Page images
PDF

a. b. Paucis admodum in causis concessa sunt huiusmodi corpora, ut ecce vectigalium publicorum sociis permissum est corpus habere, vel aurifodinarum vel argentifodinarum vel salinarum. Item collegia Romae certa sunt, quorum corpus senatusconsultis atque principalibus constitutionibus confirmatum est, veluti pistorum et quorundam aliorum, et naviculariorum qui et in provinciis sunt. 1. 1 pr. h. t. c. Mandatis principalibus praecipitur praesidibus provinciarum, ne patiantur esse collegia sodalicia . .; sed permittitur tenuioribus stipem menstruam conferre, dum tamen semel in mense coeant. — Collegia si qua fuerint illicita, mandatis et constitutionibus et senatusconsultis dissolvuntur; sed permittitur eis, cum dissolvuntur, pecunias communes, si quas habent, dividere pecuniamque inter se partiri. Marcian. 1. 1 pr. 1. 3 pr. D. de colleg. 47, 22. III. 2Ba§ bie jtoeite SMaffe ber juriftifd)en ^erfonen, bie einem felbftdnbigen ^toeefe getoibmeten ©utertnbegriffe, anbetrifft, fo ge* langten fie erft in ber d)riftlid)en ^aiferjeit jur toeiteren 2lu§bilbung; bod; befd;ranfte fid) bie 2lnerfennung ber juriftifd)en SPerfbnlid)feit auf Strd)en unb fogenannte fromme ober milbe Stiftungen (piae causae).

[ocr errors]

monstrarive non possuut, cerni tamen animo atque intelligi

possunt, — quarum rerum nullum subest quasi corpus.

Cic. Top. 5, 27. c. Rei appellatione et causae et iura continentur. Ulp. 1. 23

D. de V. S. 50, 16. n. 35ie meiften Sad)en finb tbrer natiirlidjen 33eftimmtmg gemdfj ber .§errfri)aft be§ @injelnen unterroorfen. (S§ giebt aber aud) £aa;en, bte ntd)t tm Gtgentum be§ Ginjelnen fteffen, alfo ntd)t Cojefte be§ tortoaten $ermogen§*9t. fetn fonnen (res extra commercium): roeif fie entroeber oon* 9tatur ©emeingut atter (res communes), ober fiir ben offentlia;en Gkbraud) beftimmt finb (res publicae — bobbet* finnig, bgl. § 68. II. a. 1.), ober toeil fie religibfen ^toeefen ge* roibmet ober burd) etnen religibfen 2Ift geroett)t finb (res divini iuris: sacrae — sanctae — religiosae). Sold)e res extra commercium fbnnen tn fetner 2Beife ©egenftanb bon ^ribatred)ten unb bon ^ribatbi§pofitionen fein, fo lange fie niajt burd) einen befonberen 9t*aft bem ^$rtbatberfefjr juriiefgegeben finb.

a. 1. Videamus de rebus; quae vel in nostro patrimonio sunt, vel extra nostrum patrimonium habentur: quaedam enim naturali iure communia sunt omnium, quaedam publica, quaedam universitatis, quaedam nullius, pleraque singulorum. pr. I. h. t. (= de R. D. 2, 1.)

2. Summa rerum divisio in duos articulos deducitur: nam aliae sunt divini iuris, aliae humani . . Quod autem divini iuris est, id nullius in bonis est . . . Hae autem res, quae humani iuris sunt, aut publicae sunt aut privatae; quae publicae sunt, nullius in bonis esse creduntur; ipsius enim universitatis esse creduntur; privatae autem sunt, quae singulorum sunt, Gaj. 1. 1 pr. D. h. t.

b. 1. Et quidem naturali iure communia sunt omnium haec: aer et aqua profluens et mare et per hoc litora maris. — Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maxime excurrit. § 1. 3 I. h. t.

2. In litore iure gentium aedificare licere, nisi usus publicus impediretur. Scaev. 1. 4 D. ne qu. in loc. p. 43, 8.

3. — in tantum, ut et soli domini constituantur, qui ibi aedificant, sed quamdiu aedificium manet. Marcian. 1. 6 pr. D. h. t.

c. 1. Sacrae sunt, quae Diis superis consecratae sunt; religiosae, quae Diis Manibus relictae sunt. — Sed sacrum quidem hoc solum existimatur, quod ex auctoritate populi Romani consecratum est, veluti lege de ea re lata aut senatusconsulto facto. Gaj. II. § 4. 5.

2. Sacra sunt, quae rite et per pontifices deo consecrata sunt, veluti aedes sacrae et dona, quae rite ad ministerium dei dedicata sunt. § 8 I. h. t.

3. Religiosum vero nostra voluntate facimus, mortuum inferentes in locum nostrum, si modo eius mortui funus ad nos pertineat. Gaj. II. § 6.

4. Sanctae quoque res, velut muri et portae, quodammodo divini iuris sunt. Gaj. II. § 8.

5. Sanctum est, quod ab iniuria hominum defensum atque munitum est. Marcian. 1. 8 pr. D. h. t.

6. Purus locus dicitur, qui neque sacer neque sanctus est neque religiosus. Ulp. 1. 2 § 4 D. de relig. 11, 7.

d. 1. Bona civitatis abusive publica dicta sunt, sola enim publica sunt, quae populi Romani sunt. Ulp. 1. 15 D. de V. S. 50, 16.

