Page images
PDF

maxime corpore suo rem contingant; sicuti si quis dormienti aliquid in manu ponat . . . Ofilius quidem et Nerva filius, etiam sine tutoris auctoritate possidere incipere posse pupillum aiunt: eam enim rem facti non iuris esse; quae sententia recipi potest, si eius aetatis sint, ut intellectum capiant. Pau1. 1 . 1 § 3 D. h. t. b. 1. Possessionem adquirimus et animo et corpore: animo utique nostro, corpore vel nostro vel alieno. Pau1. V. 2 § 1.

2. Haec, quae de servis diximus, ita se habent, si et ipsi velint nobis adquirere possessionem; nam si iubeas servum tuum possidere, et is eo animo intret in possessionem, ut nolit tibi, sed potius Titio adquirere, non est tibi adquisita possessio. Id. 1. 1 § 19 D. h. t.

3. Procurator, si quidem mandante domino rem emerit, protinus illi adquirit possessionem; quodsi sponte emerit, non nisi ratam habuerit dominus emptionem. Id. 1.42 § 1 eod.

4. Per liberam personam ignoranti quoque adquiri possessionem et, postquam scientia intervenerit, usucapionis condicionem inchoari posse, tam ratione utilitatis quam iuris pridem receptum est. Sever. 1. 1 C. de A. P. 7, 32.

5. Item adquirimus possessionem per servum aut filium qui in potestate est; et quidem earum rerum, quas peculiariter tenent, etiam ignorantes, sicut Sabino et Cassio et Iuliano placuit: quia nostra voluntate intelliguntur possidere, qui eis peculium habere permiserimus. Igitur ex causa peculiari et infans et furiosus adquirunt possessionem et usucapiunt. 1. 1 § 5 D. h. t.

6. Quaesitum est, cur ex peculii causa per servum ignorantibus possessio quaereretur. Dixi, utilitatis causa iure singulari receptum, ne cogerentur domini per momenta species et causas peculiorum inquirere. Pap. 1. 44 § 1 eod.

7. Per servum qui in fuga sit nihil posse nos possidere Nerva filius ait, licet respondeatur, quamdiu ab alio non possideatur, a nobis eum possideri ideoque interim etiam usucapi . . . Possessionem autem per eum adquiri, sicut per eos quos in provincia habemus, Cassii et Iuliani sententia est. Pau1. 1. 1 § 14 h. t. — placuit per fugitivum quoque nos possessionem adquirere posse. Gaj. 1. 25 § 2 D. de lib. cau. 40, 12.

c. 1. Quod meo nomine possideo, possum alieno nomine possidere; nec enim muto mihi causam possessionis, sed desino possidere et alium possessorem ministerio meo facio. Cels. 1. 18 pr. D. h. t. (§ 76. I . d. 2.)

2. Quaedam mulier fundum non marito donavit per epistulam et eundem fundum ab eo conduxit; posse defendi in rem ei competere, quasi per ipsam adquisierit possessionem, veluti per colonam. Ulp. 1 . 77 D. de R. V. 6, 1.

II. SDer Sefitj toirb oerloren aut corpore aut animo, b. b. er bauert fo lange fort, bi§ enttoeber ba§ faftifd)e ober baS 2BiHen§* moment, bura) beren 3ufammentreffen er ent* unb beftet)t, pofitib aufgefjoben toirb. (Quemadmodum nulla possessio adquiri, nisi animo et corpore potest, ita nulla amittitur, nisi in qua utrumque in contrarium actum est. Pau1. 1. 8 D. h. t.)

