocantur. Ulp. XXIV. 1.

b. Fideicommissum est quod non civilibus verbis, sed precative relinquitur; nec ex rigore iuris civilis proficiscitur, sed ex voluntate datur relinquentis. Id. XXV. 1.

II. 2lrten ber $b.ermad)tniffe.

§ 179. (§ 169.) A. Legata.

[Sch. § 206. 207. M. §221. Miih. § 175. Miill. § 189. B. III. §32. P. § 321. Ku. § 914.—16.]

I. @tn legatum fann ber (Srblaffer nur, toenn er ein £eftament errid)tet, binterlaffen; unb atoar mufjte a. e§ nad) dlterem 91 ftetS im ieftamente felbft, nad) flaffifdjem 9i. fonnte e§ aud) in codicilli testamento confirmati (§ 180. III.) angeorbnet toerben. b. (S§ barf ferner nur binter ber (Srbeinfe^ung angeorbnet (§ 159. I . b.) unb nur einem teftamentarifdjen ©rben auferlegt toerben.

a. Legatum codicillis relictum non aliter valet, quam si a testatore confirmati fuerint, id est nisi in testamento caverit testator, ut quidquid in codicillis scripserit, it ratum sit. Gaj. n. § 270».

b. 1. A legatario legari non potest. — Legatum ab eo tantum dari potest, qui heres institutus est: ideoque filiofamiliae herede instituto vel servo, neque a patre neque a domino legari potest. Ulp. XXIV. § 20. 21.

2. Etiam post mortem heredis legari non potest, ne ab heredis herede legari videatur, quod iuris civilis ratio non patitur; in mortis autem heredis tempus legari potest, velut

CVM HERES MORIETVR. § 16 ib.

n. SBie bte ©rbeinfefcung, fo mufj aud) bie 2lnorbmtng eine§ Segate§ tn einer beftimmten folennen gormel (verba civilia) erfolgen (§ 178. IV.). (S§ giebt tner ber SBirfung nad) febr berfdjiebene Segat§formen: a. legatum per vindicationem ('do lego' legatum); b. legatum per damnationem; unb al§ 2lbarten berfelben: c. legatum per praeceptionem; d. legatum sinendi modo relictum. — e. 9tad) einem SC. Neronianum foH jebod) jebe§ Segat, toeld)e§ al§ SDamnationSlegat befteben tourbe — gleidjtriel tn toeldjer ^orm e§ binterlaffen ift —, aufred)t ert)alten toerben, — fo bafj feitbem au§ jebem giiltigen Segat (aud) bem 23inbtcationSlegat) etne actio in personam gegen ben ©rben ftattfinben fonnte.

a. 1. Per vindicationem his verbis legamus: Do Lego, Capito, Svmito, Sibi Habeto. — Per vindicationem legari possunt res, quae utroque tempore ex iure Quiritium testatoris fuerunt, mortis et cum testamentum faciebat, praeterquam si pondere numero mensura contineantur: in his enim satis est, si vel mortis dumtaxat tempore testatoris fuerint ex iure Quiritium. Ulp. XXTV. 3. 7.

2. Ideo autem per vindicationem legatum appellatur, quia post aditam hereditatem statim ex iure Quiritium res legatarii fit; et si eam rem legatarius vel ab herede vel ab alio quocumque, qui eam possidet, petat, vindicare debet i. e. . intendere 'eam rem suam ex iure Quiritium esse.' Gaj. II. § 194.

b. Per damnationem (legamus) his verbis: Heres Mevs Dam

NAS ESTO DARE, DATO, FACITO, HEREDEM MEVM DARE IVBEO.

— Per damnationem omnes res legari possunt, etiam quae non sunt testatoris, dummodo tales sunt, quae dari possint. Ulp. XXTV. 4. 8.

c. 1. Per praeceptionem hoc modo legamus: Lvcivs nnvs Hominem Stichvm Praecotto. §. Sed nostri quidem praeceptores nulli alii eo modo legari posse putant, nisi ei qui aliqua ex parte heres scriptus esset: 'praecipere' enim esse praecipuum sumere; quod tantum in eius persona procedit, qui aliqua ex parte heres institutus est, quod is extra portionem hereditatis praecipuum legatum habiturus sit §. Sed diversae scholae auctores putant etiam extraneo per praeceptionem legari posse proinde, ac si ita scribaturr Titivs Hominem SncHVM Capito, supervacuo adiecta Prae syllaba, ideoque per vindicationem eam rem legatam videri: quae sententia dicitur D. Hadriani constitutione confirmata esse. Gaj. n. § 216. 217. 221.

