Page images
PDF

Quod est tale: si qua velit quos habet tutores deponere et alium nancisci, illis auctoribus coemptionem facit; deinde a coemptionatore remancipata ei cui ipsa velit, et ab eo vindicta manumissa incipit eum habere tutorem, a quo manumissa est; qui tutor fiduciarius dicitur, sicut inferius apparebit. Gaj. I. § 114. 115.

2. Mulieres omnes propter infirmitatem consilii maiores in tutorum potestate esse voluerunt: hi (sc. iureconsulti) invenerunt genera tutorum, quae potestate mulierum continerentur. Sacra interire illi noluerunt: horum ingenio senes ad coemptiones faciendas interimendorum sacrorum causa reperti sunt. Cicero p. Mur. 12, 27. C. SDurd) usus entftemb bie manus, roenn fid) bte 3-rau ein flanje§ $ar/r lang im ^aufe ibre§ @t)emanne§ aufgefjalten batte; unterbrod)en rourbe ber usus burd) 2lbroefenbeit rodbrenb brei auf* einanberfolgenber -Jtdd)te (trinoctium usurpandi causa). 23gl. § 22. II.

a. Usu in manum conveniebat, quae anno continuo nupta perseverabat; quae enim velut annua possessione usucapiebatur, in familiam viri transibat filiaeque locum obtinebat. Itaque lege duodecim tabularum cautum est, ut si qua nollet eo modo in manum mariti convenire, ea quotannis trinoctio abesset atque eo modo usum cuiusque anni interrumperet . Sed hoc totum ius partim legibus sublatum est, partim ipsa desuetudine oblitteratum est . Gaj. I. § 111.

b. Q. quoque Mucium iureconsultum dicere solitum legi, lege non isse usurpatum, quae cum kalendis Ianuariis apud virum matrimonii causa esse coepisset, ante diem IV kalendas Ianuarias sequentes usurpatum isset: non enim posse impleri trinoctium, quod abesse a viro usurpandi causa ex duodecim tabulis deberet, quoniam tertiae noctis posteriores sex horae alterius anni essent, qui inciperet ex kalendis. Gel1. III. 2. § 12. Macrob. Sat. I. 3.

II . SUte manus enbtgt mit ber @be burd) £ob ober Sd)eibung (bei ber 6onfarreation§ebe diffarreatio); ferner burcb 23erluft ber Gvoitdt unb burd; remancipatio ber ^rau.

Diffarreatio genus erat sacrificii, quo inter virum et
mulierem fiebat dissolutio; dicta diffarreatio, quia fiebat
farreo libo adhibito. Pau1. ex Festo. (p. 74 M.)

c. 23aterlid)e ©eroalt.
§50. (§40.) 1. SSefen unb 3nbalt.

[Miill. §167. 170. B.J. §46. P. § 219. 282. Schi. §31. K. § 225. Ku. I. § 7-10—47. II. 505.. D. § 100. 104. 160.]

I. 2lud) bte bdterlid)e ©eroalt (patria potestas) ift ein ftreng eibile§, nationalr6mifd;e8 3nftitut, toenngleidj fie ficfj in abgefd)rodd)ter (trans Tiberim) in bte SfIaberei (bgl. § 36. II. a.), fet e§ in g-orm ber mancipatio an etnen 9iom. Siirger, — f^dter befajranft auf ben Sd)etnberfauf (§ 52. IV. § 53. III.) unb ben SBerfauf au§ 9iot —; c. ba§ ius noxae dandi (§ 55. II. b. § 113.), ba§ jebodj tm neueften % berfd)hnmben ift.

[ocr errors]

a. 1. Cum patri lex regia dederit in filium vitae necisque potestatem —. Col1. IV. 8.

2. Libertati a maioribus tantum impensum est, ut patribus, quibus ius vitae in liberos necisque potestas olim erat permissa, eripere libertatem non liceret. Constant. 1. 10 C. de patr. pot. 8, 46. (47.)

3. D. Hadrianus fertur, cum in venatione filium suum quidam necaverat, qui novercam adulterabat, in insulam eum deportasse, quod latronis magis quam patris iure eum interfecit. Marcian. 1. 5 D. de 1. Pomp. de parr. 48, 9.

4. Inauditum filium pater occidere non potest, sed accusare eum apud praefectum praesidemve provinciae debet. 1. 2 D. ad 1. Corn. de sic. 48, 8.

