Page images
PDF
[ocr errors]

(relatiber, fubjeftiber) fein — culpa *in concreto; al§ foldjer er* fet)eint bie diligentia, qualem suis rebus adhibere solet (s. diligentia quam suis), b. i. bie Sorgfali, roeld)e bie betreffenbe ^erfon in ifjren eigenen 2lngelegenbeiten ju beroafjren pftegt. SDurd) 21n* tegung biefe§ tontreten Stafjftabe§ fann bie 23erantroortlid)feit ber ^erfon berringert roerben, fo bafj roa§ nad) bem abftraften 3Jtafjftabe culpa (levis) rodre, bier al§ ein (bem casus gleidjftefjenbe§) feine §aftung begriinbenbe§ 2]erfjalten erfd)eint. 35agegen, roo iiberbaubt fiir culpa lata gef,aftet roirb, bleibt ba§ 23err/alten be§ Sd)ulbner§ in eigenen 2Ingelegenbeiten ganj aufjer 2lnfafc, fo bafj roeber eine fonftige levis culpa fjier in concreto al§ lata bebanbelt roirb (?), nod) gar bie ^aftung fiir lata culpa im einjelnen ftaUe mit 33e* rufung auf bie nimia negligentia in suis au§gefd)Ioffen roerben fonnte. (SBgl. § 146. III. d. 1. § 151. I . a. 5.)

a. 1. Lata culpa est nimia negligentia, id est non intelligere, quod omnes intelligunt. Ulp. 1 . 213 § 2 D. de V. S.

2. Si vendita insula combusta esset, cum incendium sine culpa fieri non possit, quid iuris sit? Respondit: . . si venditor eam diligentiam adhibuisset in insula custodienda, quam debent homines frugi et diligentes praestare, si quid accidisset, nihil ad eum pertinebit. Alf. 1. 12 (11) D. de per. et comm. 18, 6.

3. — culpa autem abest, si omnia facta sunt, quae diligentissimus quisque observaturus fuisset. Gaj. 1. 25 § 7 D. loc. 19, 2.

4. In rebus commodatis talis diligentia praestanda est, qualem quisque diligentissimus paterfamilias suis rebus adhibet, ita ut tantum eos casus non praestet, quibus resisti non possit. Id. 1. 18 pr. D. comm. 13, 6.

b. 1. Non tantum dolum sed et culpam in re hereditaria praestare debet coheres; . . non tamen diligenliam praestare debet qualem diligens paterfamilias; . . talem igitur diligentiam praestare debet, qualem in suis rebus. Pau1. 1. 25 § 16 D. fam. erc 10, 2.

2. Socius socio etiam culpae nomine tenetur, id est desidiae atque negligentiae. Culpa autem non ad exactissimam diligentiam dirigenda est; sufficit etenim talem diligentiam communibus rebus adhibere, qualem suis rebus adhibere solet: quia qui parum diligentem sibi socium adquirit, de se queri debet. Gaj. 1 . 72 D. pro soc. 17, 2.

3. (Cfr. § 121 I. b.) Quod Nerva diceret latiorem culpam dolum esse, Proculo displicebat, mihi verissimum videtur. Nam et si quis non ad eum modum, quem hominum natura desiderat, diligens est, nisi tamen ad suum modum curam in deposito praestat, fraude non caret: nec enim salva fide minorem is, quam suis rebus diligentiam praestabit. Cels. 1. 32 D. depos. 16, 3.

V. SDer ju prdftirenbe ©rab oon culpa fjdngt oon ber -Jtatur ber etnjelnen Dbligationen ab. 9ticbt burefygreifenb ift bie 9ieget: In contractibus fidei bonae servatur, ut si quidem utriusque contrahentis commodum versetur, etiam culpa: sin unius solius [sc. creditoris], dolus malus tantummodo praestetur. Afric. [Iu1.?] 1 . 108 § 12 D. de leg. I . 30.

§ 109. (§99.) 2. Mora. [MiiU. §150. B. II. §23. P. § 279. Schi. § 237. 238. Ku. § 616—18.]

