Page images
PDF

habet: . . sed si filius meus me vivo moriatur aut qualibet ratione exeat de potestate mea, incipit nepos neptisve in eius loco succedere et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. Gaj. 1. 13 eod.

6. Ne heres quidem potest institui postumus alienus: est enim incerta persona. — Est autem alienus postumus, qui natus inter suos heredes testatoris futurus non est; ideoque ex emancipato quoque filio conceptus nepos extraneus postumus est; item qui in utero est eius, quae iure civili non intelligitur uxor, extraneus postumus patris intelligitur. Gaj. II. § 241. 242.

7. Verum est omnem postumum qui moriente testatore in utero fuerit, si natus sit, bonorum possessionem (sc secundum tabulas) petere posse. Pau1. 1. 3 D. de B. P. sec. tab. 37, 11.

III. @rben fann ber £eftator a. tn beliebiger 2lnja&l ernennen. b. 3)ie @rbeinfetjung fann aucfj unter Seifiigung etner Sufpenfio* bebingung (§ 19. II. A. b. 5. 7.), ntemal§ aber — abgefeben bom testamentum militis — einer 9iefolutibbebingung ober eine§ dies ex quo ober ad quem gefd)eben. (*Semel heres, semper heres; — $Perpetuttat ber Seerbung.)

a. Et unum hominem et plures in infinitum, quot quis velit, heredes facere licet. — Hereditas plerumque dividitur in duodecim uncias, quae assis appellatione continentur; habent autem et hae partes propria nomina ab uncia usque ad assem, ut puta haec: sextans, quadrans, triens, quincunx, semis, septunx, bes, dodrans, dextans, deunx, as. § 4. 5 I. h. t. (= Ulp. 1. 50 § 2 D. h. t. 28, 5.)

b. 1. Heres et pure et sub condicione institui potest: ex certo tempore aut ad certum tempus non potest, veluti 'post quinquennium quam moriar' vel 'ex kalendis illis' aut 'usque ad kalendis illas heres esto'; diemque adiectum pro supervacuo haberi placet et perinde esse, ac si pure heres institutus esset. § 9 I. eod.

2. Miles et ad tempus heredem facere potest et alium post tempus, vel ex condicione, vel in condicionem. Ulp. 1. 15 § 4 D. de test. mi1. 29, 1.

§160. (§150.) b. Subftitutionen.

[Mull.§187. B. III. §18. P. §309. K. § 288. Ku. § 880—82. D. § 167.]

I. 35er £eftator fann bet ber @rbetnfe^ung mebrere ©rabe mad>en, fo bafj etn jtoeiter fiir ben gatt iwn (Srben ernannt rotrb, bafj ber erfte nid)t fein Gsrbe fetn roiirbe — roetl er e§ ntcbt roottte ober fbnnte — unb ebenfo ein britter an be§ jroeiten SteHe u. f. f. (Substituere, — primo, secundo, tertio gradu heredem scribere, — primus, secundus heres.) ®iefe ebentueIIe (Srbetnfefcung fjet^t Subftitution, substitutio vulgaris s. in primum casum.a) %xixt ber ^nftitutu§ (primus heres) bie (Srbfd)aft an, fo berliert bie Sub* ftitution aHe JSebeutung. 9iodj im flaffifa)cn 9t. pflegte mit ber Subftitution bduftg bie 2lnorbnung einer cretio — perfecta ober imperfecta — fiir ben primus heres, b. t). einer formeHen ©rb* fdjaftSantretung tnnerbalb beftimmter %xi\t (§ 171. II. b.) ber* bunben ju toerben.b)

a. 1. Heredes aut instituti dicuntur aut substituti: instituti primo gradu, substituti secundo vel tertio. Mod. 1. 1 pr. D. h. t. (de vulg. et pup. subst. 28, 6.)

2. Potest quis in testamento plures gradus heredum facere, puta: 'Si ille heres non erit, ille heres esto', et deinceps plures. — Et vel plures in unius locum possunt substitui, vel unus in plurium, vel singulis singuli, vel invicem ipsi qui heredes instituti sunt. Marcian. 1. 36 eod.

