Page images
PDF

3. Ob res amotas vel proprias viri vel etiam dotales tam vindicatio quam condictio viro adversus mulierem competit, et in potestate (eius) est, qua velit actione uti. Id. 1. 24 D. de act. rer. am. 25, 2.

4. Accidit aliquando, ut qui dominus sit, alienandae rei potestatem non habeat. — Nam dotale praedium maritus invita muliere per legem Iuliam prohibetur alienare, quamvis ipsius sit vel mancipatum ei dotis causa vel in iure cessum vel usucaptum; quod quidem ius utrum ad Italica tantum praedia, an etiam ad provincialia pertineat, dubitatur. Gaj. H. § 62. 63.

5. Cum lex [sc. Iulia de adulteriis] in soli tantummodo rebus locum habebat, quae Italicae fuerant, et alienationes inhibebat, quae invita muliere fiebant, hypothecas autem earum etiam volente: utrisque remedium imposuimus, ut etiam in eas res, quae in provinciali solo positae sunt, interdicta fiat alienatio vel obligatio et neutrum eorum neque consentientibus mulieribus procedat, ne sexus muliebris fragilitas in perniciem substantiae earum converteretur. pr. I. quib. alien. 2, 8.

c. 1. Dotis fructum ad maritum pertinere debere aequitas suggerit; cum enim ipse onera matrimonii subeat, aequum est eum etiam fructus percipere. Ulp. 1. 7 pr. D. h. t.

2. Partum dotalium ancillarum dotis esse portionem convenit. Pap. 1. 69 § 9 eod.

3. — servus dotalis . . quod ex re mariti quaesiit vel ex operis suis, id ad maritum pertinet, Ulp. 1. 19 § 1 D. de pec. 15, 1.

d. 1. In rebus dotalibus virum praestare oportet tam dolum quam culpam, quia causa sua dotem accipit; sed etiam diligentiam praestabit quam in suis rebus exhibet. Pau1. 1. 17 pr. h. t.

2. Res in dotem datae, quae pondere numero mensura constant, mariti periculo sunt, quia in hoc dantur, ut eas maritus ad arbitrium suum distrahat et quandoque soluto matrimonio eiusdem generis et qualitatis alias restituat. Gaj. 1. 42 eod.

e. 1. Quotiens res aestimatae in dotem dantur, maritus dominium consecutus, summae velut pretii debitor efficitur. Alex. 1. 5 C. h. t. 5, 12.

2. — secutis nuptiis aestimatio rerum perficitur et fit vera venditio. — Inde quaeri potest, si ante nuptias mancipia aestimata deperierint, an mulieris damnum sit? et hoc consequens est dicere, cum sit condicionalis venditio. Ulp. 1. 10 § 4. 5 D. h. t.

3. Plerumque interest viri res non esse aestimatas idcirco, ne periculum rerum ad eum pertineat . 1. 10 pr. eod.

4. Cum res in dotem aestimatas soluto matrimonio reddi placuit, summa declaratur, non venditio contrahitur. Pap. 1. 69 § 7 eod.

§ 147. (§ 137.) b. ®ie Dos nad) 2lufI6fung ber @l)e.

[Mull. § 164. B. III. §3. P. § 292. K. § 215. 216. Ku. § 781. 788—90.

D. §98.]

I . 2Benngleid) ber 9Jtann (Sigentiimer ber dos toirb, fo toirb er e§ bod) nur fur ben 3toed ttnb We SDauer ber (Sbe. -Jtad) 2luf* I6fung berfelben mufj er bie dos regelmdfjig reftitutren. .f)infid)tlid) biefer fReftitution gelten im flaffifd)en 9t. folgenbe ©runbfa^e.

