Page images
PDF

a. Nuptiae sive matrimonium est viri et mulieris coniunctio, individuam consuetudinem vitae continens. §1I. de patr. pot. 1, 9.

b. Nuptiae sunt coniunctio maris et feminae et consortium omnis vitae, divini et humani iuris communicatio. Modest. 1 . 1 D. de R. N. 23, 2.

II. 3Me 9t5mer unterfdjeiben: a. bie ctoile, nur bem 9tom. Siirger jugcinglidje (St)e, beren 23orau§fe^ung conubium (§ 33. I . b.) betber 2eile ift (legitimum, iustum matrimonium, iustae nuptiae), — unb bie ©1je nad) ius gentium, mit mangelnbem conubium. b. 2)ie altromifdje ©be, bei toeldjer bie grau in ber manus be§ 2Ranne§ fteb,t (fog. *ftrenge ©t)e), unb bie obne manus (fog. *freie (Sbe); erftere roar in ber dlteren 3eit bie einjige ^orm be§ iustum matrimonium, mit bem 2luffommen ber tefcteren unb beren red)tlid)er Slnerfennung — feit ben 12 £afeln? — rourbe fie jebodt) immer feltener unb fam enblid) b5Hig aufjer tlbung.

a. 1. Iustas nuptias inter se cives Romani contrahunt. pr. I. de nupt. 1, 10.

2. Iustum matrimonium est, si inter eos, qui nuptias contrahunt, conubium sit. Ulp. V. 2.

b. Genus est uxor; eius duae formae: una matrumfamilias, eae sunt, quae in manum convenerunt; altera earum, quae tantummodo uxores habentur. Cic . Top. 3, 14.

ni. 2ll§ aufjerebelidje @efdjlecfjt§oerbinbungen gelten a. ber bet ben 9t5mern — in§befonbere jtbifajen liberta unb patronus (bgt. § 45. II. b. § 47. II. b.) — red)tlid) anerfannte unb geregelte Goneubinat, eine bauernbe blofj faftifdje 23erbinbung ob,ne affectio maritalis; bie au§ u)m entfprungenen Sinber roerben bor^ug^toeife liberi naturales genannt; b. ba§ contubemium (Sflabene|e), bgl. § 35. I. c.; c . bie gefefclidj berbotenen (Sben, in§befonbere adulterium unb incestus (blutfd)dnberifd)e 23erbinbung), § 45. n. a. 1.

a. 1. Concubinam ex sola animi destinatione aestimari oportet. Paul. 1. 4 D. de concub. 25, 7.

2. Quia concubinatus per leges nomen assumpsit, extra legis (sc. Iuliae de adulteriis) poenam est. Marcian. 1. 3 § 1 eod.

3. Cum Atilicino sentio et puto solas eas in concubinatu haberi posse sine metu criminis, in quas stuprum non committitur. Ulp. 1. 1 § 1 eod.

4. Eo tempore, quo quis uxorem habet, concubinam habere non potest. Paul. II. 20.

b. Inter servos et liberos matrimonium contrahi non potest, contubernium potest. Paul. II. 19 § 6.

c . 1. Ergo si quis nefarias atque incestas nuptias contraxerit, neque uxorem videtur habere, neque liberos. Gaj. I. § 64.

2. Inter stuprum et adulterium hoc interesse quidam b. Unmiinbige (§ 60. I. a.); c Castrati, jebod) nid)t natiirlier) 3eugung§unfdbige (spadones); d. bereit§ in ber Gfye Sebenbe.

[ocr errors]

II . 9ielatir>e @t)ebtnberntffe finb: a. nabe 33Iut§berroanbtfdjaft ober 2lffinitdt. b. ©etoiffe Stanbe§unterfd)iebe jufolge ber 1. Iulia et Papia Poppaea, nad) toeld)er jebodt) bie (St)e felbft giiltig toar unb nur bie Strafen be§ 6blibafcS nad) fidj jog; fpdter rourben aber ber* gletajen (St)en — im fenatorifdt)en Stanbe — al§ nict)tig bet)anbelt, bi§ enblid) ^uftinian biefe§ ganje (Sfjeberbot aufbob. c 2lmtlict)e SteHung be§ 9Jtanne§; fo ift m§befonbere unftattt)aft bie @tje jtoifdt)en einem 9tom. ^robinjialbeamten unb einer ^rooinjialin, ferner jtoifd)en bem SBormunb unb beffen 35efeenbenten unb ber SPflegebefoblenen. d. 35a§ 23erbred)en be§ @fjebrudje§ unb ber (Snt* fiifjnmg tjinfid)tlictj ber ©t)e jtoifdjen Gt)ebred)er unb Gbebred)erin, refp. (Sntfut)rer unb @ntfut)rten.

a. 1. A quarundam nuptiis abstinere debemus. Inter eas enim personas, quae parentum liberorumve locum inter se obtinent, nuptiae contrahi non possunt nec inter eas conubium est, velut inter patrem et filiam vel matrem et filium vel avum et neptem; et si tales personae inter se coierint, nefarias atque incestas nuptias contraxisse dicuntur. Et haec adeo ita sunt, ut quamvis per adoptionem parentum liberorumve loco sibi esse coeperint, non possint inter se matrimonio coniungi, in tantum, ut etiam dissoluta adoptione idem iuris maneat; itaque eam quae mihi per adoptionem filiae aut neptis loco esse coeperit, non potero uxorem ducere, quamvis eam emancipaverim. §. Inter eas quoque personas, quae ex transverso gradu cognatione iunguntur, est quaedam similis observatio, sed non tanta. §. Sane enim inter fratrem et sororem prohibitae sunt nuptiae, sive eodem patre eademque matre nati fuerint, sive alterutro eorum: sed si qua per adoptionem soror mihi esse coeperit, quamdiu quidem constat adoptio, sane inter me et eam nuptiae non possunt consistere; cum vero per emancipationem adoptio dissoluta sit, potero eam uxorem ducere; sed et si ego emancipatus fuero, nihil impedimento erit nuptiis. §. Fratris filiam uxorem ducere licet: idque primum in usum venit, cum D. Claudius Agrippinam, fratris sui filiam, uxorem duxisset; sororis vero filiam uxorem ducere non licet: et haec ita principalibus constitutionibus significantur. Item amitam et materteram uxorem ducere non licet . Gaj. I. § 59—62. = § 1. 2 I. de nupt, 1, 10.

