Page images
PDF

supervixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset aut prior decesserit is cui donatum sit. pr. § 1 eod.

III. SDie Sd)enfungen finb, fotoot)t toa§ bie $erfon be§ Sefd)enften al§ toa§ ifjre ©r6fje anbetrifft, mefjreren 33efd)ranfungen unter* toorfen.

A. SB6Ilig unftattbaft finb Sd)enfungen unter @fjegatten, f. § 148. I .

B. SDie nod) jur 3eit oer fIaffifdjen ^uriften in boHer ©eltung befmblid)e, fpdter burd) desuetudo aufjer 2lntoenbung gefommene 1. Cincia de donis et muneribus (a. u. 550) — eine lex imperfecta (§ 4. VII. b. 3.) — geftattete bi8 jum Xobe be§ Sd)enfer§ ben 3Biberruf einer jeben, ein getoiffe§ — unbefannte§ — iiberfteigenben Sd)enfung (donatio immodica) mittelft actio ober exceptio (refp. replicatio), fatt§ fie nidjt a. bereit§ oottftdnbig, juriftifd) unb 6fonomifd), betoirft (donatio perfecta) — nad) anberer 9Jteinung einer jeben donatio immodica unb einer jeben donatio non perfecta (?) —; ober b. an beftimmte nat)eftet)enbe ^erfonen (personae exceptae) gemad)t toar; c. au§genommen getoiffe 2lrten bon @d)enfungen.

a. 1. (cfr. § 66. I. c. § 80. m. e. 2. 3.) Mulier sine tutoris auctoritate praedium stipendiarium instructum non mortis causa Latino donaverat: perfectam in praedio ceterisque rebus nec mancipi donationem esse apparuit, servos autem et pecora, quae collo vel dorso domarentur, usu non capta. Si tamen voluntatem mulier non mutasset, Latino quoque doli profuturam duplicationem respondi —- non enim mortis causa capitur quod aliter donatum est —: quoniam morte Cincia removetur. (Papin.) Vat. fgm. 259.

2. Perficitur donatio in exceptis personis sola mancipatione vel promissione, quoniam neque Cinciae legis exceptio obstat neque in factum: 'si non donationis causa mancipavi vel promisi me daturum.' — Sed in persona non excepta sola mancipatio vel promissio non perficit donationem; in rebus mobilibus, etiamsi traditae sint, exigitur, ut et interdicto utrubi superior sit is cui res donata est, sive mancipi mancipata sit, sive nec mancipi tradita. (Pau1.) § 310. 311 ib.

3. Si quis contra legem Cinciam obligatus non excepto solverit, debuit dici repetere eum posse: nam semper exceptione Cinciae uti potuit, nec solum ipse, verum, ut Proculeiani contra Sabinianos putant, etiam quivis, quasi popularis sit haec exceptio; sed et heres eius, nisi forte durante voluntate decessit donator: tunc enim doli replicationem locum habere, imperator noster rescripsit. (Ulp.) § 266 ib.

4. Fideiussori eius, qui donationis causa pecuniam supra

6a!fowSti, 3nftituticucn. 4. Muff. 21

modum legis promisit, exceptio dari debebit etiam invito reo. Iavo1. 1. 24 h. t .

5. Sed si debitorem meum tibi donationis immodicae causa promittere iussi, an summoveris donationis exceptione necne, tractabitur. Et meus quidem debitor exceptione te agentem repellere non potest, quia perinde sum, quasi exactam a debitore meo summam tibi donaverim et tu illam ei credideris. Sed ego, si quidem pecuniae a debitore meo nondum solutae sint, habeo adversus debitorem meum rescissoriam in id, quod supra legis modum tibi promisit, ita ut in reliquum tantummodo tibi maneat obligatus: sin autem pecunias a debitore meo exegisti, in hoc, quod modum legis excedit, habeo contra te condictionem. Cels. 1. 21 § 1 D. h. t.