A. Sei ber gtage, an toen bie dos nad) 2lufIofung ber @t)e faHe, bat man ju unterfd)eiben, ob bie @6e a. burd) ben Xob ber grau, ober b. burd) ben Xob be§ 9Jtanne§, ober burd) Sd)eibung (D. c.) getrennt roorben tft.

a. Mortua in matrimonio muliere dos a patre profecta ad patrem revertitur, quintis in singulos liberos in infinitum relictis penes virum; quodsi pater non sit, apud maritum remanet. — Adventicia autem dos semper penes maritum remanet. Ulp. VI. 4. 5.

b. Divortio facto si quidem sui iuris sit mulier, ipsa habet rei uxoriae actionem id est dotis repetitionem; quodsi in potestate patris sit, pater adiuncta filia habet actionem; nec interest adventicia sit dos, an profecticia. § 6 ib.

B. 2Ba§ ben ©egenftanb ber 9ieftitution betrifft, fo ift a. bie dos ju reftitutren famt atten 2leeeffionen, mit 2lu§nat)me ber griid)te; bte g-rud)te be§ tefcten SDotaIjabre§ toerben nad; SBerbdltni§ ber SDauer ber @be in bemfelben jtoifd)en 9Jtann unb grau geteilt. b. SDem 9Jtanne finb jebod) getoiffe 2Jtbjiige bon ber dos (retentiones) geftattet: ndmlid), fatt§ bte (St/e owd) von ber grau berfd)ulbete Sd)eibung getrennt ift, propter liberos (ju unterfd)eiben tron ben sub A. a. genannten) unb propter mores; in aHen iibrigen gdtten nur propter res donatas, amotas unb propter impensas. (§ 90. I . B. b.)

a. 1. Itaque partus dotalium ancillarum, id est quae aestimatae non sunt, vel quae servi dotales ex quacumque causa, nisi ex re mariti vel operis suis adquisierint, ad mulierem pertinere . . Foetus autem iumentorum et omnium quae fructuum nomine continentur, ad lucrum mariti pertineant . . Sed et novissimi anni, in quo matrimonium solvitur, fructus pro rata temporis portione utrique parti debere adsignari. Iust. 1 . un. § 9 C. de rei ux. 5, 13.

2. — in fructibus a viro retinendis neque dies dotis constitutae neque nuptiarum observabitur, sed quo primum dotale praedium constitutum est, i. e. tradita possessione. — Si ante nuptias fundus traditus est, ex die nuptiarum ad eundem diem sequentis anni computandus annus est . Ulp. 1 5. Pau1. 1. 6 D. h. t . (= so1. matr. 24, 3.) h. 1. Propter liberos retentio fit, si culpa mulieris aut patris, cuius in potestate est, divortium factum sit: tunc enim singulorum liberorum nomine sextae retinentur ex dote, non plures tamen quam tres. — Morum nomine graviorum quidem sexta retinetur, leviorum autem octava; graviores mores sunt adulteria tantum, leviores omnes reliqui. Ulp. VI. 10. 12.

2. Propter retentionem quoque dotis repetitio minuitur: nam ob impensas in res dotales factas, marito retentio concessa est, quia ipso iure necessariis sumptibus dos minuitur. § 37 I. de act. 4, 6.

3. — quod diximus, ipso iure dotem impensis minui, non ad singula corpora, sed ad universitatem erit referendum. Ulp. 1. 1 § 4 D. de dote prae1. 33, 4.

4. Utiles non quidem minuunt ipso iure dotem, verumtamen habent exactionem. — Utilium nomine ita faciendam deductionem quidam dicunt, si voluntate mulieris factae sint; . . quod summam habet aequitatis rationem. — Ulp. 1. 7 § 1. Pau1. 1. 8 D. de impens. 25, 1.

C. §infid)tlid) be§ 3eityunfte§ ber 9teftitutton finbet a. etn Unterfd)ieb jroifd)en gungibilien unb anberen ©egenftdnben ftatt. — b. 2krgeben be§ Sftanne§, toeld)e jur Sd)eibung SBeranlaffung gegeben t)aben, roerben burd) etne 2lbturjung ber 9ieftitution§friften unb burd) 2lbjug oon ben gejogenen grud)ten beftraft. (23gl. § 106. H.)

a. Dos si pondere numero mensura contineatur, annua bima trima die redditur, nisi ut praesens reddatur, convenerit; reliquae dotes statim redduntur. Ulp. VI. 8.

b. Mariti mores puniuntur in ea quidem dote, quae annua die reddi debet, ita ut propter maiores mores praesentem dotem reddat, propter minores senum mensium die; in ea autem quae praesens reddi solet, tantum ex fructibus iubetur reddere, quantum in illa dote, quae triennio redditur, repraesentatio facit . § 13 ib.

