Page images
PDF

6. Adoptatum emancipatione sollemni separare a familia sua pater adoptivus minime prohibetur. Dioclet. 1 . 9 C. de adopt 8, 47 (48). c. 1. Qui ex filio semel iterumve mancipato conceptus est, licet post tertiam mancipationem patris sui nascatur, tamen in avi potestate .est, et ideo ab eo et emancipari et in adoptionem dari potest. At is qui ex eo filio conceptus est, qui in tertia mancipatione est, non nascitur in avi potestate; sed eum Labeo quidem existimat in eiusdem mancipio esse, cuius et pater sit: utimur autem hoc iure, ut quamdiu pater eius in mancipio sit, pendeat ius eius; et si quidem pater eius ex mancipatione manumissus erit, cadat in eius potestatem; si vero is dum in mancipio sit decesserit, sui iuris fiat. Gaj. I . § 135.

2. Illud scire oportet, quod, si nurus tuus ex filio tuo conceperit et filium postea emancipaveris vel in adoptionem dederis praegnante nuru tua, nihilo minus quod ex ea nascitur, in potestate tua nascitur. § 9 I. h. t.

3. — ex edicto praetoris in huius filii . . bonis, qui a parente manumissus fuerit, eadem iura praestantur parenti, quae tribuuntur patrono in bonis liberti; et praeterea si impubes sit filius . ., ipse parens ex manumissione tutelam eius nanciscitur. § 6 I. eod.

§ 54. (§44.) 4. Sd)ufc ber udtcrlicben ©etoalt.

[MttU. § 59. K. § 237.]

I. ©egen ben britten, toelcber bem ©etoaltfjaber ba§ Sinb oor* entbcilt, totrb bie bdterlicbe ©etoalt geltenb gemadjt: a. 2)urd) vindicatio in potestatem; — bte getobbnlid)e rei vindicatio (§ 192. II. A. c. § 24. II. a. 2. § 90. I. A.) ift unftattfjaft, ba ba§ Sinb nid)t im (Sigentum be§ ®etoaltt)aber§ ftebt. — b. 3)urd) ba§ interdictum de liberis exhibendis unb ba§ interdictum (prohibitorium) de liberis ducendis. — c . 2)urd) praeiudicium, ba too e§ fici» nur um rid)terlid)e geftfteHung ber patria potestas banbelt. (53gl.

§ 51. I.) . ....

a. Per hanc autem actionem (sc. rei vindicationem) liberae

personae, quae sunt iuris nostri, utputa liberi qui sunt in potestate, non petuntur. Petuntur igitur aut praeiudiciis aut interdictis aut cognitione praetoria; et ita Pomponius . .: nisi forte, inquit, adiecta causa quis vindicet Si quis ita petit Filivm Svvm, vel Dj Potestate Ex Ivre Romano, videtur mihi et Pomponius consentire recte eum egisse: ait enim adiecta causa ex lege Quiritium vindicare posse. Ulp. 1. 1 § 2 D. de R. V. 6, 1.

b. 1. Ait praetor: Qvi Qvaeve In Potestate Lvcii Titii Est,

SI IS EAVE APVD TE EST, DOLOVE MALO TVO FACTVM EST,
QVO MINVS APVD TE ESSET, ITA EVM EAMVE EXHIBEAS. §.

Hoc interdictum proponitur adversus eum, quem quis ex-
hibere desiderat eum, quem in potestate sua esse dicit. —
§. Si quis filiam suam, quae mihi nupta est, velit abducere
vel exhiberi sibi desideret, an adversus interdictum exceptio
danda sit: si forte pater concordans matrimonium, forte et
liberis subnixum velit dissolvere? Et certo iure utimur,
ne bene concordantia matrimonia iure patriae potestatis
perturbentur; quod tamen sic erit adhibendum, ut patri
persuadeatur, ne acerbe patriam potestatem exerceat. Id.
1 . 1 pr. § 1. 5 De de lib. exh. 43, 30.
2. Deinde ait praetor: si Lvcrvs Titivs In Potestate Lvcii

TITII EST, QVO MINVS EVM LVCIO TITIO DVCERE LICEAT, VTM

Fieri Veto. Id. l . 3 pr. eod.