A. Corpore toirb ber Sefifi (abgefefjen oon § 76. II. a.) ber* loren, toenn ein @reigni§ eintritt, toeld)e§ bie beliebige §erftettung be§ forperiid)en 23erfjdltniffe§ be§ bi§berigen 33efiljer§ jur Sad)e, oermbge beffen er au§fd)Iief3lid) auf biefetbe eintoirfen fann, unmog* lid) mad)t: fei e§ a. bafj ein anberer oon ber Sad)e Sefifc — nieft blofje SMention (§ 76. I. d.) — ergriffen fjat (nid)t fd)on bei nur jeittoeiliger (Sntfernung be§ Sefifcer§ oon ber Saefje, in§befonbere oon bem ©runbftiiefe: 'animo retinetur possessio'); ober b. bafj bie Sad)e fonft au§ ber ©etoabrfam be§ Sefifcer§ geraten, b. b. berloren — nid)t blofj oerlegt ober au§todrt§ liegen gelaffen — ober un* jugdnglid) getoorben ift. (§ 83. I. b. II.)

a. 1. Rem quae nobis surrepta est perinde intelligimur desinere possidere, atque eam quae vi nobis erepta est. Gaj. 1. 15 D. h. t.

2. Si rem apud te depositam furti faciendi causa contrectaveris, desino possidere. Pau1. 1. 3 § 18 eod.

3. Si forte colonus, per quem dominus possideret decessisset, propter utilitatem receptum est, ut per colonum possessio et retineretur et continuaretur: quo mortuo non statim dicendum eam interpellari, sed tunc demum, cum dominus possessionem adipisci neglexerit. Afr. 1. 40 § 1 eod.

4. Cum de amittenda possessione quaeratur, multum interesse dicam, per nosmet ipsos an per alios possideremus: nam eius quidem, quod corpore nostro teneremus, possessionem amitti vel animo vel etiam corpore, si modo eo animo inde digressi fuissemus ne possideremus; eius vero, quod servi vel etiam coloni corpore possidetur, non aliter amitti possessionem, quam si eam alius ingressus fuisset, eamque amitti nobis quoque ignorantibus. Illa quoque possessionis amittendae separatio est: nam saltus hibernos et aestivos, quorum possessio retinetur animo — licet neque servum neque colonum ibi habeamus —, quamvis saltus proposito possidendi fuerit alius ingressus, tamdiu priorem possidere dictum est, quamdiu possessionem ab alio occupatam ignoraret. Papin. 1. 44 § 2 — 1. 46 D. eod.

5. Quod solo animo possidemus, quaeritur, . . an (quod magis probatur) usque eo possideamus, donec revertentes nos aliquis repellat, aut nos ita animo desinamus possidere, quod suspicemur repelli nos posse ab eo, qui ingressus sit in possessionem: et videtur utilius esse. Pomp. 1. 25 § 2 eod.

b. 1. Nerva filius res mobiles, excepto homine, quatenus sub custodia nostra sint, hactenus possideri, i. e. quatenus, si velimus, naturalem possessionem nancisci possimus: nam pecus simul atque aberraverit, aut vas ita exciderit, ut non inveniatur, protinus desinere a nobis possideri, licet a nullo possideatur; dissimiliter atque si sub custodia mea sit nec inveniatur, quia praesentia eius sit et tantum cessat diligens inquisitio eius. Paul. 1. 3 § 13 D. h. t.

2. — Et haec ratio est, quare videamur servum fugitivum possidere, quod is, quemadmodum aliarum rerum possessionem [sc. domino] intervertere non potest, ita ne suam quidem potest. Gaj. 1. 15 eod. (Cfr. I. B. b. 7.) B. Animo toirb ber Sefi# einer Sadje berloren nieftt fcbon bet blofjer — bauernber ober oorubergefjenber — 2lbtoefenbeit be§ animus possidendi (toie j. 33. beim furiosus unb bemjenigen, ber an bie Bad)e nicbt benft), fonbern erft toenn ber Sefifcer ben Sefi$toiHen aufgtebt, alfo einen pofitiben animus non possidendi, toelefjer §anblung§fat)igfeit be§ ©ubjefte§ borau§fe^t, funbgiebt. (23gl. I. B. c.)

a. In amittenda quoque possessione affectio eius, qui possidet, intuenda est. Itaque si in fundo sis, et tamen nolis eum possidere, protinus amittes possessionem. Igitur amitti et animo solo potest, quamvis adquiri non potest. 1. 3 § 6 eod.

b. 1. Furiosus non potest desinere animo possidere. Proc. 1 . 27 eod.

