Page images
PDF

futttmg ber Dbligation fonfurriren, fo bafj berfelbe — toa§ im alteren 9i. toor/t in ber 9ieget ftattfanb — aIS eine folenne Se* urfunbung ber solutio (formette§ @mpfang§befenntni§) auftritt.

I. ®ie nexi liberatio ift bie folenne, ber nexi obligatio (§ 11G) fonforme solutio per aes et libram, toetd/e auf ^orberungen au§ einem nexum unb iudicatum antoenbbar toar.

Est etiam species imaginariae solutionis, per aes et libram;
quod et ipsum genus certis in causis receptum est, veluti
si quid eo nomine debeatur, quod per aes et libram gestum
sit, sive quid ex iudicati causa debeatur. §. Eaque res ita
agitur: adhibentur non minus quam quinque testes et libri-
pens; deinde is qui liberatur ita oportet loquatur: Qvod Ego

TIBI TOT MILIBVS CONDEMNATVS SVM, ME EO NOMINE A TE
SOLVO LIBEROQVE HOC AERE AENEAQVE LIBRA. HANC TIBI
LIBRAM PRIMAM POSTREMAMQVE EXPENDO SECVNDVM LEGEM

Pvblicam; deinde asse percutit libram eumque dat ei, a quo liberatur, veluti solvendi causa. §. Similiter legatarius heredem eodem modo liberat de legato quod per damnationem relictum est; . . de eo tamen tantum potest hoc modo liberari, quod pondere numero constet, et ita si certum sit: quidam et de eo, quod mensura constat, idem existimant . Gaj. III. § 173—175. II . Acceptilatio ift ber ber stipulatio entfpred)enbe unb nur auf verborum obligationes antoenbbare Siberation§bertrag, toeld)er in einem formeHen, in miinblid;e gtage unb 2lnttoort gefleibeten — fpdter gleid) ber stipulatio (§ 117. I. B.) fd)riftlid)en unb aud) formett abgefd)toad)ten — @mpfang§befenntniS beftet)t.a) 2lnbere Dbligationen miiffen bebufS ber 2leeeptilation erft burd) 9iobation (§ 142) tn eine verborum obligatio bertoanbelt toerben; ein bei ©eneralabred)nungen antoenbbare§ ^ormular fiir bie ©efamttilgung aHer au§ irgenb toeld)er causa entfprungenen ^orberungen mittelft ber acceptilatio entbielt bie Aquiliana stipulatio.b)

a. 1. Acceptilatio est liberatio per mutuam interrogationem, qua utriusque contingit ab eodem nexu absolutio. Mod. 1. 1 D. h. t. (de accept . 46, 4.)

2. Acceptilatio autem est veluti imaginaria solutio; quod enim ex verborum obligatione tibi debeam, id si velis mihi remittere, poterit sic fieri, ut patiaris haec verba me dicere: 'guod ego tibipromisi, habesne aeeeptum?' et ut respondeas: 'Aabeo.' Gaj. III. § 169.

3. Verborum obligatio aut naturaliter resolvitur aut civiliter: naturaliter veluti solutione; . . civiliter veluti acceptilatione. Pomp. 1. 107 D. de solut . 46, 3.

4. Inter acceptilationem et apocham hoc interest, quod acceptilatione omnimodo liberatio contingit, licet pecunia soluta non sit, apocha non alias, quam si pecunia soluta sit. Ulp. 1. 19 § 1 h. t .

5. Acceptum fieri non potest, nisi quod verbis colligatum est: acceptilatio enim verborum obligationem tollit, quia et ipsa verbis fit. Id. 1. 8 § 3 eod.

6. Si accepto latum fuerit ei, qui non verbis sed re obligatus est, non liberatur quidem, sed exceptione doli mali vel pacti conventi se tueri potest. 1. 19 pr. eod.

b. 1. Sed et id, quod ex alia causa debeatur, potest in stipulationem deduci et per acceptilationem dissolvi. Gaj. III. § 170.