II. 3)em Sinbe felbft gegeniiber toirb bie patria potestas burd) extraordinaria cognitio jur 2lnerfennung gebradjt, roobei notigen* fatts birefter Siuana. ftattfinbet.

a. Hoc autem interdictum competit non adversus ipsum filium, quem quis ducere velit, sed utique debet esse is, qui eum interdicto defendat . Ceterum cessat interdictum, et succedere poterit notio praetoris, ut apud eum disceptetur, utrum quis in potestate sit, an non sit. 1. 3 § 3 eod.

b. Si filius in potestate patris esse se neget, praetor cognoscit ita, ut prior doceat filius, quia . . se liberum esse quodammodo contendit. Pau1. 1. 8 D. de prob. 22, 3.

§ 55. (§45.) d. SDaS mancipium.

[Miill. § 56. B. I. § 16. B. J. § 48. P. § 286. Schi. § 31. Ku. § 796— 98. D. § 112.]

I. Mancipium ift basjentge 3Menftbarfeitsberbditnts eines 9t6m. 23urger§ — ober Latinus? — in einer fremben familia, roeld)es ibn, obne tbm 9ted?te in berfetben ju gerodfjren, ju einem in berm6gensredjtlid)er 33ejiebung gleid) bem Sflaoen abbdngigen 3Jtitgliebe berfelben madit. (Servilis condicio ogl. § 48. II. b. 5.) 2Me persona in mancipio bebdlt nadj ber neueren 9t^anfd)auung ber 9iom. ^uriften conubium unb bte baraus flief3enben 9tedite fiir fidj unb ftebt in biefer 33ejiebung ibrem ©etoaltfjaber roie etne extranea persona gegeniiber; bod) ift fie, ba fie felbft nid)t suae potestatis ift, ber 2lu§iibung ber bdu§lic&en ©eh>altred?te unfdbtg, roeId)e Iefctere baber etnftroeilen fuspenbirt finb. (§ 53. III. c 1.) SDa§ commercium betreffenb, ntmmt bie persona in mancipio bem ©etoaltbaber gegenitber eine dbnltdie Stettung etn, roie ber adrogatus. (§ 48. II . b. 3. 4.)

a. Lex sociis nominis Latini, qui stirpem ex sese domi relinquerent, dabat, ut cives Romani fierent. Ea lege male utendo alii sociis, alii populo Romano iniuriam faciebant: nam ne stirpem domi relinquerent, liberos suos quibusquibus Romanis in eam condicionem, ut manumitterentur, mancipio dabant, libertinique cives essent. Liv. 41, 8.

b. — a parentibus vel a coemptionatoribus mancipati mancipataeve servorum loco constituuntur, adeo quidem ut ab eo, cuius in mancipio sunt, neque hereditatem neque legata aliter capere possint, quam si simul eodem testamento liberi esse iubeantur, sicuti iuris est in persona servorum. Gaj. I . § 123.

c In summa admonendi sumus, adversus eos quos in mancipio habemus, nihil nobis contumeliose facere licere: alioquin iniuriarum actione tenebimur. Gaj. I. § 141.

II. SDa§ mancipium entftebt burd) 2lu§ubung be§ bem ©eroalt* fjaber einer ^erfon juftebenben 23erfauf§*9i., alfo bure& mancipatio ber persona subiecta an einen britten. Urfprungliaj rourbe bie mancipii causa toobt ftet§ al§ ein reelle§ unb bauernbe§ ©eroalt* berfjdltntS begritnbet, inbetn ba§ Sinb bom ©eroaltr/aber teil§ eigenen ©eroinne§ balber, tetl§ bebuf§ 23erforgung be§felben tn frembe SDtenfte berfauft rourbe. (§ 50. II. b. 1. 2.) %m fpdteren 9t. ge* fdt)iebt a. meiften§ bte mancipatio nur dicis gratia — cum pacto fiduciae — jum .Sroecfe ber Segritnbung ober 2lufIofung eine§ bau§licfjen ©eroaltberr/dltniffe§ (2lbobtion, Gmaneipation, 2luft)ebung ber manus f. § 52. IV. a. § 53. III. a. 1. § 49. I. B. b. 1.), fo bafj bte mancipii causa nur etn boriibergefjenbe§ 23erfjdltnt§ ift. b. 2lu§nafjm§roeife gef)t bte mancipatio jebod) tn ernftlid)er 2lbfid;t oor fid), roie bei ber noxae datio (§ 50. II. c); al§bann rotrb ba§ mancipium aU etn bauernber 3uftan^ begriinbet.

