Page images
PDF

£fydtigfeit (jubtjieHe 3ulaffung ber Somjjenfation unb 2lbred)nung) — toie fie anbererfeit§ aud) ooflig unabfjdngig ift oon ber ©n* toiHigung be§ SIager§ —, fonbern fefjon burd) 9t4>orfe|jrift: fo bafj, toenn ber 33eflagte feine ©egenforberung fom£enfation§toeife (bei stricti iuris actiones mittelft exceptio doli) geltenb mad)t unb burd)* fiitfjrt, bie ^orberung be§ $tdger§ fajon bom 2lugenbliefe be§ (Snt* fte|en§ jener an, fotoeit einanber beibe beefen, af§ getilgt angefefjen toerben mufj. 3m 3uft.9i. fjat ba§ 'ipso iure compensari' nod) bie toeitere 33ebeutung, bafj e§ jur ©eltenbmaefjung ber ^ompenfation infoIge be§ beranberten projeffualifd)en 23erfafjren§ feiner formetten exceptio mefjr bebarf, fonbern bafj fie, toie ebebem nur bei ben bonae fidei iudicia, fo jefct iiberatt, toenn fid) Seflagter auf fie — toenn aud) nad) ber Litis Contestatio (?) — beruft, fd)on officio iudicis ju beriteffiefjtigen ift.

a. Sed et in strictis iudiciis ex rescripto D. Marci opposita doli mali exceptione compensatio inducebatur. Sed nostra constitutio eas compensationes, quae iure aperto nituntur, latius introduxit, ut actiones ipso iure minuant sive in rem sive personales sive alias quascumque excepta sola depositi actione. § 30 I . de act. 4, 6.

b. 1. Si constat pecuniam invicem deberi, ipso iure pro soluto compensationem haberi oportet ex eo tempore, ex quo ab utraque parte debetur, utique quoad concurrentes quantitates. Alex. 1. 4 C. de compens. 4, 31.

2. Cum alter alteri pecuniam sine usuris, alter usurariam debet, constitutum est a D. Severo, concurrentis apud utrumque quantitatis usuras non esse praestandas. Ulp. 1. 11 D. eod.

3. Posteaquam placuit inter omnes id quod invicem debetur ipso iure compensari, si procurator absentis conveniatur, non debebit de rato cavere, quia nihil compensat, sed ab initio minus ab eo petitur. Pau1. 1. 21 eod.

§141. (§131.) D. Siberatortfa)er 23ertrag. (Nexi liberatio; acceptilatio; pactum de non petendo; contrarius con

sensus.)

[Miill. § 152. 153. B. II. § 35. P. § 280. K. § 115. 197. Ku. § 634. 636. 637. 658. D. § 140.]

SDie 2Iuftofung erfolgt bier nid)t burd) @rfuttung ber Dbligation, fonbern burd) 23ertrag jtoifajen ben beiben Subjeften ber Dbligation, burd) toeld)en ber Sd)ulbner au§ bem obligatorifd)en 9teEu§ entlaffen totrb. Mit 2lu§nafjme be§ pactum de non petendo toirfen biefe (Mafjoertrdge ipso iure unb finb nur auf btejenigen Dbligationen antoenbbar, toetd)e burd) einen ber %oxm berfetben entfpredjenben Dbligirung§aft begriinbet finb. (§ 138. n.) Set ber nexi liberatio unb acceptilatio fann iibrigen§ mit bem Stberatton§afte bie @r* futttmg ber Dbligation fonfurriren, fo bafj berfelbe — toa§ im alteren 9i. toor/t in ber 9ieget ftattfanb — aIS eine folenne Se* urfunbung ber solutio (formette§ @mpfang§befenntni§) auftritt.

I. ®ie nexi liberatio ift bie folenne, ber nexi obligatio (§ 11G) fonforme solutio per aes et libram, toetd/e auf ^orberungen au§ einem nexum unb iudicatum antoenbbar toar.