2. Possessionem pupillum sine tutoris auctoritate amittere posse constat, non ut animo, sed ut corpore desinat possidere. Alia causa est, si forte animo possessionem velit amittere: hoc enim non potest. Ulp. 1. 29 eod.

V. 9fted)ti§fd)uf c be§ (siaentume8 unb SBefifce§.
§ 90. (§80.) A. @igentumSflagen.

[Miill.§86.134. B.I1I.§39. P.§232—234. Schi.§ 174—176. Ku.§518—522.]

35te jum Sefju^e be§ (Sigentume§ beftimmten 9^mittel finb bie rei vindicatio, bie actio negatoria, bie actio Publiciana; ferner fann unter bemfelben ©efid)t8punft bie — fretlid) befonber§ geftaltete unb ntcbt binglid)e — actio finium regundorum bebanbelt toerben.

I . j)te rei vindicatio (s. specialis in rem actio) ift bie ^lage, mtt toelcber ber — urfpriinglicc) nur ber quiritifd)e — ©gen* tiimer etner Sad)e fein @igentum gegen jeben geltenb mad)t, toelefter tbm ben Sefif c berfelben gegen fetnen 2BiHen borentbalt.

A. SDie 23orau§fefcungen ber $lage finb folgenbe: a. $n ber S[3erfon be§ 5Udger§ (Stgentum, beffen Setoet§ tfjm obliegt. (§ 76. V. b.) b. ^n ber $erfon be§ 33eflagten — juriftifef,er ober natiirlicfjer — Sefifc (§ 24. II. a. 3.); bem Sefujer gletd) (fictus possessor) gilt is qui liti se obtulit (oorgeblid)er 23efifcer) unb qui dolo desiit possidere (roer fidh boloferroeife be§ £)efitje§ entdufjert f>at); fdlfd)Iid)e 2lbleugnung bes Sefiie§, toie iiberbaupt mangelnbe defensio (§ 195. III.) feiten§ be§ Seflagten, fjat tlberrragung be§* felben auf ben SIdger jur ^olge. c. ©egenftanb ber $lage ift regelmdjjig eine einjelne forperlidbe Sad)e, nur au§naf)m§roeife eine fog. Sad)gefamtf,eit (? § 73. II. b.) d. §at bie Sacbe burd) SBer* binbung mit einer anberen tbre oelbftdnbigfeit ooritbergefjenb etn* gebitfjt, fo fann bie $lage erft nad) erfolgter, bura) actio ad exhibendum }u erjroingenber ^rennung, ftattfinben. (§ 84. I. B. C. § 137. II.)

a. In rem actio competit ei, qui aut iure gentium aut iure civili dominium adquisivit. Pau1. l . 23 pr. D. h. t. (= de

^ R. V. 6, 1.)

b. 1. Officium autem iudicis in hac actione in hoc erit, ut iudex inspiciat, an reus possideat; nec ad rem pertinebit, ex qua causa possideat: ubi enim probavi rem meam esse, necesse habebit possessor restituere, qui non obiecit aliquam exceptionem.. Quidam tamen, ut Pegasus, eam solam possessionem putaverunt hanc actionem complecti, quae locum habet in interdicto 'uti possidetis' vel 'utrubi': denique ait ab eo, apud quem deposita est vel commodata vel qui conduxerit, . . quia hi omnes non possident, vindicari non posse. Puto autem ab omnibus, qui tenent et habent restituendi facultatem, peti posse. Ulp. 1. 9 h. t .

2. Ei vero qui possidet non est actio prodita, per quam neget rem actoris esse: sane uno casu qui possidet nihilominus actoris partem obtinet. § 2 I. de act. 4, 6.

3. Sin autem, cum a Titio petere vellem, aliquis dixerit se possidere et ideo liti se obtulit, et hoc ipsum in re agenda testatione probavero, omnimodo condemnandus est. — Sed et is qui ante litem contestatam dolo desiit rem possidere, tenetur in rem actione. Pau1. 1. 27 pr. § 3 eod.

