Page images
PDF

fomit, nad) 2lu§bilbung ber 2)otalffage, ba§ Dtudfforberung^9t. ber grau berfd)drft unb bon ben it)m bei ber actio rei uxoriae an* fyaftenben Sefd)rdnfungen befreit tourbe. SDenn — abgefeben bon ber 23ererblid)feit ber $lage — toar fjier fjinftdjtlid) ber 23ebingungen unb ber 2lrt unb SBetfe ber 9teftitution einjig bie gefdjloffene Stvj>u* fation mafjgebenb, fo bafj bie Unterfdjeibung sub A. feine Sebeutung t)atte, unb bie griften bejiiglidj ber 9teftitution (teiltoeife aud) bie retentiones) toegfielen. — Iudicium de moribus. —

a. Dotis causa perpetua est et cum voto eius, qui dat, ita contrahitur, ut semper apud maritum sit Paul. ad Sab. 1 . 1 D. de J. D. 23, 3.

b. Memoria traditum est, quingentis fere annis post Romam conditam nullas rei uxoriae neque actiones neque cautiones in urbe Roma aut in Latio fuisse: quia profecto nihil desiderabantur, nullis etiamtunc matrimoniis divertentibus. Servius quoque Sulpicius in libro quem composuit de dotibus tum primum cautiones rei uxoriae necessarias esse visas scripsit, cum Sp. Carvilius . . divortium fecit . Gell. IV. 3, cfr. XVII. 21, 44.

c. Post divortium defuncta muliere heredi eius actio non aliter datur, quam si moram in dote mulieri reddenda maritus fecerit Ulp. VI. 7.

II. ^uftinian berfd)mofj (burd) bie 1. un. C. de rei uxoriae actio in ex stipulatu actio transfusa etc. 5, 13.) bie rei uxoriae actio unb bie actio ex stipulatu bergeftalt, bafj fortan iiberaH, aud) toenn bie 9teftitution ber dos nid)t befonber§ ftipulirt toar, nur bie lefctere ^lage ftattfinben, biefelbe jebod) ben 6barafter einer bonae fidei actio t)aben foHte; aujjerbem erbielt bie (St)efrau toegen tbrer SDotalforberung ein ftarf prirnlegirte§ gefefclidje§ $fanb*9ft. am «Bermogen be§ 9flanne§. (§ 101. in. c. § 102." II. b.) SDie retentiones ex dote finb nid)t mebr juldfftg; binftdjtlid) ber impensae necessariae f. I. B. b. 2. SBa§ ben 9tucffall ber dos felbft anbe* langt, fo mufj fte fortan — faH§ nid)t tfjr 23erbleib beim 9Jtanne auabrucflid) au§bebungen ift — an bie grau (refp. an beren SSater, tocnn fie fid) in patria potestas befinbet) ober, faH§ fte berftorben, an bie ©rben berfelben (refbp. bie dos profecticia an ben parens) reftituirt toerben; au§genommen toenn bie (Sbe burd) »on ber grau berfd)ulbete Sd)eibung aufgeloft ift. 2)ie 9teftitution erfolgt bei 3m* mobilien fofort, bei 3Hobilien nad) einem %afyxe.

Fuerat antea et rei uxoriae actio ex bonae fidei iudiciis: sed cum pleniorem esse ex stipulatu actionem invenientes omne ius, quod res uxoria ante habebat, cum multis divisionibus in ex stipulatu actionem, quae de dotibus exigendis proponitur, transtulimus, merito rei uxoriae actione sublata, ex stipulatu, quae pro ea introducta est, naturam bonae fidei iudicii tantum in exactione dotis meruit, ut bonae fidei sit. Sed et tacitam ei dedimus hypothecam: praeferri autem aliis creditoribus in hypothecis tunc censuimus, cum ipsa mulier de dote sua experiatur, cuius solius providentia hoc induximus. § 29 I. de act. 4, 6.

§ 148. (§ 138.) B. Sd)enfungen unter (Xbegatten. Donatio propter nuptias. Res amotae.

[Miill. §163. B. III. §3. 5. P. § 293. 294. K. § 216. Ku. §791. D. §97.]