Est etiam species imaginariae solutionis, per aes et libram;
quod et ipsum genus certis in causis receptum est, veluti
si quid eo nomine debeatur, quod per aes et libram gestum
sit, sive quid ex iudicati causa debeatur. §. Eaque res ita
agitur: adhibentur non minus quam quinque testes et libri-
pens; deinde is qui liberatur ita oportet loquatur: Qvod Ego

TIBI TOT MILIBVS CONDEMNATVS SVM, ME EO NOMINE A TE
SOLVO LIBEROQVE HOC AERE AENEAQVE LIBRA. HANC TIBI
LIBRAM PRIMAM POSTREMAMQVE EXPENDO SECVNDVM LEGEM

Pvblicam; deinde asse percutit libram eumque dat ei, a quo liberatur, veluti solvendi causa. §. Similiter legatarius heredem eodem modo liberat de legato quod per damnationem relictum est; . . de eo tamen tantum potest hoc modo liberari, quod pondere numero constet, et ita si certum sit: quidam et de eo, quod mensura constat, idem existimant . Gaj. III. § 173—175. II . Acceptilatio ift ber ber stipulatio entfpred)enbe unb nur auf verborum obligationes antoenbbare Siberation§bertrag, toeld)er in einem formeHen, in miinblid;e gtage unb 2lnttoort gefleibeten — fpdter gleid) ber stipulatio (§ 117. I. B.) fd)riftlid)en unb aud) formett abgefd)toad)ten — @mpfang§befenntniS beftet)t.a) 2lnbere Dbligationen miiffen bebufS ber 2leeeptilation erft burd) 9iobation (§ 142) tn eine verborum obligatio bertoanbelt toerben; ein bei ©eneralabred)nungen antoenbbare§ ^ormular fiir bie ©efamttilgung aHer au§ irgenb toeld)er causa entfprungenen ^orberungen mittelft ber acceptilatio entbielt bie Aquiliana stipulatio.b)

a. 1. Acceptilatio est liberatio per mutuam interrogationem, qua utriusque contingit ab eodem nexu absolutio. Mod. 1. 1 D. h. t. (de accept . 46, 4.)

2. Acceptilatio autem est veluti imaginaria solutio; quod enim ex verborum obligatione tibi debeam, id si velis mihi remittere, poterit sic fieri, ut patiaris haec verba me dicere: 'guod ego tibipromisi, habesne aeeeptum?' et ut respondeas: 'Aabeo.' Gaj. III. § 169.

3. Verborum obligatio aut naturaliter resolvitur aut civiliter: naturaliter veluti solutione; . . civiliter veluti acceptilatione. Pomp. 1. 107 D. de solut . 46, 3.

4. Inter acceptilationem et apocham hoc interest, quod acceptilatione omnimodo liberatio contingit, licet pecunia soluta non sit, apocha non alias, quam si pecunia soluta sit. Ulp. 1. 19 § 1 h. t .

5. Acceptum fieri non potest, nisi quod verbis colligatum est: acceptilatio enim verborum obligationem tollit, quia et ipsa verbis fit . Id. 1. 8 § 3 eod.

6. Si accepto latum fuerit ei, qui non verbis sed re obligatus est, non liberatur quidem, sed exceptione doli mali vel pacti conventi se tueri potest. 1. 19 pr. eod.

b. 1. Sed et id, quod ex alia causa debeatur, potest in stipulationem deduci et per acceptilationem dissolvi. Gaj. III. § 170.

2. Eius rei stipulatio, quam acceptilatio sequatur, a Gallo Aquilio talis exposita est: 'Quidquid ie mihi ex quaeumque eausa dare faeere oportet oportebit praesens in diemve, quartimque rerum mihi teeum aetio quaeque adversus te petitio vel adversus te perseeutio est eritve, quodve tu meum habes tenes possides: quanti quaeque earum rerum res erit, tantam peeuniam dari stipulatus est A* A*. , spopondit N* N*; quod N*. N*. A". A". promisit spopondit, id haberetne a se aeeeptum N*. N*. ATM A? rogavit, A* A*. N? Nf aeeeptum feeii.' Flor.

1. 18 § 1 D. h. t. (cfr. § 2 I. qu. m. ob1. 3, 29.)