D. Gtne 9t*berbinblid)feit be§ 9Jtanne§ t)infid)tlid) ber 9ieftitu« tion ber dos gelangte erft tm 6. 3abrfy. b. ©t. — mit bem 2luf* fommen roiHfurltcber unb frtooler (Jfjefd)eibungen § 47. II. — jur 2lnerfennung unb roetteren red)tlid)en (Sntrotcfelung. SDie $Iage, mit tr>etd)er bie 9teftitution ber dos berlangt roirb, roar bte unoererblid)e actio rei uxoriae (de dote), eine actio bonae fidei ('quantum aequius melius') mtt condemnatio in id quod facere potest . (§ 139. n.) ©let<fjeitig rourben aud) befonbere SDotalfttyulationen (cautiones rei uxoriae) fjinfid)tlid) ber 9teftitution ber dos ublid), au8 roeld)en nad) ftrenttung ber @fie ber grau (refp. bem Sti^ulator) unb beren @rben bie actio ex stipulatu juftanb, unb burd) roeId)e fomit, nad) 2Iu§bilbung ber 35otalflage, ba§ 9tiidforberung§*9t. ber g-rau berfd)drft unb oon ben ifjm bet ber actio rei uxoriae an* fjaftenben Sefd)rdnfungen befreit tourbe. 35enn — abgefefyen bon ber 23ererblid)feit ber Slage — roar t)ier binfid)tlid) ber Sebtngungen unb ber 2Irt unb 28eife ber 9ieftitution einjtg bie gefd)loffene Stipu* lation mafjgebenb, fo bafj bte Unterfd)eibung sub A. feine Sebeutung t)atte, unb bie ^riften bejiiglid) ber 9ieftitution (teilroeife aud) bie retentiones) toegfielen. — Iudicium de moribus. —

a. Dotis causa petpetua est et cum voto eius, qui dat, ita contrahitur, ut semper apud maritum sit. Pau1. ad Sab. 1 . 1 D. de J. D. 23, 3.

b. Memoria traditum est, quingentis fere annis post Romam conditam nullas rei uxoriae neque actiones neque cautiones in urbe Roma aut in Latio fuisse: quia profecto nihil desiderabantur, nullis etiamtunc matrimoniis divertentibus. Servius quoque Sulpicius in libro quem composuit de dotibus tum primum cautiones rei uxoriae necessarias esse visas scripsit, cum Sp. Carvilius . . divortium fecit, Gell. IV. 3, cfr. XVII. 21, 44.

c. Post divortium defuncta muliere heredi eius actio non aliter datur, quam si moram in dote mulieri reddenda maritus fecerit . Ulp. VI. 7.

II. 3uftinian oerfet^molj (burd) bie 1. un. C. de rei uxoriae actio in ex stipulatu actio transfusa etc. 5, 13.) bie rei uxoriae actio unb bie actio ex stipulatu bergeftalt, bafj fortan uberatl, aud) roenn bie 9teftitution ber dos nid)t befonber§ ftibulirt roar, nur bie lefctere £Iage ftattfinben, biefelbe jebod) ben 6I)arafter einer bonae fidei actio baben foHte; aufjerbem ert)telt bie (Sfjefrau roegen tfjer SDotalforberung ein ftarf pribtlegirte§ gefefclid)e§ 2Sfanb*9t. am SBerm6gen be§ 9Jtanne§. (§ 101. III. c. § 102. II. b.) 3Me retentiones ex dote finb nid)t mefjr juldffig; t)tnfiet)tliet) ber impensae necessariae f. I. B. b. 2. 2Ba§ ben 9iudfaH ber dos felbft anbe* langt, fo mufj fie fortan — faH§ nid)t if)r 23erbleib beim 9Jtanne auSbruaflid) au§bebungen ift — an bie grau (refp. an beren 23ater, roenn fie fid) in patria potestas befinbet) ober, faH§ fie berftorben, an bte @rben berfetben (refp. bie dos profecticia an ben parens) reftituirt roerben; au§genommen roenn bie (Sf/e burd) r>on ber ^rau berfd)ulbete ©d)eibung aufgeloft ift. SDte 9teftitution erfolgt bet 3m* mobilien fofort, bei 3Jtobilien nad) einem ^afjre.