I. ©d)enfungen unter ©begatten tvaren

A. »on alter^ber, al§ bem fittlid)en SBefen unb 3toecfe ber (Sfje jutoiberlaufenb, berboten. (SSgl. § 129. III. B. b. § 21. JV. b. 1.)

a. Moribus apud nos receptum est, ne inter virum et uxorem donationes valerent; hoc autem receptum est, ne mutuo amore invicem spoliarentur donationibus non temperantes, sed profusa erga se facilitate: — nec esset eis studium liberos potius educendi. Sextus Caecilius et illam causam adiiciebat, quia saepe futurum esset, ut discuterentur matrimonia, si non donaret is qui posset, atque ea ratione eventurum, ut venalicia essent matrimonia. — Ulp. 1. 1 Paul. 1. 2 D. h. t (de don. int. v. et u. 24, 1.)

b. Haec ratio et oratione imperatoris nostri Antonini Augusti electa est; nam ita ait: 'Maiores nostri inter virum et uxorem donationes prohibuerunt, amorem honestum solum animis aestimantes, famae etiam coniunctorum consulentes, ne concordia pretio conciliari videretur, neve melior in paupertatem incideret, deterior ditior fieret.' Ulp. 1. 3 pr. eod.

c. 1. Si corpus sit quod donatur, nec traditio quidquam valet, et si stipulanti promissum sit vel accepto latum, nihil valet: ipso enim iure, quae inter virum et uxorem donationis causa geruntur, nullius momenti sunt. § 10 ib.

2. (§ 18. III . C. b. 2.) Hoc inter ceteros; inter virum vero et uxorem donationis causa venditio facta pretio viliore nullius momenti est . Ulp. 1. 38 D. de C. E. 18, 1.

3. Hactenus revocatur donum ab eo eave cui donatum est, ut, si quidem exstet res, vindicetur, si consumpta sit, condicatur hactenus, quatenus locupletior quis eorum factus est. Id. 1. 5 § 18 h. t

B. 2lu§genommen »on bem S3erbote ftnb: a. donationes mortis causa; b. donationes divortii causa; c. donationes honoris causa. — d. tiberbte§ tourbe ba§ 23erbot feinem inneren ©runbe unb ,3tr>ecfe gemajj »on ben 9t5m. 3uriften nid)t rigoriftifd), fonbern mtt etner getoiffen gaeilitdt gebanbbabt, inbem man namentlid) ba§ ©rforbernt§ be§ pauperiorem et locupletiorem fieri ex donatione (§ 129. II . b. 2.) febr ftrift interpretirte. — e. gerner roirb nad) einem Senatu§* confult (auf eine Dratto Garadaua'§) »om ^at)re 206 n. Gt)r. (f. A. b.) jebe Sct)enfung gultig, roenn ber fcbenfenbe ©Ijegatte »or — b. t). ntcfct noct) — bem oefdjenften ot)ne SBiberruf berftirbt.

a. Inter virum et uxorem mortis causa donatidnes receptae sunt, — quia in hoc tempus excurrit donationis eventus, quo vir et uxor esse desinunt. — Ulp. 1. 9 § 2. Gaj. 1.10 h. t.

b. (Iulianus) ait, si divortii causa facta sit donatio, valere; — quae tamen sub ipso divortii tempore, non quae ex cogitatione quandoque futuri divortii fiant . — Ulp. 1. 11 § 11. Paul. 1. 12 eod.

c. Hoc amplius principalibus constitutionibus concessum est mulieri in hoc donare viro suo, ut is ab imperatore lato clavo vel equo publico similive honore honoretur. Ulp. VII. 1.

d. 1. Si quas servi viri operas uxori praestiterint vel contra, magis placuit, nullam habendam earum rationem: et sane non amare et tamquam inter infestos ius prohibitae donationis tractandum est, sed ut inter coniunctos maximo affectu et solam inopiam timentes. Paul. 1. 28 § 2 D. h. t

2. Concessa donatio est sepulturae causa; . . hoc autem ex eo venit, quod definiri solet eam demum donationem impediri solere, quae et donantem pauperiorem et accipientem faciat locupletiorem: porro hic non videtur fieri locupletior in ea re quam religioni dicavit; nec movit quemquam, quod emeret, nisi a marito accepisset: nam etsi pauperior ea fieret, nisi maritus dedisset, non tamen idcirco fit locupletior, quod non expendit. — Ulp. 1. 5 § 8 eod.