I . Mora (SBerjug) ift bie red)t§toibrige ungered)tfertigte unb un* entfd)ulbbare — SBerj6gerung einer gefd)ulbeten Seiftung, roeld)e fotoobl auf Seiten be§ Sd)ulbner§ (mora solvendi — per debitorem stat, quominus solvat), al§ be§ ©Idubiger§ (2krh>eigerung ber 2lnnafjme, mora accipiendi — per creditorem stat, quominus accipiat s. solvatur) ftattfinben fann. 23orau§fetnmg ber mora solvendi ift — abcjefet)en bon ^lagbarfeit unb ^dttigfeit ber Seiftung — geborige 9Jtabnung (interpellatio) be§ Sefulbner§ feiten§ be§ ©Idubiger§ (bgl. § 143. II. a.); ber mora accipiendi: gebbrige§ 2lngebot (oblatio) ber obligation§mdfjigen Seiftung.

a. Mora fieri intelligitur non ex re sed ex persona, id est si interpellatus opportuno loco non solverit. Marcian. 1. 32 pr. D. de usur. 22, 1.

b. Nulla intelligitur mora ibi fieri, ubi nulla petitio est. Scaev. 1. 88 D. de R. J. 50, 17.

II. Sffitrfung a. ber mora iiberbaupt ift bie SBerpflid)tung jum boHen Sd)aben§erfaf c (Seiftung be§ ^ntereffe); b. ber mora solvendi in§befonbere: bie ^erpetuirung ber Dbligation, b. b. §aftung be§ Sebutbner§ fiir ben jufdttigen Untergang be§ gefd)ulbeten Dbjefte§; c. ber mora accipiendi: 33efreiung be§ S<bulbner§ burd) ben ju* fdttigen Untergang be§ geftfiulbeten Dbjefte§, roenn er bi§ber bie ©efabr ju tragen batte, unb SBerminberung feiner SBeranttoortlicbfeit auf dolus unb culpa lata.

a. 1. Si fundum certa die praestari stipuler et per promissorem steterit, quominus ea die praestetur, consecuturum me quanti mea intersit, moram factam non esse. Ulp. 1. 114 D. de V. O. 45, 1.

2. In bonae fidei contractibus ex mora usurae debentur. Marcian. 1. 32 § 2 D. de usur.

3. Si per emptorem steterit, quominus ei mancipium traderetur, pro cibariis per arbitrium indemnitatem posse servari Sextus Aelius, Drusus dixerunt. Cels. 1. 38 § 1 D. de A E. V. 19, 1.

4. Si per venditorem vini mora fuerit, quominus traderet, condemnari eum oportet, utro tempore pluris vinum fuit, vel quo venit vel quo . . agatur. Pomp. 1. 3 § 3 eod.

b. 1. — veteres constituerunt, quotiens culpa intervenit debitoris, perpetuari obligationem. — Effectus huius constitutionis ille est, ut adhuc homo peti possit; sed et acceptum ei posse ferri creditur et fideiussorem accipi eius obligationis nomine. Pau1. 1 . 91 § 3. 6 D. de V. O. (Cfr. § 117. I. A. c 1.)

2. Si post moram promissoris homo. decesserit, tenetur nihilominus proinde, ac si viveret. Ulp. 1. 82 § 1 eod. c. Qui decem debet, si ea obtulerit creditori et ille sine iusta causa ea accipere recusavit, deinde debitor ea sine sua culpa perdiderit, doli mali exceptione potest se tueri: . etenim non est aequum teneri pecunia amissa, quia non teneretur, si creditor accipere voluisset . Quare pro soluto id, in quo creditor accipiendo moram fecit, oportet esse. Marc. 1. 72 pr. D. de solut. 46, 3. III. SDie mora roirb befeitigt (purgatur) burd) gebbrtge§ 2lngebot (oblatio) ber gefd)ulbeten Seiftung, refp. burd) 33ereiterfldrung jur 2lnnabme berfelben. (Posterior mora nocet.)

a. Celsus adulescens scribit eum, qui moram fecit in solvendo Sticho quem promiserat, posse emendare eam moram postea offerendo. cit. 1. 91 § 3.

b. Sed ita demum oblatio debiti liberationem parit, si eo loco, quo debetur solutio, fuerit celebrata. Dioc1. 1. 9 C. de solut. 8, 42. (43).

c. Sed videndum est, ne posterior mora ei damnosa sit. Quid enim si interpellavero venditorem et non dederit id quod emeram, deinde postea offerente illo ego non acceperim? sane hoc casu nocere mihi deberet. Sed si per emptorem mora fuisset, deinde cum omnia in integro essent, venditor moram adhibuerit, cum possit se exsolvere, aequum est posteriorem moram venditori nocere. Pomp. 1. 18 (17) D. de per. et comm. 18, 6.

§ 110. (§ioo.) c. 33erecfjnung be§ ju leiftenben Scbaben§* erfafce§. 3ntereffe.