3. Si Titius coheredi suo substitutus fuerit, deinde ei Sempronius, verius puto in utramque partem Sempronium substitutum esse. Iul. 1. 27 eod.

b. 1. Interdum duos pluresve gradus heredum facimus, hoc modo: Lvcivs Titivs Heres Esto Cernitoqve In Diebvs Cen

TVM PROXIMIS, QVIBVS SCIES POTERISQVE . QVODNI ITA CREVE-
RIS, EXHERES ESTO . TVM MAEVIVS HERES ESTO CERNITOQVE IN

Diebvs Centvm et reliqua; et deinceps in quantum velimus,
substituere possumus. §. Primo itaque gradu scriptus heres
hereditatem cernendo fit heres et substitutus excluditur;
non cernendo summovetur, etiamsi pro herede gerat, et in
locum eius substitutus succedit. Gaj. II. § 174. 176.

2. Si sub imperfecta cretione heres institutus sit, id est non adiectis hisverbis: Si Non Creveris, Exheres Esto, sed ita: Si Non Creveris, Tvnc Maevivs Heres Esto, cernendo quidem superior inferiorem excludit: non cernendo autem, sed pro herede gerendo in partem admittit substitutum; sed postea D. Marcus constituit, ut et pro herede gerendo ex asse fiat heres. Ulp. XXII. 34. n. 2)ie substitutio in secundum casum, b. b. eine Sub* ftitution fiir ben gaH, bafj ber etngefefcte (Srbe nad) bem (Srtoerbe ber ©rbfd)aft berftiirbe, ift a. — abgefefjen oon bem testamentum militis — regelmdjjig unjuldfftg, ba fte bem SBefen ber Seerbung toiber* tyrtdjt. (§ 159. III. b.) — b. ©injig in ber ©eftalt ber $upiHar* fubftitution ift fte im 9tom. 9t. geftattet. giir ba§ in feiner potestas befinblidje unmiinbige itinb fann ndmlid) ber £eftator nicbt blofj fiir ben ^aH, bafj ba§felbe bie (Srbfcfiaft ntd)t ertoiirbe (alfo bor bem Sater r»erftitrbe ober abftinirte, § 171. I . c.), fonbern aud) fiir ben gaH, bafj e§ uor (Srlangung ber 2}ubertdt berfterben foHte, einen (Srben ernennen. (§ 64. I. a. 1.?) c . 9iad) bem urfpriinglidjen ©runbgebanfen ber pupillaris substitutio ift ber ^upillarfubftitut ©rbc be§ 23ater§; nad) bem fpdteren toirb er bon bem Sater fiir ba§ 398

unmiinbige $inb ernannt, toeld)e§ felbft enterbt roerben fann, fo bafj ber SPupiuarfubftitut aud) gar nid)t8 bon bem odterlid)en 23ermogen ju erbalten braud)t, er anbererfeit§ aber felbft bann, toenn ba§ $inb nid)t enterbt ift, immer nur mittelbar al§ @rbe be§ 2kter§ erfd)eint. d. SDie SPuptttarfubftitution fann foirot)I in bemfelben £eftamente, in tr>elcbem ber 23ater fiir fid) einen @rben — ba§ Sinb ober einen britten, — inftituirt bat, al§ in einem befonberen (pupillare testamentum, secundae tabulae) erfolgen; bod) ift bie ©ultigfeit be§ lefcteren ftet§ burd) bie be§ erfteren (primae tabulae) bebingt.

a. 1. Extraneo heredi instituto ita substituere non possumus, ut si heres exstiterit et intra aliquod tempus decesserit, alius ei heres sit. Gaj. II. § 184.

2. Miles ita heredem scribere potest: 'quoad vivit Titius heres esto, post mortem eius Septieius.' Tryph. 1. 41 pr. D. de test. mi1. 29, 1.

b. Liberis nostris impuberibus, quos in potestate habemus, non solum ita . . substituere possumus, ut si heredes non exstiterint, alius nobis heres sit, sed eo amplius ut etiamsi heredes nobis exstiterint et adhuc impuberes mortui fuerint, sit eis aliquis heres, velut hoc modo: Tmvs Filivs Mevs