2. Per praeceptionem legari possunt res, quae etiam per vindicationem. Ulp. XXIV. 11.

d. Sinendo modo ita (legamus): Heres Mevs Damnas Esto

SINERE LVCIVM TITIVM SVMERE ILLAM REM SIBIQVE HABERE.

Sinendi modo legari possunt res propriae testatoris et heredis eius. § 5. 10 ib.

e. Si ea res, quae non fuit utroque tempore testatoris ex iure Quiritium, per vindicationem legata sit, licet iure civili non valeat legatum, tamen senatusconsulto Neroniano confirmatur, quo cautum est, ut quod minus ratis verbis legatum est, perinde sit, ac si optimo iure legatum esset: optimum autem ius legati per damnationem est. § 11» ib.

§ 180. (§ 170.) B. Fideicommissa.

[Miill. § 183. 189. B. III. § 31. 35. P. § 322. Ku. § 826. 827. 918. 919.

D. § 169/)

I . Fideicommissum ift ba§ formlofe, bem (Srben ober fonft einem §onortrten (fiduciarius) bitttoeife ouferlegte 23ermad)tni§ an einen brttten (fideicommissarius). a) — Solcfie gibetcommiffe toaren nad) dlterem Gibil*9t. unberbtnblid), unb tbre (IrfuHung btng aHein bon ber ^ietcit be§ Dnertrten ab. (Srft unter 2luguft tourbe mittelft ber extraordinaria cognitio (§ 187. H) ber Gonfuln bem SBtHen be$ grblaffer^ in einjelnen gdHen 2ld)tung berfd)afft, unb ber gibueiar jur Seiftung be§ gibetcommiffe§ angebalten. (23gl. III. a.) §terau§ enttoicfelte fid) allmafjlid) in fonfequenter ^rari§ ein regelmdfjiger 9Hd)ujs fiir alle ^ibeteommiffe — (praetor fideicommissarius) — unb fo bie 2lnerfennung ber Sibetcommiffe al§ orbentfid)e§ SRnnftitut be§ Sibif*9t., toenngleidj fte tmmer nur extra ordinem (§ 24. I . d.) geltenb gemad)t toerben fonnten. b)

a. 1. Verba fideicommissorum in usu fere haec sunt: Fidei COMMrrro, Peto, Volo Dari et similia. — Item Graece fideicommissum scriptum valet, licet legatum Graece scriptum non valeat. Ulp. XXV. 2. 9.

2. Qui fideicommissum relinquit, etiam cum eo, cui relinquit, loqui potest, velut: Peto, Gai Sei, Contentvs Sis Illa

RE, aUt VOLO TIBI ILLVD PRAESTARI. Paul. IV. 1 § 5.

b. 1. Sciendum itaque est omnia fideicommissa primis tem

poribus infirma esse, quia nemo invitus cogebatur praestare id de quo rogatus erat Quibus enim non poterant hereditates vel legata relinquere, si relinquebant, fidei committebant eorum qui capere ex testamento poterant: et ideo fideicommissa appellata sunt, quia nullo vinculo iuris, sed tantum pudore eorum qui rogabantur continebantur. Postea primus D. Augustus semel iterumque gratia personarum motus (vel quia per ipsius salutem rogatus quis diceretur, aut ob insignem quorundam perfidiam) iussit consulibus auctoritatem suam interponere. Quod quia iustum videbatur et populare erat, paulatim conversum est in adsiduam iurisdictionem: tantusque favor eorum factus est, ut paulatim etiam praetor proprius crearetur, qui fideicommissis ius diceret, quem fideicommissarium appellabant. — Prima fideicommissorum cunabula a fide heredum pendent et tam nomen quam substantiam acceperunt, et ideo D. Augustus ad necessitatem iuris ea detraxit . § 1. 12 I. de fid. her. 2, 23.

2. Fideicommissa non per formulam petuntur, ut legata, sed cognitione Romae quidem consulum aut praetoris, qui fideicommissarius vocatur, in provinciis vero praesidis provinciae. Ulp. XXV. 12.

n. 2Bie ba§ Segat, fo erforbert aud) ba§ grtbetcomtmfj testamenti factio be§ (Jrblaffer§ unb be§ 23ebad)ten. a) d§ ift jebod) befreit oon aHen beim Segat geltenben gormborfd)riften,b) unb e§ fann ntdjt blofj bem teftamentarifdjen ©rben, fonbern aud) einem Segatar ober gibetcommiffar, felbft etnem ^nteftaterben auferlegt toerben.c)

a. Fideicommissum relinquere possunt, qui testamentum facere possunt. — Fideicommissa dari possunt his, quibus legari potest. — Latini Iuniani fideicommissum capere possunt, licet legatum capere non possint. Ulp. XXV. 4. 6. 7.

b. Fideicommissum et ante heredis institutionem et post mortem heredis et codicillis etiam non confirmatis testamento dari potest, licet ita legari non possit. § 8 ib.

c. 1. Item a legatario legari non potest, sed fideicommissum relinqui potest; quin etiam ab eo quoque, cui per fideicommissum relinquimus, rursus alii per fideicommissum relinquere possumus. Gaj. II. § 271.