a. Ac ne diu quidem in eo iure detinentur homines, sed plerumque hoc fit dicis gratia uno momento; nisi scilicet ex noxali causa mancipentur. Gaj. ibid.

b. Cum autem filiusfamilias ex noxali causa mancipio datur, diversae scholae auctores putant, ter eum mancipio dari debere, quia lege XII tabularum cautum sit, ne filius de potestate patris aliter exeat, quam si ter fuerit mancipatus: Sabinus et Cassius ceterique nostrae scholae auctores, sufficere unam mancipationem crediderunt, et illas tres legis XII tabularum ad voluntarias mancipationes pertinere. Gaj. IV. § 79.

III. SDa§ mancipium enbigt burd; 9temanetoation unb burd) greilaffung; aber ntd;t burd; ben £ob be§ ©eroaltfjaber§.

a. Ii qui in causa mancipii sunt, quia servorum loco habentur, vindicta censu testamento manumissi sui iuris fiunt. §. Nec tamen in hoc casu lex Aelia Sentia locum habet. — §. Quin etiam invito quoque eo, cuius in mancipio sunt, censu libertatem consequi possunt, excepto eo quem pater ea lege mancipio dedit, ut sibi remancipetur; nam quodammodo tunc pater potestatem propriam reservare sibi videtur eo ipso quod mancipio recipit. Ac ne is quidem dicitur invito eo, cuius in mancipio est, censu libertatem consequi, quem pater ex noxali causa mancipio dedit, veluti quod furti eius nomine damnatus est et eum mancipio actori dedit: nam hunc actor pro pecunia habet. Gaj. I. § 138—140. b. Per hominem liberum noxae deditum si tantum adquisitum sit, quantum damni dedit, manumittere cogendus est a praetore qui noxae deditum accepit. (Papin.) Col1. II. 3.

§ 56. (§46.) D. Capitis diminutio.

[MiilI. §58. B. I. §20. B. J. §58. P. § 220. Sehi. § 32. Ku. I. § 367. 368.383.384.II.81.367. D. § 87.]

I. SDie red)tlid)e ^erfonlid)feit, b. t). iiberbaupt bie burgeriidje @Eiftenj be§ civis Romanus, inSbefonbere bie jmoatred)tlidje ^erfon* lid)feit be§ (Sinjelnen, aI§ £rdger§ einer fonfreten 9t*fpt)dre, roirb mit bem 2lu§bruafe caput bejeid)net. SDa§ caput be§ Ginjelnen ift gefnityft an feinen status (§ 33), b. 6. roirb bebingt unb beftimmt burd) brei 23orau§fefcfcungen: greif)eit, 6ibitdt, ^amilienftettung b. i. 2lnget)6rigfeit ju einer beftimmten familia af§ persona sui iuiis ober alieno iuri subiecta. 3ebe 23erdnberung in einer biefer brei Sejiet/ungen, roeId)e bie $erfon be§ civis Romanus erfeibet, roivft aud) jerft6renb auf ibre bi§berige 9Hpt)dre, unb roirb, aU 2ternid)* tung ber bi§fjerigen SPerfbnlidjfeit, capitis di- ober deminutio genannt. ^e nad)bem bie greit)eit, ober bie burd) fie bebingte Girutdt, ober bie burd) lefctere bebingte ^amilienfteHung allein, al§ SSorau8fefcung ber 9t*fteHung, feertoren roirb, unterfd)eibet man capitis diminutio maxima s. magna (§ 36), media s. minor (§ 39. I. b.), unb minima.

a. Capitis deminutionis tria genera sunt: maxima, media, minima; tria enim sunt, quae habemus: libertatem, civitatem, familiam. Igitur cum omnia haec amittimus, hoc est libertatem et civitatem et familiam, maximam esse capitis deminutionem; cum vero amittimus civitatem, libertatem retinemus, mediam esse capitis deminutionem; cum et libertas et civitas retinetur, familia tantum mutatur, minimam esse capitis deminutionem constat . Pau1. 1. 11 D. h. t . (= de cap. min. 4, 5.)

b. Est autem capitis diminutio prioris status permutatio; eaque tribus modis accidit. — Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit. Gaj. I. § 159. 160.

