Page images
PDF

. . Sed enim gregem sufficiet ipsum nostrum esse, licet singula capita nostra non sint. Ulp. 1. 1 § 3 h. t. B. JDie Slage ift begriinbet, toenn ber SUdger fein (Sigentum nad)roeift; bocb fteben bem Seflagten (Jinreben ju, burd) roetcbe er bie 23erurteilung abroenben fann. 2rtefelben ftiifcen fid) im aHge* meinen auf ein bem 33eflagten juftebenbe§ 9t., bie <2ad)e ju befifcen ober ju betiniren (j. S. gauftyfanb*9t., Ufu§fruetu§, Siiete). ^n§* befonbere get)ort bjeber bie exceptio doli: a. bei 2krpflid)tung be§ &ldger§ jur Gigentum§iibertragung (exceptio rei venditae et traditae; ogl. § 75. II. b.); b. roegen ber oom Mtager ju erftattenben 23erroenbungen, roeId)e SefIagter auf bie Sad)e gemad)t bat — impensae: necessariae (ftet§), utiles (bem bonae fidei possessor), voluptariae (nie ju erftattenbe); tooran fid) retljen bie gdHe in § 84. I. A. b. B. C. (9tetention^sJt.)

a. Marcellus scribit, si alienum fundum vendideris et tuum postea factum petas, hac exceptione recte te repellendum. — Sed et si dominus fundi heres venditori existat, idem erit dicendum. Ulp. 1. 1 pr. § 1 D. de exc. r. vend. et trad. 21, 3.

b. 1. Impensae necessariae sunt, quae si factae non sint, res aut peritura aut deterior futura sit. — Voluptariae sunt, quae speciem dumtaxat ornant, non etiam fructum augent, ut sunt viridaria et aquae salientes . . picturae. Pau1. 1. 79 pr. § 2 D. de V. S. 50, 10.

2. Utiles sunt, quibus non factis quidem deterior (res) non fuerit, factis autem fructuosior effecta est, veluti si vineta et oliveta fecerit. Ulp. VI. 16.

3. Sumptus in praedium, quod alienum esse apparuit, a bona fide possessore facti neque ab eo qui praedium donavit neque a domino peti possunt, verum exceptione doli posita per officium iudicis aequitatis ratione servantur, scilicet si fructuum ante litem contestatam perceptorum summam excedant: etenim admissa compensatione superfluum sumptum meliore praedio facto dominus restituere cogitur. Pap. 1. 48 h. t.

4. Sed si ab eo petamus fundum vel aedificium, et impensas in aedificium vel in seminaria vel in sementem factas ei solvere nolimus, poterit nos per exc. doli mali repellere, utique si bonae fidei possessor fuerit. Gaj. II. § 76.

5. — (dominus) reddat impensam, ut fundum recipiat, usque eo dumtaxat, quo pretiosior factus est. Cels. 1. 38 D. h. t.

C. SDa§ ^iet ber &lage ift: 2lnerfennung be§ Gigentume§ unb 9ieftitution ber <2ad)e cum omni causa post litem contestatam (§ 26. c. 3.) — bierauf ift ba§ arbitrium iudicis (§ 24. V. b.) gerid)tet —, unb faH§ biefelbe nid)t erfotgt, 6onbemnation auf ben 2Bert ber Sacbe, roelcber im gatte be§ dolus ober ber contumacia be§ 33eflagten bnrd) unbefd)rdnfte§, eiblid)e§ (Srmeffen be8 $Idger§ (iusiurandum in litem) feftgeftellt rotrb. 2Ba§ bie bor ber Litis Contestatio gejogenen griid)te betrtfft, fo baftet ber bonae fidei possessor nur fiir bie exstantes (§ 85. I. b.), ber malae fidei possessor aud) fiir consumpti unb percipiendi (b. i. bie infolge ber negligentia be§felben nid)t gejogenen).

a. Nec sufficit corpus ipsum restitui, sed opus est, ut et causa rei restituatur, id est ut omne habeat petitor, quod habiturus foret, si eo tempore, quo iudicium accipiebatur, restitutus ille homo fuisset. Gaj. 1. 20 h. t.

b. Si vero non potest restituere, si quidem dolo fecit, quominus possit, is, quantum adversarius in litem sine ulla taxatione in infinitum iuraverit, damnandus est. Si vero nec potest restituere nec dolo fecit, quominus possit, non pluris quam quanti res est, . . condemnandus est. Ulp. 1. 68 eod.