4. — tam adipiscendae quam reciperandae possessionis . . sunt interdicta Qvem Fvndvm et Qvam Hereditatem; nam si fundum vel hereditatem ab aliquo petam, nec lis defendatur, cogitur ad me transferre possessionem, sive numquam possedi sive ante possedi deinde amisi possessionem. Ulp. inst. fgm. rv. (VI.)

5. In rem actionem pati non compellimur, quia licet alicui dicere se non possidere: ita ut, si possit adversarius convincere, rem ab adversario possideri, transferat ad se possessionem per iudicem, licet suam esse non adprobaverit. Fur. Anth. 1 . ult. h. t.

c. Per hanc autem actionem non solum singulae res vindicabuntur, sed posse etiam gregem vindicari Pomponius scribit . . Sed enim gregem sufficiet ipsum nostrum esse, licet singula capita nostra non sint. Ulp. 1. 1 § 3 h. t. B. JDie Slage ift begriinbet, toenn ber SUdger fein (Sigentum nad)roeift; bocb fteben bem Seflagten (Jinreben ju, burd) roetcbe er bie 23erurteilung abroenben fann. 2rtefelben ftiifcen fid) im aHge* meinen auf ein bem 33eflagten juftebenbe§ 9t., bie <2ad)e ju befifcen ober ju betiniren (j. S. gauftyfanb*9t., Ufu§fruetu§, Siiete). ^n§* befonbere get)ort bjeber bie exceptio doli: a. bei 2krpflid)tung be§ &ldger§ jur Gigentum§iibertragung (exceptio rei venditae et traditae; ogl. § 75. II. b.); b. roegen ber oom Mtager ju erftattenben 23erroenbungen, roeId)e SefIagter auf bie Sad)e gemad)t bat — impensae: necessariae (ftet§), utiles (bem bonae fidei possessor), voluptariae (nie ju erftattenbe); tooran fid) retljen bie gdHe in § 84. I. A. b. B. C. (9tetention^sJt.)

a. Marcellus scribit, si alienum fundum vendideris et tuum postea factum petas, hac exceptione recte te repellendum. — Sed et si dominus fundi heres venditori existat, idem erit dicendum. Ulp. 1. 1 pr. § 1 D. de exc. r. vend. et trad. 21, 3.

b. 1. Impensae necessariae sunt, quae si factae non sint, res aut peritura aut deterior futura sit. — Voluptariae sunt, quae speciem dumtaxat ornant, non etiam fructum augent, ut sunt viridaria et aquae salientes . . picturae. Pau1. 1. 79 pr. § 2 D. de V. S. 50, 10.

2. Utiles sunt, quibus non factis quidem deterior (res) non fuerit, factis autem fructuosior effecta est, veluti si vineta et oliveta fecerit. Ulp. VI. 16.

3. Sumptus in praedium, quod alienum esse apparuit, a bona fide possessore facti neque ab eo qui praedium donavit neque a domino peti possunt, verum exceptione doli posita per officium iudicis aequitatis ratione servantur, scilicet si fructuum ante litem contestatam perceptorum summam excedant: etenim admissa compensatione superfluum sumptum meliore praedio facto dominus restituere cogitur. Pap. 1. 48 h. t.

4. Sed si ab eo petamus fundum vel aedificium, et impensas in aedificium vel in seminaria vel in sementem factas ei solvere nolimus, poterit nos per exc. doli mali repellere, utique si bonae fidei possessor fuerit. Gaj. II. § 76.

5. — (dominus) reddat impensam, ut fundum recipiat, usque eo dumtaxat, quo pretiosior factus est. Cels. 1. 38 D. h. t.

C. SDa§ ^iet ber &lage ift: 2lnerfennung be§ Gigentume§ unb 9ieftitution ber <2ad)e cum omni causa post litem contestatam (§ 26. c. 3.) — bierauf ift ba§ arbitrium iudicis (§ 24. V. b.) gerid)tet —, unb faH§ biefelbe nid)t erfotgt, 6onbemnation auf ben 2Bert ber Sacbe, roelcber im gatte be§ dolus ober ber contumacia

« PreviousContinue »