2. Eius rei stipulatio, quam acceptilatio sequatur, a Gallo Aquilio talis exposita est: 'Quidquid ie mihi ex quacumque causa dare facere oporiet oporiebit praesens in diemve, quartimque rerum mihi tecum actio quaeque adversus te petiiio vel adversus te persecutio est eritve, quodve tu meum habes tenes possides: quanti quaeque earum rerum res erit, iantam pecuniam dari stipulatus est As As. , spopondit N'. Ns.; quod Ns Ns. A°. A°. promisit spopondit, id haberetne a se acceplum Ns. Ns. A? A? rogavit, As. As. N? N? acceptum fecit: Flor.

1. 18 § 1 D. h. t. (cfr. § 2 I. qu. m. obl. 3, 29.)

III. SDa§ pactum de non petendo (forntlofer ©rlafjbertrag) getodbrt bem Sd)ulbner tn ber SRegel (bgl. § 131. III. c. 3. § 134. II. a. 2. b. 7.) nur etne exceptio gegen bte $fage. (§ 28. I. a. 2. § 199. a. 2.)a) — 9Jian unterfdjeibet: pactum de non petendo in rem unb in personam,b) ferner pactum de non petendo in certum tempus (Stunbung§bertrag) unb in perpetuum.c> (S5gl. § 28. II.)

a. 1. Quaedam actiones per pactum ipso iure tolluntur, ut iniuriarum, item furti. Paul. 1. 17 § 1 D. de pact.

2, 14.

2. Naturalis obligatio . . iusto pacto ipso iure tollitur, quod vinculum aequitatis, quo solo sustinebatur, conventionis aequitate dissolvitur. Pap. 1. 95 § 4 D. de solut.

b. Pactorum quaedam in rem sunt, quaedam in personam: in rem sunt, quotiens generaliter paciscor, ne petam; in personam, quotiens ne a persona petam, id est ne a Lucio Titio petam. Utrum autem in rem an in personam pactum factum est, minus ex verbis quam ex mente convenientium aestimandum est . Ulp. 1. 7 § 8 D. de pact.

c. Dilatoriae exceptiones sunt, quae ad tempus valent , veluti illius pacti conventi quod factum est verbi gratia, ne intra quinquennium peteretur; finito enim eo tempore non habet locum exceptio. Gaj. IV. § 122.

IV. SDurd) fortnlofe tlberetnfunft (contrarius consensus s. mutuus dissensus) fbnnen alle nudo consensu fontrabirten Dbli* gationen, beoor fie nodj bon einer ^artet erfiiHt finb, aufgeboben hJerben.

a. Emptio et venditio sicut consensu contrahitur, ita contrario consensu resolvitur, antequam fuerit res secuta. Pau1. 1. 3 D. de resc. vend. 18, 5.

b. Si Titius et Seius inter se consenserunt, ut fundum Tusculanum emptum Seius haberet centum aureorum, deinde re nondum secuta (i. e. neque pretio soluto neque fundo tradito) placuerit inter eos, ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur; idem est et in conductione et locatione et omnibus contractibus, qui ex consensu descendunt . § 4 I. h. t. 3, 29.

c. — post pretium solutum infectam emptionem facere non possumus. Pomp. 1. 2 de resc. vend.

d. Ab emptione venditione locatione conductione ceterisque similibus obligationibus quin integris omnibus consensu eorum, qui inter se obligati sint, recedi possit, dubium non est . . . Nec quidquam interest, utrum integris omnibus, in quae obligati essemus, conveniret, ut ab eo negotio discederetur, an in integrum restitutis his, quae ego tibi praestitissem, consentiremus, ne quid tu mihi eo nomine praestares. Ner. 1. 58 de pact.

§ 142. (§ 132.) E. Novatio.
[MOIl . § 151. B. II. § 35. P. § 280. Ku. § 603—5. 636.]