MIHI HERES ESTO . SI FILIVS MEVS MIHI HERES NON ERTT, SIVE
HERES ERIT ET PRIVS MORIATVR QVAM IN SVAM TVTELAM

Venerit, Tvnc Seivs Heres Esto. §. Quo casu si quidem
non exstiterit heres filius, substitutus patri fit heres: si vero
heres exstiterit filius et ante pubertatem decesserit, ipsi filio
fit heres substitutus. Quamobrem duo quodammodo sunt
testamenta, aliud patris aliud filii, tamquam si ipse filius
sibi heredem instituisset; aut certe unum est testamentum
duarum hereditatum. Gaj. II. § 179. 180.

c. 1. Quidam pupillum heredem fecit; pupillus autem ante mortuus est, quam in suam tutelam venit; de hereditate ea, quae pupillo venit, inter eos, qui patris pupilli heredes secundi sunt, et inter adgnatos pupilli controversia est; possessio heredum secundorum est. Intentio est adgnatorum: 'nostra pecunia est, de qua is cuius adgnati sumus testatus non est.' Depulsio est: 'immo nostra, qui heredes secundi testamento patris sumus.' Quaestio est: utrorum sit? Ratio: 'pater enim et sibi et filio testamentum scripsit, dum is pupillus esset; quare quae filii fuerunt, testamento patris nostra fiant necesse est.' Infirmatio rationis: 'immo pater sibi scripsit et secundum heredem non filio, sed sibi iussit esse; quare, praeterquam quod ipsius fuit, testamento illius vestrum esse non potest.' Iudicatio: 'possitne quisquam de filii pupilli re testari; an heredes secundi ipsius patrisfamilias, non filii quoque eius pupilli heredes sint?' Cicero de invent. II. 21, 62.

2. Moribus introductum est, ut quis liberis impuberibus testamentum facere possit, donec masculi ad quattuordecim annos perveniant, feminae ad duodecim. Ulp. 1. 2 D. pr. h. t .

3. Non solum autem heredibus institutis impuberibus liberis ita substituere possumus, . . sed etiam exheredatis: itaque eo casu si quid pupillo ex hereditatibus legatisve aut donationibus propinquorum adquisitum fuerit, id omne ad substitutum pertinet. Gaj. n. § 182.

4. Neque enim suis bonis testator substituit, sed impuberis. Ulp. 1. 10 § 5 D. h. t.

d. 1. Liberis autem suis testamentum facere nemo potest, nisi et sibi faciat: nam pupillare testamentum pars et sequela est paterni testamenti, adeo ut si patris testamentum non valeat, ne filii quidem valebit . § 5 I. de pup. subst. 2, 16.

2. Ceterum ne post obitum parentis periculo insidiarum subiectus videretur pupillus, . . substitutionem . . separatim in inferioribus tabulis scribimus easque tabulas proprio lino propriaque cera consignamus, et in prioribus tabulis cavemus, ne inferiores tabulae vivo filio et adhuc impubere aperiantur. Gaj. II . § 181. HI . 9Jteiften§ pflegten SBulgar* unb 23upiHarfubftitution mit ein* anber oerbunben ju toerben (duplex substitutio f.n.b.); bod) hmrbe, audj toenn bie§ nid)t gefdjefyen toar, fdjon in ber le^ten ^eit ber ERe^ubliJ bie 23u)nHar* jugleid) al§ SSulgarfubftitution au§gelegt,a) unb feit Dtare 2luref gilt audj bie fiir ba§ untniinbige Sinb in potestate getroffene SSulgar* jugleidj al§ ^upillarfubftitution (in utrumque casum).b)

a. 1. Paterfamilias cum liberorum haberet nihil, uxorem autem haberet, in testamento ita scripsit: mihifilius genitur unus pluresve, is mihi heres esto', deinde quae adsolent; postea: 'si filius ante moritur, quam in tutelam suam venerit, tum mihi ille heres esto.' Filius natus non est; ambigunt adgnati cum eo, qui est heres, si filius antequam in suam tutelam veniat, mortuus sit. Cic. de inv. II. 42, 122.