II. SDie actio negatoria ift gerid)tet gegen jeben, roeld)er obne Sefi$entjiebung burd) tbatfdeblid)e @ingriffe, fjaufig burd) 2In* mafjung einer ba§ Gtgentum be§ MIdger§ — in feinem pofitiben (?) ober negatiben @lement — befcbrdnfenben Sefugni§ (in§befonbere etner Serbitut), Ie^teren in ber 2lu§ubung feine§ Gigentum§*SH. ftort; fie gefjt auf 2lnerfennung ber — oom Sldger nidjt ju beroeifenben — ^retbeit be§ Gigentume§ »on ber fragltd)en Sefd)rdn* fung unb 23efeitigung ber ftorenben 23orrid)tung, (Srfa^ be§ burd) bie Storung berett§ ertr,adjfenen 9cad)teite§, unb ^aution§teiftung roegen Unterlaffung fernerer Storungen (cautio de non amplius turbando).

a. Contra quoque de usufructu et de servitutibus praediorum . . . invicem proditae sunt actiones, ut quis intendat, ius non esse adversario utendi fruendi, eundi agendi aquamve ducendi, item altius tollendi prospiciendi proiiciendi immittendi: istae quoque actiones in rem sunt, sed negativae. § 2 I. de act. 4, 6.

b. Quodsi forte qui agit, dominus proprietatis non sit, quamvis fructuarius ius utendi non habet, vincet tamen iure quo possessores sunt potiores, licet nullum ius habeant. UIp. 1. 5 pr. si ususfr. 7, 6.

III. Publiciana actio ift bie ber rei vindicatio naeftgebilbete,a) auf bie g-iftion ber oottenbeten Ufueabion gegriinbete brdtorifd)e Slage, roelcbe — urfprimglid) mit jum Sd)ufce be§ bonitarifd)en Gigentume§ (§ 75. II . b.) beftimmt — bem bi§berigen bonae fidei possessor (nad) ben verba edicti junddjft nur auf ©runb ber £rabition), ber »or ooHenbeter Ufueapion ben 2Jefi$ ber Sadje oerloren bat, gegen jeben Sefujer auf £erau§gabe ber Sad)e juftebt. b) 3ft ber Seflagte Gigentumer ber Sacbe, fo roirb ibm gegen bie SUage — causa cognita — bie exceptio iusti dominii erteilt,c) roeldjer ber ^ldger unter Umftdnben mit einer replicatio jumal doli (fo in§befonbere in bem fyaHe I. B. a. mit ber replicatio rei venditae et traditae) begegnen rann.d) — 2lud) bem ©igentiimer ift biefe iUage toegen bc§ nidjt erforberlidjen (Stgentum§betoeife§ bortetlbaft. — Ubrtgen§ hrirb bie Publiciana aud) al§ rescissoria actio (b. b. mit SBegfiftion ber (Srftfcung) bem getoefenen ©igentumer, beffen Sad)e ein anberer ufucapirt bat, tn bem gaHe gegeben, too er auf in integrum restitutio gegen bie Ufucapion (§ 30. IV.) 2lnfprudj t)at.e)

a. 1. In Publiciana actione omnia eadem erunt, quae in rei vindicatione diximus. Ulp. 1. 7 § 8 D. h. t. (de Publ. act. 6, 2.)

2. Publiciana actio ad instar proprietatis, non ad instar possessionis respicit. § 6 ib.

b. 1. Ait praeton si Qvis Id Qvod Traditvr Ex Ivsta Cavsa

NON A DOMINO ET NONDVM VSVCAPTVM PETET, IVDICIVM DABO.

1. 1 pr. eod.

2. Namque si cui ex iusta causa res aliqua tradita fuerit, veluti ex causa emptionis aut donationis aut dotis aut legatorum, necdum eius rei dominus effectus est, si eius rei casu possessionem amiserit, nullam habet directam in rem actionem ad eam rem persequendam; . . sed quia sane durum erat eo casu deficere actionem, inventa est a praetore actio, . . quae actio Publiciana appellatur, quoniam primum a Publicio praetore in edicto proposita est. § 4 I. de act.