I . a. 35ie — in ber SBtitte jroifdjen solutio unb Siberatton§oer* trag ftebenbe — novatio ift bie 2lufbebung einer Dbligation burd) @ingebung einer auf ben ^nbalt ber lefcteren (id quod debetur) gerid)teten verborum obligatio (stipulatio debiti) — ober aud) litterarum obligatio (§ 119. I.) —, toeld)e an bie SteHe jener treten foH: fo bafj alfo fiir eine berett§ beftebenbe Sd)ulb eine neue causa debendi tonftituirt hrirb (toobl ju unterfd)eiben oon ben g-atten in § 89. I. A. b. 2. 3. § 120. I . a. 6. 7.) — b. SDie nooirenbe Dbligation (stipulatio) fann enttoeber jnrifajen benfelben ^erfonen (Sfj>.: 'Quidquid te mihi ex empto dare facere oportet, tantam pecuniam mihi dare spondes?'), ober jroifc&en bem bi§bertgen ©Idubiger unb einem neuen Sd)ulbner (fog. expromissio, j. S. 'Quod Titius mihi debet, id tu mihi dare spondes?'), ober enblid) jtoifd)en bem bi§berigen Sd)ulbner unb etnem neuen ©Idubiger, toetd)em erfterer bon bem bi§ijerigen ©ldubiger iibermiefen (belegirt) toirb (delegatio i. e. S. j. 33. 'Quod Titio debes, id mihi dare spondes?') begritnbet toerben. 23gl. § 129. II . d. 1. III. B. a. 5. § 139. I. d. § 144. I. m

a. Novatio est prioris debiti in aliam obligationem, vel civilem

vel naturalem, transfusio atque translatio, hoc est cum ex

praecedenti causa ita nova constituatur, ut prior perimatur;

novatio enim a novo nomen accipit et a nova obligatione.

Ulp. 1. 1 pr. D. h. t. (de novat. 46, 2.)

6attOBStt, 3nftituticnen. 4. Sluft. 23

b. 1. Praeterea novatione tollitur obligatio, veluti si quod tu mihi debeas a Titio dari stipulatus sim: nam interventu novae personae nova nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem. Gaj. III. § 176.

2. (II. c 2.) Non tamen si quis stipuletur, quod mihi debetur, aufert mihi actionem, nisi ex voluntate mea stipuletur; liberat autem me is, qui quod debeo promittit, etiamsi nolim. Ulp. 1. 8 § 5 D. h. t.

3. Delegare est vice sua alium reum dare creditori, vel cui iusserit. Id. 1. 11 pr. eodem.

II. 3Me 23orau§fefcungen ber 9tobation finb folgenbe: a. Utobirt roerben fann jebe — eibile ober naturale — Dbligation. — b. SDie bi§berige (praecedens, prior) Dbligation ftrirb nur jerftbrt, toenn eine neue (posterior) giiltige — toenn aueb. unhrirffame — Dbliga* tton juftanbe fommt. — c. 3ur 2lufbebung ber beftebenben burdj bie neue Dbligation ift animus novandi — nad? neueftem 9i. aud) @rfldrung ber -Jtooation§abfid)t — erforberlid); fonft befteben beibe Dbligationen neben einanber fort. (2Ieeefforifd)e Sttyulation.)

a. Hlud non interest qualis praecessit obligatio, utrum naturalis an civilis an honoraria, et utrum verbis an re an consensu; qualiscumque igitur obligatio sit, quae praecessit, novari verbis potest: dummodo sequens obligatio aut civiliter teneat aut naturaliter, utputa si pupillus sine tutoris auctoritate promiserit. Ulp. 1. 1 § 1 D. h. t.

b. 1. Novatio non potest contingere ea stipulatione, quae non committitur. Pomp. 1. 24 eod.