III. SDei§ pactum de non petendo (formlofer @rlafjbertrag) getodbrt bem Scbulbner in ber 9tegel (bgl. § 131. m. c 3. § 134. II. a. 2. b. 7.) nur eine exceptio gegen bie $lage. (§ 28. I . a. 2. § 199. a. 2.)a) — 9Jtan unterfd)eibet: pactum de non petendo in rem unb in personam,b> ferner pactum de non petendo in certum tempus (Stunbung§oertrag) unb in perpetuum.c> (SBgl. § 28. II.)

a. 1. Quaedam actiones per pactum ipso iure tolluntur, ut iniuriarum, item furti. Pau1. 1. 17 § 1 D. de pact.

2, 14.

2. Naturalis obligatio . . iusto pacto ipso iure tollitur, quod vinculum aequitatis, quo solo sustinebatur, conventionis aequitate dissolvitur. Pap. 1. 95 § 4 D. de solut .

b. Pactorum quaedam in rem sunt, quaedam in personam: in rem sunt, quotiens generaliter paciscor, ne petam; in personam, quotiens ne a persona petam, id est ne a Lucio Titio petam. Utrum autem in rem an in personam pactum factum est, minus ex verbis quam ex mente convenientium aestimandum est . Ulp. 1. 7 § 8 D. de pact.

c. Dilatoriae exceptiones sunt, quae ad tempus valent, veluti illius pacti conventi quod factum est verbi gratia, ne intra quinquennium peteretur; finito enim eo tempore non habet locum exceptio. Gaj. IV. § 122.

IV. 35urd) formlofe uberetnfunft (contrarius consensus s. mutuus dissensus) fonnen atte nudo consensu fontrabtrten Dbli* gationen, beoor fie nocb oon einer Spartei erfitHt finb, aufgeboben roerben.

a. Emptio et venditio sicut consensu contrahitur, ita contrario consensu resolvitur, antequam fuerit res secuta. Pau1. 1. 3 D. de resc. vend. 18, 5.

b. Si Titius et Seius inter se consenserunt, ut fundum Tusculanum emptum Seius haberet centum aureorum, deinde re nondum secuta (i. e. neque pretio soluto neque fundo tradito) placuerit inter eos, ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur; idem est et in conductione et locatione et omnibus contractibus, qui ex consensu descendunt . § 4 I. h. t. 3, 29.

c. — post pretium solutum infectam emptionem facere non possumus. Pomp. 1. 2 de resc. vend.

d. Ab emptione venditione locatione conductione ceterisque similibus obligationibus quin integris omnibus consensu eorum, qui inter se obligati sint, recedi possit, dubium non est . . . Nec quidquam interest, utrum integris omnibus, in quae obligati essemus, conveniret, ut ab eo negotio discederetur, an in integrum restitutis his, quae ego tibi praestitissem, consentiremus, ne quid tu mihi eo nomine praestares. Ner. 1. 58 de pact.

§ 142. (§ 132.) E. Novatio.
[MOIl . § 151. B. II. § 35. P. § 280. Ku. § 603—5. 636.]

I . a. 35ie — in ber SBtitte jroifdjen solutio unb Siberatton§oer* trag ftebenbe — novatio ift bie 2lufbebung einer Dbligation burd) @ingebung einer auf ben ^nbalt ber lefcteren (id quod debetur) gerid)teten verborum obligatio (stipulatio debiti) — ober aud) litterarum obligatio (§ 119. I.) —, toeld)e an bie SteHe jener treten foH: fo bafj alfo fiir eine berett§ beftebenbe Sd)ulb eine neue causa debendi tonftituirt hrirb (toobl ju unterfd)eiben oon ben g-atten in § 89. I. A. b. 2. 3. § 120. I . a. 6. 7.) — b. SDie nooirenbe Dbligation (stipulatio) fann enttoeber jnrifajen benfelben ^erfonen (Sfj>.: 'Quidquid te mihi ex empto dare facere oportet, tantam pecuniam mihi dare spondes?'), ober jroifc&en bem bi§bertgen ©Idubiger unb einem neuen Sd)ulbner (fog. expromissio, j. S. 'Quod Titius mihi debet, id tu mihi dare spondes?'), ober enblid) jtoifd)en bem bi§berigen Sd)ulbner unb etnem neuen ©Idubiger, toetd)em erfterer bon bem bi§ijerigen ©ldubiger iibermiefen (belegirt) toirb (delegatio i. e. S. j. 33. 'Quod Titio debes, id mihi dare spondes?') begritnbet toerben. 23gl. § 129. II . d. 1. III. B. a. 5. § 139. I. d. § 144. I. m