Fuerat antea et rei uxoriae actio ex bonae fidei iudiciis: sed cum pleniorem esse ex stipulatu actionem invenientes omne ius, quod res uxoria ante habebat, cum multis divisionibus in ex stipulatu actionem, quae de dotibus exigendis proponitur, transtulimus, merito rei uxoriae actione sublata, ex stipulatu, quae pro ea introducta est, naturam bonae fidei iudicii tantum in exactione dotis meruit, ut bonae fidei sit. Sed et tacitam ei dedimus hypothecam: praeferri autem aliis creditoribus in hypothecis tunc censuimus, cum ipsa mulier de dote sua experiatur, cuius solius providentia hoc induximus. § 29 I. de act. 4, 6.

§ 148. (§ 138.) B. Sd)enfungen unter @fjegatten. Donatio propter nuptias. Res amotae.

[Mull. §163. B. III. §3. 5. P. §293. 294. K. § 216. Ku. § 791. D. §97.]

I. ©d)enfungen unter @fjegatten toaren

A. oon alter§t)er, al§ bem fittlid)en 2Befen unb Sroede ber @fje juioiberlaufenb, berboten. (23gl. § 129. III . B. b. § 21. W. b. 1.)

a. Moribus apud nos receptum est, ne inter virum et uxorem donationes valerent; hoc autem receptum est, ne mutuo amore invicem spoliarentur donationibus non temperantes, sed profusa erga se facilitate: — nec esset eis studium liberos potius educendi. Sextus Caecilius et illam causam adiiciebat, quia saepe futurum esset, ut discuterentur matrimonia, si non donaret is qui posset, atque ea ratione eventurum, ut venalicia essent matrimonia. — Ulp. 1. 1 Pau1. 1. 2 D. h. t . (de don. int. v. et u. 24, 1.)

b. Haec ratio et oratione imperatoris nostri Antonini Augusti electa est; nam ita ait: 'Maiores nostri inter virum et uxorem donationes prohibuerunt, amorem honestum solum animis aestimantes, famae etiam coniunctorum consulentes, ne concordia pretio conciliari videretur, neve melior in paupertatem incideret, deterior ditior fieret.' Ulp. 1. 3 pr. eod.

c. 1. Si corpus sit quod donatur, nec traditio quidquam valet, et si stipulanti promissum sit vel accepto latum, nihil valet: ipso enim iure, quae inter virum et uxorem donationis causa geruntur, nullius momenti sunt. § 10 ib.

2. (§ 18. III . C. b. 2.) Hoc inter ceteros; inter virum vero et uxorem donationis causa venditio facta pretio viliore nullius momenti est. Ulp. 1. 38 D. de C. E. 18, 1.

3. Hactenus revocatur donum ab eo eave cui donatum est, ut, si quidem exstet res, vindicetur, si consumpta sit, condicatur hactenus, quatenus locupletior quis eorum factus est. Id. 1. 5 § 18 h. t.

B. 2lu§genommen oon bem 23erbote finb: a. donationes mortis causa; b. donationes divortii causa; c. donationes honoris causa. — d. iiberbie§ rourbe ba§ 23erbot feinem tnneren ©runbe unb ^toecfe gemafj oon ben 9tom. ^urtften ntd)t rtgoriftifd), fonbern mtt einer getoiffen ^aeilitdt gebanbbabt, inbem man namentfid) ba§ @rforberni§ be§ pauperiorem et locupletiorem fieri ex donatione (§ 129. II . b. 2.) fefjr ftrtft tnterpretirte. — e. ^erner hrirb nad) einem Senatu§* eonfult (auf eine Dratio GaraeaHa'§) »om Safyxe 206 n. Gt)r.

« PreviousContinue »