b. Quinque gradus (sc. cognatorum) pleni excepti sunt et ex sexto una persona, sobrinus et sobrina. — Excipiuntur et ii, qui in potestate eorum vel manu mancipiove, item quorum in potestate manu mancipiove erunt. — Excipiuntur et adfinium personae, ut privignus privigna, noverca vitricus, socer socrus, gener nurus, vir et uxor, sponsus sponsa. — Excipit tutorem, qui tutelam gerit, si dare volet: nam quia tutores quasi parentes proprii pupillorum sunt, permisit eis in infinitum donare. — Item excipit: 'si quis a servis suis . . . accipit.' His verbis . . liberti continentur, ut patronis dare possint. — Contra an item liberti a patronis excepti sunt? Et hoc iure utimur, ne [ut??] excepti videantur. (Pau1.) 1. c. § 299. 300. 302. 304. 307. 309.

c. 1. Item excipit: 'si quis mulieri virginive cognatus dotem conferre volet;' igitur quocumque gradu cognatus dotis nomine donare potest. Ib. § 305.

2. Ei, qui aliquem a latrunculis vel hostibus eripuit, in infinitum donare non prohibetur (si tamen donatio et non merces eximii laboris appellanda est): quia contemplationem salutis certo modo aestimari non placuit. Pau1. V. 11 § 6. C. SDurd) Sonftantiu§ Gfjtoru§ rourbe fiir Stbenfungen an non exceptae personae, burd) Gonftantin fiir aHe Sd)enfungen bte gorm ber gerid)tltet)en ^nfinuation (@rflarung au ^rotofoif, professio apud acta) borgefd)rieben; jebod) tft btefe gorm nadj bieffad)en Sefyloanfungen ber ©efefcgebung im neueften 31 (23*D. ^uftinian§ oon 531.) einjig nod) fiir Sd)enfungen iiber 500 solidi — mit mand)en 2lu§nat)men — erforberlid) geblieben. SDie 33erfaumni§ ber finuation t)at 9itd)tigfeit ber Sd)enfung, foroeit fie ben genannteii 23etrag uberfteigt, jur $olge.

IV. alteren 9t. fonnte ber ^atron bie feinem Stbertu§ ge* mad)te £d)enfung beliebig, fpater nur in geroiffen gaHen roiberrufen; nad) 3ttft. 91 ift aber roegen grober Unbanfbarfeit be§ Sefd)enften jebe Sd)enfung roiberruflid), au§genommen bte sub. III. B. c. 2.

[ocr errors]

furti obstringitur, sive scit, cuius sit, sive nescit. Sabinus ap. Gell. XI. 18 § 21. = 1. 43 § 4 h. t.

c. 1. Rei hereditariae furtum non fit, sicut nec eius, quae sine domino est, et nihil mutat existimatio subripientis. Paul. 1. 6 D. exp. her. 47, 19. — Interdum alienas res occupare concessum est nec creditur furtum fieri, velut res hereditarias, quarum heres non est nactus possessionem, nisi necessarius heres extet. Gaj. III. § 201. (§ 153. II . e. § 155. n. b.)

2. Labeo: si quis, cum sciret quid sibi subripi, non prohibuit, non potest furti agere. Paulus: immo contra; nam si quis scit sibi rapi et, quia non potest prohibere, quievit, furti agere potest; at si potuit prohibere nec prohibuit, nihilominus furti aget. 1. 92 h. t.

3. Sed etsi credat aliquis, invito domino se rem contrectare, domino autem volente id fiat, dicitur furtum non fieri. Unde illud quaesitum est: cum Titius servum meum sollicitaverit, ut quasdam res mihi subriperet et ad eum perferret, servus id ad me pertulit; ego dum volo Titium in ipso delicto deprehendere, permisi servo quasdam res ad eum perferre —. Gaj. III. § 198.

d. 1. Furtum sine dolo malo [affectu furandi] non committitur. Gaj. III. § 197 = § 7 I. h. t. 4, 1.

2. Qui alienam rem adtrectavit, cum id se invito domino facere iudicare deberet, furti tenetur. Sabin. ap. Gell. 1. c . § 20.