3. — quia non potest eam 'ex iure Quiritium suam esse' intendere, fingitur rem usucepisse, et ita quasi ex iure Quiritium dominus factus esset, intendit velut hoc modo:

IVDEX ESTO. SI QVEM HOMINEM AVLVS AGERIVS EMIT ET IS EI
TRADITVS EST, ANNO POSSEDISSET, TVM SI EVM HOMINEM, DE
QVO AGITVR, EX IVRE QVIRITIVM EIVS ESSE OPORTERET, et

reliqua. Gaj. IV. § 36.

4. Quaecumque sunt iustae causae adquirendarum rerum, si ex his causis nacti res amiserimus, dabitur nobis earum rerum persequendarum gratia haec actio. Id. 1. 13 pr. D. h. t

5. Haec actio in his, quae usucapi non possunt, puta furtivis, locum non habet. Ulp. 1. 9 § 5 eod.

c. Publiciana actio non ideo comparata est, ut res a domino auferatur; eiusque rei argumento est primo aequitas, deinde exceptio 'si ea res possessoris non sit.' Ner. 1. 17 eod.

d. 1. Si a Titio fundum emeris, qui Sempronii erat, isque tibi traditus fuerit pretio soluto, deinde Titius Sempronio heres exstiterit, . . si ipse Titius fundum a te peteret, exceptione in factum comparata vel doli mali summoveretur, et si ipse eum possideret et Publiciana peteres, adversus excipientem 'si non suus esset' replicatione utereris. Ulp. 1. 4 § 32 D. de doli exc. 44, 4.

2. Si quis rem a non domino emerit, mox petente domino absolutus sit, deinde possessionem amiserit et a domino petierit, adversus excipientem 'si non eius sit res' replicatione hac adiuvabitur 'at si res iudicata non sit.' Iu1. 1 . 24 D. de exc. r. iud. 44, 2. e. Rursus ex diverso, si quis cum reipublicae causa abesset vel in hostium potestate esset, rem eius qui in civhate esset usuceperit, permittitur domino si possessor reipublicae causa abesse desierit, tunc intra annum rescissa usucapione eam petere, ut dicat possessorem usu non cepisse et ob id suam esse rem. § 5 I. de act. IV. Actio finium regundorum (©renjfd)eibungsflage) — eine actio mixta (§ 24. II. a. 4. III.) — ift bie Stlage, toeld)e auf 2luft)ebung ber burd) eine ©renjoertoirrung (ober ©renjirrung) jtoifd)en ben Sefifcern benad)barter Idnblid)er ©runbftitcte entftan* benen ©emeinfd)aft be§ ftreitigen 2eile§ — ©renjregulirung — gerid)tet ift. — 9tad) ben 12 £afeln foHten bet ©renjftreitigfeiten intra quinque pedes (©renjrain) bret arbitri, b. fj. fad)tierftdnbtge gelbmeffer — (agri)mensores —, an beren Stette feit ber 1. Mamilia einer trat, nad) ben 9iegeln ibrer SDi§eiplin bie ©renje feft* ftetten (controversia de fine); bet ©renjftreitigfeiten extra quinque pedes entfd)teb ber ^ubej nad) ben ©runbfdfcen be§ Gtbtl*9t. (controversia de loco). 9tad) bielfad)en Sd)toanfungen ber ©efefcgebung befeittgte 3uftintan jene Unterfd)eibung unb Itefj bte 2lgrimenforen fortan ftet§ nur al§ Sad)berftdnbige ju.

a. Finium regundorum actio in personam est, licet pro vindicatione rei est. Pau1. 1. 1 D. fin. reg. 10, 1.

b. Hoc iudicium locum habet in confinio praediorum rusticorum: nam in confinio praediorum urbanorum displicuit, neque enim confines hi, sed magis vicini dicuntur, et ea communibus parietibus plerumque disterminantur. Et ideo et si in agris aedificia iuncta sint, locus huic actioni non erit: et in urbe hortorum latitudo contingere potest, ut etiam finium regundorum agi possit. Id. 1. 4 § 10 eod.

c. Iudici finium regundorum permittitur, ut ubi non possit dirimere fines, adiudicatione controversiam dirimat. UIp. 1. 2 § 1 eod.

§ 91. (§81.) B. 9ied)t§mittel jum Sd)ufce be§ SJeftfceS. CMfeffortfd)e 3nterbtfte.)