II. SBdt)renb bie capitis diminutio maxima unb media ba§ caput be§ 9t5m. Siirger§ fcfjtecfjtrjin (alfo bie $erfonltcfjfeit ober 9t* fdijtgfeit iiberljaupt ober nur bie nadj ius civile) bernidjten, tft bie minima capitis diminutio blofj 23ernicljtung be§ bt§ljerigen caput, an beffen SteHe ein anbere§ tritt, fo bafj ber r>on tIjr Setroffene eibtlreajtlict) al§ neue 23ribatberfon gtlt. (Sine minima capitis diminutio erleibet, roer ofjne 23erfuft ber Gioitdt — buraj einen ifjn fetbft betreffenben Sorgang — feinen status gegen einen neuen ber* taufajt, bie Stellung in ber bi§t)erigen familia einbiifjt; gleidjbiel ob feine rect)tlict)e SteHung fjieburd) tfjatfdcfjltdj berbeffert ober ber* fct)leat)tert toirb. 3Me§ gefcljieljt, roenn eine persona sui iuris ber ljau§t)errlidjen ©etoalt jemanbe§ untertoorfen roirb (2lrrogation, in manum conventio ber getoaltfreien grau); roenn eine getoalt* untertoorfene 23erfon burdj einen ctoiten 9t*aft sui iuris rotrb uub fo eine neue familia fiir fid) bifbet ((Smaneibation, manumissio ex mancipio — bgf. § 53. II. c. 2.); ober roenn eine getoaltunter* toorfene 23erfon in bie gamiliengetoaU 'eine§ anberen iibertritt (21boption, 2lrrogation t)inficl)tlict) ber Sinber be§ 2lrrogirten, mancipatio, in manum conventio ber filiafamilias, bgt. § 49 I . B. b.)

a. Minima capitis diminutio est, cum et civitas et libertas retinetur, sed status hominis commutatur; quod accidit in his qui adoptantur, item in his quae coemptionem faciunt, et in his qui mancipio dantur, quique ex mancipatione manumittuntur: adeo quidem ut quotiens quisque mancipetur aut manumittatur, totiens capite diminuatur. Gaj. I. § 162.

b. Liberos qui adrogatum parentem sequuntur, placet minui caput, cum in aliena potestate sint et cum familiam mutaverint. §. 1. Emancipato filio et ceteris personis capitis minutio manifesto accidit, cum emancipari nemo possit, nisi in imaginariam servilem causam deductus; aliter atque cum servus manumittitur, quia servile caput nullum ius habet ideoque nec minui potest: — hodie enim incipit statum habere. — Paul. 1. 3. Mod. 1. i D. h. t.

c. — civili ratione capitis diminutio morti coaequatur. Gaj. III. § 153.

III. 2Sa§ bie !ffiirfung ber capitis diminutio a. im aHgemeinen anbetrifft, fo jerftort bie maxima unb media aHe fron ber greiljeit ober Gioitdt abl)dngigen 9t*berljdltniffe, todljrenb burcf/ bie capitis diminutio minima nur bie auf ber fritfjeren ^atntfienfteHung bc* rufjenben eibiten 9t*bert)dltmffe aufgefjoben roerben. b. (Sinjelne SDBirfungen ber minima capitis diminutio finb: bie ^erftorung be§ bi§fjerigen 2lgnation§berbanbe§ — roenn aucfj ot)ne (Srlangung bon 2lgnation§redjten in ber neuen familia (§ 48. II. a. 2. § 55) —; ba§ (Srlofcfjen getoiffer 9tecf,te (bgl. § 118. II. c.) unb ber Untergang ber eioilen ^orberungen (aber nicfjt ex delicto) gegen ben capite

« PreviousContinue »