3. Si vir uxori munus immodicum kalendis Martiis aut natali die dedisset, donatio est: sed si (fecisset) impensas, quas faceret mulier, quo honestius se tueretur, contra est. Pomp. 1. 31 § 8 eod.

e. 1. Cum hic status esset donationum inter virum et uxorem, quem antea retulimus, imperator noster Antoninus Augustus ante excessum D. Severi patris sui oratione in senatu habita auctor fuit senatui censendi Fulvio Aemiliano et Nummio Albino consulibus, ut aliquid laxaret ex iuris rigore. §. Oratio autem imperatoris nostri de confirmandis donationibus .. pertinet . . . ad omnes donationes inter virum et uxorem factas. §. Ait oratio: 'Fas esse eum quidem qui donavit poenitere; heredem vero eripere forsitan adversus voluntatem supremam eius, qui donaverit, durum et avarum esse.' Ulp. 1. 32 pr. § 1. 2 eod.

2. Si sponsus sponsae donaverit in tempus matrimonii collata donatione, quamvis inter virum et uxorem donatio non videatur facta et verba orationis (sc. Antonini) minus sufficiant, tamen donationem dicendum est ad sententiam orationis pertinere, ut si duraverit voluntas usque ad mortem, valeat donatio. § 22 ibid.

II. a. <2d)enfungen unter Srautleuten (donatio ante nuptias, sponsalicia largitas, arra sponsalicia) ftanben unter ben getoobn* lid)en 9tegeln ber Sd)enfung. Sett 6onftantin fonnen jebod) Sraut* gefd)enfe betm ^itd)tjuftanbefommen ber @t)e regelmdfjig juriidgefor* bert toerben: au§genommen 1. toenn lefctere§ burd) ben ©eber felbft berfd)ulbet ift; 2. toenn bte <2d)enfung tiom sponsus „osculo interveniente" gemad)t tourbe, unb ba§ 23erIobni§ burd) ben £ob etne§ £eile§ aufgeloft toorben ift, tn toeld)em gatte ber Sraut refp. beren (Srben bie §dlfte berbleiben foH. b. ign ber fpdteren Saiferjeit bilbete fid) bie ante nuptias donatio ju bem befonberen 9iedjt§inftttut einer ©egenbo§ (avricptQra) au§, b. fj. ju einer ber dos ent* fpred)enben, aber unter ber 23ertoaltung be§ SRanne§ ftebenbleibenben ©egengabe be§ lefcteren an bte gtau fiir ben 3toed ber (St)e. -Jtad) ^uftintan§ Seftimmung, toeld)er fie aud) todfjrenb ber ©t)e geftattete, fiit)rt fie fortan ben 9iamen propter nuptias donatio.

a. Sponsae res simpliciter donatae non insecutis nuptiis non repetuntur; sed etsi adfinitatis contrahendae causa donationes factae sunt et nuntium sponsus culpa sua remiserit, aeque non repetuntur. (Pap.) Vat. fgm. 262.

b. Est et aliud genus inter vivos donationum, quod veteribus quidem prudentibus penitus erat incognitum, postea autem a iunioribus divis principibus introductum est, quod ante nuptias vocabatur et tacitam in se condicionem habebat, cum matrimonium fuerit insecutum: ideoque ante nuptias appellabatur, quod ante matrimonium efficiebatur et nunquam post nuptias celebratas talis donatio procedebat . Sed primus quidem D. Iustinus pater noster, cum augeri dotes et post nuptias fuerat permissum, si quid tale evenit, etiam ante nuptias donationem augere et constante matrimonio permisit: sed nomen tamen inconveniens remanebat. Sed nos . . constituimus, ut tales donationes non augeantur tantum, sed et constante matrimonio initium accipiant, et non ante nuptias sed propter nuptias vocentur. § 3 I. de don. 2, 7.

in. Sffiegen (Snttoenbungen, toeltbe etn (Sbegatte gegen ben an* beren — urfpriinglid) nur: au§ 2lnlafj ber Sd)eibung — begebt, gtebt ba§ prdtorifd)e (Jbift bem Seftoblenen nad) 2lufIofung ber (St)e an Stette ber bier nid)t ftattbaften (§ 44. I.) condictio furtiva bte fad)Iid) ber leiteren nad)gebilbete actio rerum amotarum. (23gl. § 146. m. b. 3.) a. Rerum amotarum iudicium singulare introductum est adversus eam, quae uxor fuit, quia non placuit cum ea furti agere posse: quibusdam existimantibus, ne quidem furtum eam facere, ut Nerva, Cassio, quia societas vitae quodammodo dominam eam faceret; aliis, ut Sabino et Proculo, furtum quidem eam facere, sicuti filia patri faciat, sed furti non esse actionem constituto iure, in qua sententia et Iulia

Sattow8tt, 3nftitutioum. i. «uft. 24

[ocr errors]
« PreviousContinue »