2. Etiam intestato quis moriturus fideicommissum relinquere potest. Ulp. cit. § 4. ni. 2Ut<| binfidjtlid) ber Snorbnung felbft ift ba§ gibetcommtf3 an fetne gorm gebunben. (S§ fann nid)t aHetn im £eftamente, fon* ber n aud) in jeber beliebigen lefcttmHtgen Sfriptur, codicilli (b. i. etgentlidj ein Sdjreiben an ben funftigen (Srben), — gletajbtel ob biefelbe burd) etn £eftament befrdftigt ift ober ntdjt (codicilli testamento confirmati f. II. b. § 179. I. a.), ja ob uberb,aupt ein £efta* ment errid)tet ift ober nid)t (^nteftatfobijiH f. II. c . 2.) — ober miinblid) ofjne atte gorm giiltig binterlaffen toerben; e§ geniigt bieju bie blofje ©etoifjfjeit be§ erblafferifd)en SSiHen§.

a. Ante Augusti tempora constat ius codicillorum non fuisse, sed primus Lucius Lentulus, ex cuius persona etiam fideicommissa coeperunt (cfr. I. b. 1.) codicillos introduxit. Nam cum decederet in Africa scripsit codicillos testamento confirmatos, quibus ab Augusto petiit per fideicommissum, ut faceret aliquid; et cum D. Augustus voluntatem eius implesset, deinceps reliqui auctoritatem eius secuti fideicommissa praestabant et filia Lentuli legata, quae iure non debebat, solvit. Dicitur Augustus convocasse prudentes, inter quos Trebatium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesiisse, an possit hoc recipi nec absonans a iuris ratione codicillorum usus esset: etTrebatium suasisse Augusto, quod diceret utilissimum et necessarium hoc civibus esse propter magnas et longas peregrinationes, . . ubi si quis testamentum facere non posset, tamen codicillos posset. Post quae tempora cum et Labeo codicillos fecisset, iam nemini dubium erat, quin codicilli iure optimo admitterentur. — Sed cum ante testamentum factum codicilli facti erant, Papinianus ait non aliter vires habere, quam si speciali postea voluntate confirmentur; sed D. Severus et Antoninus rescripserunt, ex his codicillis qui testamentum praecedunt posse fideicommissum peti, si appareat eum, qui postea testamentum fecerat, a voluntate quam codicillis expresserat non recessisse. pr. § 1 I. de codic. 2, 25.

b. Conficiuntur codicilli quattuor modis: aut enim in futurum confirmantur, aut in praeteritum, aut per fideicommissum testamento facto, aut sine testamento. Pau1. 1. 8 pr. D. eod. 29, 7.

§181. (§ni.) C. 2lu§gteid)ung ber Segate unb ^tbet* eommiffe.

[Mtill. § 183. 189. B. III. §31. P. § 323. Ku. § 920.]

I. Seitbem legata nid)t blofj im ^eftamente, fonbern aud) in codicilli testamento confirmati, unb fpdter — naajbem fdjon burd) ba§ SC. Neronianum (§ 179. II. e.) bte gornvoorfd)riften abgefd)toad)t roorben toaren — nad) einer SBerorbnung bon ©onftantinu§ fetbft obne jebe Seobad)tung ber fotennen ^ormeln giiltig angeorbnet toerben fonnten, befd)ranfte fid) ber Unterfd)ieb jtoifd)en legata unb fideicommissa praftifd) barauf, bafj erftere bie einem teftamentarifd)en (Srben, tefctere bie einem Segatar ober ^ibeieommiffar auferlegten unb bie ab intestato btnterlaffenen SBermad)tniffe toaren.a) ^uftinian bat fd)liefjlid) bie Segate unb gibeteommiffe berartig au§geglidjen, bafj fortan bie giinftigften 9t*fafce ber einen aud) fiir bie anberen gelten fotten.b)

« PreviousContinue »