[Miill. § 74. B. III. § 48. 49. P. § 22o. Schi. § 143. 144. K. § 48. 51. Ku. I. § 514—17. II. 423. .]

SDer 33efifc totrb burd) bie poffefforifd)en ^nterbifte gefd)ufct, toeld)e tn jtoet Slaffen jerfatten: interdicta retinendae possessionis, bie bei 33efu)ftbruiigen, unb interdicta recuperandae possessionis, bie bet Sefieentjiebungen gegeben toerben. (§ 29.)

I. Interdicta retinendae possessionis finb: a. 35a§ interdictum uti possidetis (ein duplex interdictum) jum Sd)u$e be§ Sefifce§ an unbetoeglicfyen Sad)en, bei toeld)em berjenige fiegt, beffen Sefi^ jur 3eit be§ (Srlaffe§ be§ ^nterbifte§ bem ©egner gegen* itber feblerfrei toar. — b. SDa§ interdictum utrubi (ebenfattS duplex) jum Sd)ufce be§ 33efhje<3 an betoeglid)en Sad)en; Sieger ift bier, toer ben grbfjten £etl be§ Iefcten 3abreS bem ©egner gegen* iiber sine vitio befeffen B,at, — unb jtoar mtt Gtnred)nung be§ 3Sefifce§ be§ 2luftor. %m ^uft. St . ift ba§ interdictum utrubi bem uti possidetis gleid)gefteHt. — c. 33eibe ^nterbifte baben jugleid) eine reeuperatorifd)e 3Btrfung, b. b. fie f6nnen — infolge it)rer SDuplieitdt unb ber fog. exceptio vitiosae possessionis — ^ur StBiebererlangung be§ bereit§ oerlorenen 33efi$e§ bienen: — ba§ lefctere unbefd)ranft; ba§ erftere jebenfaHS fitr ben (befifcftorenben) Seflagten, toeld)er an ben Sldger ben Sefif c in biti6fer 3Beife berloren fjatte, jebod) fonnte mit tt)m faum ber fritbere Sefifcer aI§ illdger gegen ben gegentoartigen 23efifcer, ber it)m gegeniiber fet)Ier* fjaft befafj, burdjbringen. (?)

a. 1. Ait praetor: vn Eas Aedes, Qvibvs De Agitvr, Nec Vi

NEC CLAM NEC PRECARIO ALTER AB ALTERO POSSIDETIS, QVO

Minvs Ita Possideatis, Vim Fieri Veto. — Hoc interdictum de soli possessore scriptum est; et est prohibitorium ad retinendam possessionem: — nam huius rei causa redditur, ne vis fiat ei qui possidet. Ulp. 1. 1 pr. § 1. 4 D. uti poss. 43, 17.

2. Quod ait praetor in interdicto 'nec vi nec clam . .' hoc eo pertinet, ut si quis possidet vi aut clam aut precario, si quidem ab alio, prosit ei possessio: si vero ab adversario suo, non debeat eum propter hoc, quod ab eo possidet, vincere. § 9 ibid.

3. Is qui destinavit rem petere, animadvertere debet, an aliquo interdicto possit nancisci possessionem, quia longe commodius est ipsum possidere et adversarium ad onus petitoris compellere, quam alio possidente petere. Gaj. 1. 24 D. de R. V. 6, 1.

b. 1. Praetor ait: Vtrvbi Hic Homo, Qvo De Agitvr, Maiore

PARTE HVIVSCE ANNI FVIT, QVO MINVS IS EVM DVCAT, VIM FIERI

Veto. — Hoc interdictum de possessione rerum mobilium locum habet. 1 . un. D. utrubi. 43, 31.

2. Annus autem retrorsus numeratur: itaque si tu verbi gratia VIII mensibus possederis prioribus et ego VII posterioribus, ego potior ero, quod trium priorum mensium possessio nihil tibi in hoc interdicto prodest, quia alterius anni possessio est. Gaj. IV. § 152.

3. 'Maiore parte anni' possedisse quis intelligitur, etiamsi duobus mensibus possederit, si modo adversarius eius paucioribus diebus possederit. Lic. Ruf. 1. 156 D. de V. S. 50,16.

eottowJirt, Snftitutionm, 4. Sluft. 15

« PreviousContinue »