2. Flumina [paene] omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portu fluminibusque. § 2 I. h. t. cfr. Marcian. 1. 4 § 1 D. h. t.

3. Riparum usus publicus est iure gentium sicut ipsius fluminis . . . Sed proprietas illorum est, quorum praediis haerent. Gaj. 1. 5 pr. D. h. t .

4. Loca publica utique privatorum usibus deserviunt, iure scilicet civitatis non quasi propria cuiusque. Ulp. 1. 2 § 2 D. ne qu. in loc. p. 43, 8.

5. Si res non in usu publico sed in patrimonio fisci erit, venditio eius valebit. Papin. 1. 72 § 1 D. de C. E. 18, 1.

6. Celsus ait, hominem liberum scientem te emere non posse, nec cuiuscumque rei, si scias alienationem (non) esse, [= quamcumque rem, si scias eius etc. v. add.: emptionem esse]: ut sacra et religiosa loca aut quorum commercium non sit, ut publica, quae non in pecunia populi, sed in publico usu habeantur, ut est campus Martius. Pomp. 1. 6 pr. eod.

§ 71. (§61.) n. Res mobiles — immobiles. [Mull. § 64. B. J. § 74. P. § 223. Schi. § 59. Ku. I. § 438. II. 394.]

I. Res mobiles finb atte betoeglid)en, mit Gmfd)iufj ber fidj frei betoegenben Sad)en.

Moventium item mobilium appellatione idem significamus, nisi tamen apparet defunctum animalia dumtaxat, quia se ipsa moverent, moventia vocasse. Cels. 1. 93 de V. S. n. Res immobiles finb ©runb unb Soben unb toa§ mit ibm jufammenbdngt. (Solum et res soli i. e. solo cohaerentes.) a. Segrenjte £eile be8 solum fmb: fundus (praedium); ager — area; villa — aedes. b. SDie ©runbftucfe toerben nad) iBrer toirtfd)aft* lid)en 33eftimmung eingetetlt in praedia rustica unb urbana. c. 23on befonberer 2Bid)tigfeit ift im dlteren 9i6m. 9i. bie Unter^ fd)eibung bon solum Italicum unb provinciale (praedia stipendiaria,

6 o 11 o w 81 i, 3nftituticnt«. 4. Slitft. 12

tributaria), toetdf)e§ lefctere alS Staat§gut aufgefafjt rourbe unb auf roeld)e§ bie 9t*berbdltniffe be§ ius civile nid)t anroenbbar roaren.

a. 1. Fundus est omne quidquid solo tenetur; ager est, si species fundi ad usum hominis comparatur. Iavo1. 1. 115 eod. 50, 16.

2. Locus est non fundus, sed portio aliqua fundi, fundus autem integrum aliquid est; et plerumque sine villa 'locum' accipimus . . Non magnitudo 'locum' a 'fundo' separat, sed nostra affectio: et quaelibet portio fundi poterit fundus dici, si iam hoc constituerimus; nec non et fundus 'locus' constitui potest: nam si eum alii adiunxerimus fundo, locus fundi efficietur. §. Sed fundus quidem suos habet fines; locus vero latere potest, quatenus determinetur et definiatur. Ulp. 1. 60 pr. § 2 eod.

3. Fundi appellatione omne aedificium et omnis ager continetur; sed in usu urbana aedificia aedes, rustica villae dicuntur. Locus vero sine aedificio in urbe area, rure autem ager appellatur. Idemque ager cum aedificio fundus dicitur. Flor. 1. 211 eod.

b. Urbana praedia omnia aedificia accipimus, non solum ea quae sunt in oppidis, sed et si forte stabula sunt vel alia meritoria in villis, . . vel praetoria voluptati tantum deservientia, quia urbanum praedium non locus facit, sed materia. Proinde hortos quoque, si qui sunt in aedificiis constituti, dicendum est urbanorum appellatione contineri; plane si plurimum horti in reditu sunt, vinearii forte vel etiam olitorii, magis haec non sunt urbana. Ulp. 1. 198 eod.

c. 1. In provinciali solo . . dominium populi Romani est vel Caesaris, nos autem possessionem tantum et usumfructum habere videmur. Gaj. II. § 7.

2. — provincialia praedia, quorum alia stipendiaria, alia tributaria vocamus: stipendiaria sunt ea, quae in his provinciis sunt, quae propriae populi Romani esse intelliguntur; tributaria sunt ea, quae in his provinciis sunt, quae propriae Caesaris esse creduntur. Gaj. II. § 21.

3. Vocantur autem stipendiaria et tributaria praedia, quae in provinciis sunt; inter quae nec non Italica praedia ex nostra constitutione nulla differentia est. § 40 I. de R. D. 2,1.

III. ^infidjtlid; ber juriftifd)en SebanMung finbet etn Unterfd>ieb jtoifefjen -Dlobilien unb 3mmobilien im 9t6m. 9t. regelmafjig nicbt ftatt.

§ 72. (§62.) in. Species unb genus. 23ertretbare,
berbraudjbare Sad)en.

[Miill. §64. B.J. § 76. 77. Schi. § 61. Ku. § 440. 44]. D. § 143.]

I. Species (certum corpus) ift bie inbibibueH beftimmte, genus, bie ber ©attung nacb beftimmte Sadje. (SBgl. § 105. II.) a. Sad)en,

« PreviousContinue »