5. — (filium) si pietatem patri debitam non agnoscit, castigare iure patriae potestatis non prohiberis, artiore remedio usurus, si in pari contumacia perseveraverit, eumque praesidi provinciae oblaturus dicturo sententiam, quam tu quoque dici volueris. Alex. 1. 3 C. de patr. pot.

b. 1. Omnes igitur liberorum personae sive masculini sive feminini sexus, quae in potestate parentis sunt, mancipari ab hoc eodem modo possunt, quo etiam servi mancipari possunt. §. Idem iuris est in earum personis, quae in manu sunt. — §. Sed plerumque solum et a parentibus et a coemptionatoribus mancipantur, cum velint parentes coemptionatoresque e suo iure eas personas dimittere. Gaj. I. § 117—118. a)

2. (cfr. a. 2.) Qui contemplatione extremae necessitatis aut alimentorum gratia filios suos vendiderint, statui ingenuitatis eorum non praeiudicant: homo enim liber nullo pretio aestimatur. Iidem nec pignori ab his aut fiduciae dari possunt; operae tamen eorum locari possunt. Pau1. rec. sent. V. 1 § 1.

1. Liberos a parentibus neque venditionis neque donationis titulo, neque pignoris iure, aut alio quolibet modo . .. in alium transferri posse, manifesti iuris est. Dioclet. 1. 1 C. de patrib. qui fi1. 4, 43.

4. Si quis propter nimiam paupertatem egestatemque victus causa filium filiamve sanguinolentos — (i. e. modo natos) — vendiderit, venditione in hoc tantummodo casu valente, emptor obtinendi eius servitii habeat facultatem. Liceat autem ipsi qui vendidit vel qui alienatus est, aut cuilibet alii ad ingenuitatem eum propriam repetere, modo sit aut pretium offerat aut mancipium pro huiusmodi praestet. Constant. 1 . 2 eod. c. 1. Ex maleficiis filiorumfamilias servorumque, veluti si furtum fecerint aut iniuriam commiserint, noxales actiones proditae sunt, uti liceret patri dominove, aut litis aestimationem sufferre aut noxae dedere: erat enim iniquum, nequitiam eorumi ultra ipsorum corpora parentibus dominisve damnosam esse. Gaj. IV. § 75.

2. Sed veteres quidem haec et in filiisfamilias masculis et feminis admiserunt. Nova autem hominum conversatio huiusmodi asperitatem recte respuendam esse existimavit: quis enim patitur filium suum et maxime filiam in noxam alii dare, . . cum in filiabus etiam pudicitiae favor hoc bene excludit? § 7 I. de nox. act. 4, 8. m Setreffenb ba§ commercium, ift ba§ tn patria postestate befinblid)e ^tnb a. unfdbig, eigene§ 23ermogen ju fjaben (bgl. § 149. 150. § 197. II. b. 2.), befvfct jebod) tiotte @rtoerb§fdbig* feit fur ben ©emaltbaber (§ 20. I. § 79. II. c.) unb fann b. fid) felbft giiltig berpflidjten. (S. aber § 48. n. b. 5. § 115. n. b. 2.)

a. 1. Igitur quod liberi nostri, quos in potestate habemus, item quod servi nostri mancipio accipiunt vel ex traditione nanciscuntur, sive quid stipulentur vel ex aliqualibet causa adquirant, id nobis adquiritur: ipse enim qui in potestate nostra est, nihil suum habere potest. Gaj. II. § 87.

2. Filiusfamilias suo nomine nullam actionem habet, nisi iniuriarum et quod vi aut clam; et depositi et commodati, ut Iulianus putat. Pomp. ad Sab. 1. 9 D. de O. et A. 44, 7.

3. Iuliano placet, si filiusfamilias legationis vel studiorum gratia aberit et vel furtum vel damnum iniuria passus sit posse eum utili iudicio agere . .. Unde ego semper probavi ut, si res non ex maleficio veniat sed ex contractu, debeat filius agere utili iudicio, forte depositum repetens vel mandati agens vel pecuniam quam credidit petens: si forte pater in provincia sit, ipse autem forte Romae . . agat. Ulp. 1. 18 § 1 D. de iud. 5, 1.

4. In factum actiones etiam filiifamiliarum possunt exercere. Id 1. 13 D. de O. et A.

b. 1. Filiusfamilias ex omnibus causis tamquam paterfamias obligatur, et ob id agi cum eo tamquam cum patrefamilias potest . Gaj. 1. 39 eod.

2. Tam ex contractibus quam ex delictis in filiumfamilias competit actio. Ulp. 1. 57 D. de iud.

[ocr errors]
« PreviousContinue »