2. Clarissima M' Curii causa Marcique Coponii nuper apud Cviros . . defensa est. Cum Q. Scaevola . . negaret, nisi postumus et natus et, antequam in suam tutelam veniret, mortuus esset, heredem eum esse posse, qui esset secundum postumum et natum et mortuum heres institutus: ego (Crassus) autem defenderem eum hac tum mente fuisse qui. testamentum fecisset, ut si filius non esset, qui in suam tutelam veniret, M' Curius heres esset. Cic. de orat. I. 39,180.

b. Iam hoc iure utimur ex D. Marci et Veri constitutione, ut cum pater impuberi filio in alterum casum substituisset, in utrumque casum substituisse intelligatur, sive filius heres non exstiterit, sive exstiterit et impubes decesserit. Mod. 1. 4 pr. D. h. t .

§161. (§ioi.) D. Ungiittigfeit be§ £eftamente§.

[Mull. § 195. B. III. § 19. P. § 311. Ku. § 824. 825.]

I. 23on Ungiiltigfeit bes> ^eftamente§ totrb in berfd)iebenem Sinne gefprod)en. 35as £eftament fann ndmlid) a. enttoeber ipso iure nia)tig, ober blofj anfed)tbar fein; b. enttoeber oon 2lnfang an ungiiltig fein, ober burd) ein fpdtere§ (Sreigni§ entfrdftet toerben; c. bie Ungiiltigfeit fann enttoeber eine totaIe, ober eine partiette, b. b. blofj auf einjelne SBerfiigungen fia) bqiefjenbe fein.

II. 2jon 2lnfang an — unb jtoar totat — nid)tig (nullum) ift ba§ £eftament, roenn e§ an einem toefentlid)en @rforberni§ be§fetben mangelt (testamentum non iure factum, iniustum): alfo a. toenn bie erforberlidje ^oxm nid)t beobacbtet ift; b. roenn feine — guttige — (Srbeinfefc$ung oorbanben ift; c roenn ber £eftator feine gdbigfeit jur 2eftament§errid)tung batte; d. bet ber ^rdteritton eine§ suus heres.

m. Gntfrdftet toirb etn red)t§gultig erricbtete§ £eftament (testamentum infirmatur): a. baburd), bafj ber Xeftator testamenti factio ober gamilienfelbftdnbigfeit berliert (testamentum irritum); b. burd) SBegfaH be§ eingefefcten (Srben (testamentum destitutum); c. burd) 2luffjebung, tooju nad) ius civile Grrid)tung etne§ neuen £eftamente§ (testamentum posteriore testamento ruptum) erforberlid) toar, nad) prdtorifd)em unb neuerem 9i. aber jebe — abfid)tlidje — ,3erftorung be§ £eftamentes, ®urdjftreid)ung ber @rbetnfefcung (ogl. § 175. IV. a.), Siegetberlefcung u. bgl., jebod) nid)t formtofer 2Biberruf — toa§ fretlid) fiir ba§ prdtorifdje 9t. jtoeifetfjaft ift — geniigt; d. burd) agnatio postumi (testamentum ruptum i. e. S., § 167. I . b.); e. burd) 2lnftettung ber querela inofficiosi (§ 169).

a. 1. Testamenta iure facta infirmantur, velut cum is qui fecerit testamentum capite diminutus sit. — Hoc autem casu irrita fieri testamenta dicemus. Gaj. H.. 145. 146.

2. Exigit praetor, ut is cuius bonorum possessio datur utroque tempore ius testamenti faciendi habuerit, et cum facit testamentum et cum moritur . . Sed si quis utroque tempore testamenti factionem habuerit, medio tempore non habuerit, bonorum possessio secundum tabulas peti poterit. Ulp. 1. 1 § 8 D. de B. P. sec. tab. 37, 11.

3. Si septem signis testium signatum sit testamentum, licet iure civili ruptum vel irritum factum sit, praetor scriptis heredibus iuxta tabulas bonorum possessionem dat, si testator et civis Romanus et suae potestatis, cum moreretur, fuit: quam bonorum possessionem cum re i. e. cum effectu habent, si nemo alius iure heres sit. Ulp. XXHI . 6.

b. Si nemo hereditatem adierit, nihil valet ex his quae testamento scripta sunt. Pomp. 1. 9 D. de test. tut. 26, 2.

c. 1. Potest, ut iure facta testamenta contraria voluntate

« PreviousContinue »