a. Novatio est prioris debiti in aliam obligationem, vel civilem

vel naturalem, transfusio atque translatio, hoc est cum ex

praecedenti causa ita nova constituatur, ut prior perimatur;

novatio enim a novo nomen accipit et a nova obligatione.

Ulp. 1. 1 pr. D. h. t. (de novat. 46, 2.)

6attOBStt, 3nftituticnen. 4. Sluft. 23

b. 1. Praeterea novatione tollitur obligatio, veluti si quod tu mihi debeas a Titio dari stipulatus sim: nam interventu novae personae nova nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem. Gaj. III. § 176.

2. (II. c 2.) Non tamen si quis stipuletur, quod mihi debetur, aufert mihi actionem, nisi ex voluntate mea stipuletur; liberat autem me is, qui quod debeo promittit, etiamsi nolim. Ulp. 1. 8 § 5 D. h. t.

3. Delegare est vice sua alium reum dare creditori, vel cui iusserit. Id. 1. 11 pr. eodem.

II. 3Me 23orau§fefcungen ber 9tobation finb folgenbe: a. Utobirt roerben fann jebe — eibile ober naturale — Dbligation. — b. SDie bi§berige (praecedens, prior) Dbligation ftrirb nur jerftbrt, toenn eine neue (posterior) giiltige — toenn aueb. unhrirffame — Dbliga* tton juftanbe fommt. — c. 3ur 2lufbebung ber beftebenben burdj bie neue Dbligation ift animus novandi — nad? neueftem 9i. aud) @rfldrung ber -Jtooation§abfid)t — erforberlid); fonft befteben beibe Dbligationen neben einanber fort. (2Ieeefforifd)e Sttyulation.)

a. Hlud non interest qualis praecessit obligatio, utrum naturalis an civilis an honoraria, et utrum verbis an re an consensu; qualiscumque igitur obligatio sit, quae praecessit, novari verbis potest: dummodo sequens obligatio aut civiliter teneat aut naturaliter, utputa si pupillus sine tutoris auctoritate promiserit. Ulp. 1. 1 § 1 D. h. t.

b. 1. Novatio non potest contingere ea stipulatione, quae non committitur. Pomp. 1. 24 eod.

2. (I. b. 1.) — prima (sc obligatio) tollitur translata in posteriorem, adeo ut interdum licet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima novationis iure tollatur; veluti si quod mihi debes, a Titio post mortem eius vel a muliere pupillove sine tutoris auctoritate stipulatus fuero: quo casu rem amitto, nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est; non idem iuris est si a servo stipulatus fuero: nam tunc (prior) proinde adhuc obligatus tenetur, ac si postea a nullo stipulatus fuissem. §. Servius tamen Sulpicius . . . respondit, si quis id quod sibi Lucius Titius deberet, a servo fuerit stipulatus, novationem fieri et rem perire, quia cum servo agi non potest: sed alio iure utimur; nec magis . . novatio fit, quam si id quod tu mihi debeas, a peregrino, cum quo sponsus communio non est, Spondes verbo stipulatus sim. Gaj. III. § 176. 179. c 1. Omnes res transhx in novationem possunt; quodcumque enim sive verbis contractum est sive non verbis, novari potest et transire in verborum obligationem ex quacumque obligatione: dummodo sciamus novationem ita demum fieri, si hoc agatur, ut novetur obligatio; ceterum si non hoc agatur, duae erunt obligationes. Ulp. 1. 2 D. h. t.

« PreviousContinue »