2. (I. b. 1.) — prima (sc obligatio) tollitur translata in posteriorem, adeo ut interdum licet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima novationis iure tollatur; veluti si quod mihi debes, a Titio post mortem eius vel a muliere pupillove sine tutoris auctoritate stipulatus fuero: quo casu rem amitto, nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est; non idem iuris est si a servo stipulatus fuero: nam tunc (prior) proinde adhuc obligatus tenetur, ac si postea a nullo stipulatus fuissem. §. Servius tamen Sulpicius . . . respondit, si quis id quod sibi Lucius Titius deberet, a servo fuerit stipulatus, novationem fieri et rem perire, quia cum servo agi non potest: sed alio iure utimur; nec magis . . novatio fit, quam si id quod tu mihi debeas, a peregrino, cum quo sponsus communio non est, Spondes verbo stipulatus sim. Gaj. III. § 176. 179. c 1. Omnes res transhx in novationem possunt; quodcumque enim sive verbis contractum est sive non verbis, novari potest et transire in verborum obligationem ex quacumque obligatione: dummodo sciamus novationem ita demum fieri, si hoc agatur, ut novetur obligatio; ceterum si non hoc agatur, duae erunt obligationes. Ulp. 1. 2 D. h. t.

2. Quod ego debeo si alius promittat, liberare me potest, si novationis causa hoc fiat; si autem non novandi animo hoc intervenit, uterque quidem tenetur, sed altero solvente alter liberatur. 1. 8 § 5 eod.

3. Sed cum hoc quidem inter veteres constabat tunc fieri novationem, cum novandi animo in secundam obligationem itum fuerat, per hoc autem dubium erat, quando novandi animo videretur hoc fieri et quasdam de hoc praesumptiones alii in aliis casibus introducebant: ideo nostra processit constitutio, quae apertissime definivit tunc solum fieri novationem, quotiens hoc ipsum inter contrahentes expressum fuerit, quod propter novationem prioris obligationis convenerunt; alioquin manere et pristinam obligationem et secundam ei accedere, ut maneat ex utraque causa obligatio. § 3a I . qb. mod. obl. toll. 3, 29.

III. a. 2)ie notrirenbe Dbligation fann immer nur auf ba§ Dbjeft ber friiberen Dbligation gerid^tet fein (idem debitum), fann ftdj jebod), tr>a§ bie ^obalitdten ber Seiftung anbetrifft, bon erfterer oielfadtj (j. S3. binfidjtltdj dies, condicio, locus, 23erjinfung, $on* bentionalftrafe, 3abJung§mobu§ u. bgl.) unterfdjeiben. — b. 2)ie SBirfung ber ^obation beftefjt in ber fubftanjiellen — ipso iure erfolgenben — 3erfti5rung ber bi§berigen Dbligation mitfamt ifjren 2lcceffionen.

a. 1. Si eadem persona sit, a qua postea stipuler, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio vel dies vel sponsor adiiciatur aut detrahatur. Gaj. m. § 177.

2. Legata vel fideicommissa si in stipulationem fuerint deducta et hoc actum ut novetur, fiet novatio: si quidem pure vel in diem fuerint relicta, statim; si vero sub condicione, non statim sed ubi condicio exstiterit: nam et alias qui in diem stipulatur, statim novat; . . at qui sub condicione stipulatur, non novat, nisi condicio exstiterit. Ulp. 1. 8 § 1 D. h. t.

3. Quod autem diximus, si condicio adiiciatur, novationem fieri, sic intelligi oportet, . . si condicio exstiterit; alioquin si defecerit, durat prior obligatio: sed videamus num is qui eo nomine agat, doli mali aut pacti conventi exceptione possit summoveri, quia videtur inter eos id actum, ut ita ea res peteretur si posterioris stipulationis exstiterit condicio. Servius tamen Sulpicius existimavit statim et pendente condicione novationem fieri, et si defecerit condicio, ex neutra causa agi posse et eo modo rem perire. Gaj. III. § 179. (n. b. 2.)

b. Novatione legitime facta liberantur hypothecae et pignus, usurae non currunt. Paul. 1.18 D. h. t.

IV. ©tne 2lrt Quaft*9tobation (novatio* necessaria) entbdlt bie

« PreviousContinue »