3. (b. 5.) Sed si non fuit derelictum, putavit tamen derelictum, furti non tenetur. Ulp. 1. 43 § 6 h. t.

e. Species lucri est, ex alieno largiri et beneficii debitorem sibi adquirere: unde et is furti tenetur qui ideo rem amovet, ut eam alii donet. Gaj. 1. 55 § 1 eod.

f. 1. In quo (sc. Sabini libro de furtis) id quoque scriptum est, quod vulgo inopinatum est, non hominum tantum neque rerum moventium, quae aiiferri occulte et subripi possunt, sed fundi quoque et aedium fieri furtum: condemnatum quoque colonum, qui fundo, quem conduxerat, vendito possessione eius dominum intervertisset. Gell. 1. c. § 13.

2. Abolita est quorundam veterum sententia existimantium etiam fundi locive furtum fieri. Gaj. 1. 38 D. de usuc. 41, 3.

3. Interdum autem etiam liberorum hominum furtum fit, velut si quis liberorum nostrorum, qui in potestate nostra sint, sive etiam uxor, quae in manu nostra sit, sive etiam iudicatus vel auctoratus meus subreptus fuerit. Gaj. III. § 199.

g. 1. Furtum autem fit non solum, cum quis intercipiendi causa rem alienam amovet, sed generaliter cum quis rem alienam invito domino contrectat. §. Itaque si quis re, quae apud eum deposita sit, utatur, furtum committit; et si quis utendam rem acceperit, eamque in alium usum transtulerit, furti obligatur, veluti si quis . . equum gestandi gratia commodatum longius aliquo duxerit: quod veteres scripserunt de eo, qui in aciem perduxisset. §. Placuit tamen eos, qui rebus commodatis aliter uterentur, quam utendas accepissent, ita furtum committere, si intelligant id se invito domino facere, eumque, si intellexisset, non permissurum. Gaj. III. § 195—197.

2. Quod cui servandum datum est, si id usus est, sive quod utendum accepit, ad aliam rem atque accepit, usus est, furti se obligavit. Q. Mucius Scaev. ap. Gell. VI. (VII.) 15.

3. Si pignore creditor utatur, furti tenetur. — Eum, qui quod utendum accepit ipse alii commodaverit, furti obligari responsum est. Gaj. 1. 55 pr. § 1 h. t.

h. 1. Aliquando etiam suae rei quisque furtum committit, veluti si debitor rem, quam creditori pignorf dedit, subtraxerit, vel si bonae fidei possessori rem meam possidenti subripuerim. Gaj. III. § 200.

2. Dominus qui rem subripuit, in qua ususfructus alienus est, furti usufructuario tenetur. Paul. 1. 15 § 1 D. h. t. II. SBid)tig ift bie Unterfdjeibung jtoifd)en furtum manifestum unb nec manifestum. ©rftere§ liegt bor, roenn ber fur auf frifd)er £bat — mit ber enttoenbeten ©ad)e — extappt toirb; lefctere§ ift in allen iibrtgen $aUen borbanben.

a. Manifestum furtum est, ut ait Masurius, quod deprehenditur, dum fit; faciendi finis est, cum perlatum est, quo ferri coeperat. Gell. XI. 18 § 11.

b. Manifestum furtum quidam id esse dixerunt, quod dum fit, deprehenditur; alii vero ulterius, quod eo loco deprehenditur, ubi fit, velut si in . . domo furtum factum sit, quamdiu in ea domo fur sit; alii adhuc ulterius eousque manifestum furtum dixerunt, donec perferret eo, quo perferre fur destinasset; alii adhuc ulterius, quandoque eam rem fur tenens visus fuerit: quae sententia non obtinuit; sed et illorum sententia, qui existimaverunt, donec perferret eo quo fur destinasset, deprehensum furtum manifestum esse . . non videtur probari . .; ex duabus itaque superioribus opinionibus alterutra adprobatur; magis tamen plerique posteriorem probant. Gaj. III. § 184.

c . Magis est, . . esse furem manifestum, si cum re furtiva fuerit apprehensus, priusquam eo loci rem pertulerit, quo destinaverat. — Celsus deprehensioni hoc adiicit, si cum vidisses eum subripientem et ad comprehendendum eum accurrisses, abiecto furto effugit, furem manifestum esse. Ulp. 1. 3 § 2 1. 7 § 2 D. h. t.

m. SDie Straftlage (actio furti; § 201. I.), toeld)e bem S3eftob*

« PreviousContinue »