[Miill. §101. B. J. § 102. P. § 260. Schi. § 239. Ku. § 620.]

I. SDer @rfafc be§ Sdbaben§ erfolgt bura/ Seiftung be§jenigen Setrage§, um roeld)en ba§ 23erm6gen be§ ©efd)dbigten gro^er fein roitrbe, toenn ba§ fdjdbigenbe @reignt§ nid)t etngetreten — refp. bie Dbligation (reefjtjeitig) erfiittt (§ 107. I. a. @.) — rodre: ^ntereffe (id quod interest: 'quidquid dare facere oportet'; 'quanti ea res est' tn ber gormuia § 198. II.) i. tr,. S. (balb urfprunglia>r, balb nad)fotgenber, balb ^ebengegenftanb ber Dbligation). SDer 33ereefmung roirb je naefj ber SBerfd)iebenbeit ber ^dile ju ©runbe gelegt entroeber: a. ber aHgemeine Sad)roert be§ entjogenen ober ju leiftenben Dbjefte§ (vera rei aestimatio, verum rei pretium); ober b. — in ber 9tegel — ber befonbere 23erm6gen§roert, roeld)en ba§felbe fiir bie ^erfon be§ ©efd)dbtgten (©ldubiger§) t)at (^ntereffe, id quod interest t. e. omnis utilitas), fo bafj ber ju feiftenbe @rfaf c po\U tiben hrie negatiben, bireften tote inbireften ©d)aben, borau8gefefct bafj berfelbe mit bem fefjdbigenben @retgniffe (refy. ber 9iid)terfulIung ber Dbligation) im Saufafjufammenfjang ftefjt, umfafjt. c. 35agegen fommt ber — rein inbtbibueHe unb nid)tofonomifd)e — fog. 2lffeftion§* toert nidt)t in 33etrad;t.

a. Haec verba (sc. in actione furti): Qvanti Eam Rem Paret Esse non ad id quod interest, sed ad rei aestimationem referuntur. Ulp. 1. 193 D. de V. S. 50, 16.

b. 1. Si res vendita non tradatur, in id quod interest agitur, hoc est quod rem habere interest emptoris; hoc autem interdum pretium egreditur, si pluris interest, quam res valet vel empta est. Id. 1. 1 pr. D. de A. E. V. 19, 1.

2. Cum per venditorem steterit, quominus rem tradat, omnis utilitas emptoris in aestimationem venit, quae modo circa ipsam rem consistit; neque enim, si potuit ex vino puta negotiari et lucrum facere, id aestimandum est. Pau1. 1. 21 § 3 eod.

c. Si servum meum occidisti, non affectiones aestimandas esse puto (veluti si filium tuum naturalem quis occiderit, quem tu magno emptum velles), sed quantum omnibus valeret. Sextus quoque Pedius ait, pretia rerum non ex affectione singulorum, sed communiter fungi: itaque eum, qui filium naturalem possidet, non eo locupletiorem esse, quod eum plurimo, si alius possideret, redempturus fuit. Id. 1. 33 pr. D. ad 1. Aq. 9, 2.

n. SDie @rmittIung be§ ^ntereffe erfoIgt auf bem 2Bege be§ Setoeife§ unb ber rid)terfid)en Sd)dfcung, unter Umftdnben aud) burdt) iuramentum in litem (Sd)dfcung§eib). § 90.I. C. b. § 137. III.

a. In actionibus in rem et in ad exhibendum et in bonae fidei iudiciis in litem iuratur. — Sed iudex potest praefinire certam summam, usque ad quam iuretur. Marcian. 1. 5 pr. § 1 D. de in lit. iur. 12, 3.

b. Interdum quod intersit agentis solum aestimatur, veluti cum culpa non restituentis aut non exhibentis punitur; cum vero dolus aut contumacia non restituentis vel non exhibentis, quanti in litem iuraverit actor. Pau1. 1. 2 § 1 eod.

III. eubjefte ber Dbligatton.
§ 111. (§ 101.) A. 3m affgemeinen.

[Miill. § 96. 97. B. II. § 22. P. § 262. 263. 269. Schi. § 226. 228. Ku. I. §600.601. II.460..]

I. 3ebe Dbligation ift etn 9t*bert)dltni§ jtoifd)en jtoei ^erfonen, bie jU einanber im 2krt)dltnt§ bon ©ldubtger unb Sd)ufbner ftefjen.

« PreviousContinue »