2. Fratris vel sororis filiam uxorem ducere non licet; sed nec neptem fratris vel sororis ducere quis potest, quamvis quarto gradu sit —. §. Duorum autem fratrum vel sororum liberi vel fratris et sororis iungi possunt. § 3. 4 I . eod.

3. Item eam, quae mihi quondam socrus aut nurus aut privigna aut noverca fuit, (ducere non licet); ideo autem diximus 'quondam,' quia si adhuc constant eae nuptiae, per quas talis adfinitas quaesita est, alia ratione mihi nupta esse non potest: quia neque eadem duobus nupta esse potest, neque idem duas uxores habere. Gaj. I . § 63.

4. Mariti tamen filius ex alia uxore et uxoris filia ex alio marito vel contra matrimonium recte contrahunt, licet habeant fratrem sororemve ex matrimonio postea contracto natos. § 8 I. de nupt.

b. 1. Lege Iulia prohibentur uxores ducere senatores quidem liberique eorum libertinas et quae ipsae quarumve pater materve artem ludicram fecerit. — Ceteri autem ingenui prohibentur ducere palam corpore quaestum facientem et lenam et a leno lenave manumissam et in adulterio deprehensam et iudicio publico damnatam et quae artem ludicram fecerit. Ulp. XLTI. 1. 2.

2. Oratione D. Marci cavetur, ut si senatoris filia libertino nupsisset, nec nuptiae essent: quam et senatusconsultum secutum est. Paul. 1 . 16 pr. D. de R. N. 23, 2.

3. — honestius (est) patrono libertam concubinam, quam matremfamilias habere. Ulp. 1. 1 pr. de concub. 25, 7.

c. 1. Si quis officium in aliqua provincia administrat, inde oriundam vel ibi domicilium habentem uxorem ducere non potest, quamvis sponsare non prohibeatur. Paul. 1. 38 pr. D. de R. N. 23, 2.

2. Senatusconsulto, quo cautum est, ne tutor pupillam vel filio suo vel sibi nuptum collocet, etiam nepos significatur. Id. 1. 59 eod.

3. — ideo prohibuerit eiusmodi nuptias, ne pupillae in re familiari circumscribantur ab his, qui rationes eis gestae tutelae reddere compelluntur. §. Tutor autem pupilli non prohibetur filiam suam collocare pupillo suo in matrimonium. Callistr. 1. 64 § 1. 2 eod.

4. Non est matrimonium, si tutor vel curator pupillam suam intra vicesimum et sextum annum, non desponsam a patre nec testamento destinatam, ducat uxorem vel eam filio suo iungat; quo facto uterque infamatur. Paul. 1. 66 pr. eod.

5. Non solum vivo tutore sed et post mortem eius filius tutoris ducere uxorem prohibetur eam, cuius tutelae rationi obstrictus pater fuit. Tryph. 1. 67 pr. eod.

§46. (§36.) y. Sd)Uefjung ber (St)e. «Berf5bnt§.

[Miill. § 157. B. II. § 39. P. § 189. Ku. § 769. 772. 775. D. §92. 95.]

I. 3n dlterer 3eit, al§ mit ber (Sbe nod) ftet§ bte manus ber* bunben toar, bienten bie folemten ^formen ber tn manum conventio jugleid) al§ @t)efd)Iief3ung§formen. a. $m flaffiftfjen unb fpdteren 9t. geniigt ba§ tt)atfddjlidje ^ufammenleben *n ber anf Segritnbung ber Gt)e gertd)teten ubereinftimmenben 2lbfiet)t (consensus facit nuptias), — unter ^uftimmung ber ©eroaltt)aber ber (Sb^efdjlief5enben, bgl. § 18. HI. B. § 146. I. b. b. @iner ^orm bebarf e§ biefiir niet)t; bie iiblidten religiofen deremonten unb ^oefjjeitSgebrdud)e t)aben juriftifdj feine Sebeutung, in§befonbere fommt bie deductio in domum mariti nur al§ Sefunbung be§ roirflic&en consensus unb ber maritalis affectio in Setrad)t.

a. 1. Nuptiae consistere non possunt, nisi consentiant omnes, i. e. qui coeunt quorumque in potestate sunt. Pau1. 1. 2 D. de R. N. 23, 2.

2. Is, cuius pater ab hostibus captus est si non intra triennium revertatur, uxorem ducere potest. Ulp. 1. 9 § 1 eod.

b. 1. Mulierem absenti per litteras eius vel per nuntium posse nubere placet, si in domum eius deduceretur; eam vero quae abesset, ex litteris vel nuntio suo duci a marito non posse: deductione enim opus esse in mariti — non in uxoris — domum, quasi in domicilium matrimonii. Pomp. 1. 5 eod.

2. 'Seia Sempronio cum certa die nuptura esset, antequam domum deduceretur tabulaeque dotis signarentur, donavit tot aureos: quaero, an ea donatio rata sit?' Non attinuisse, an antequam domum deduceretur, donatio facta esset, aut tempus tabularum consignatarum, quae plerumque et post contractum matrimonium fierent, in quaerendo exprimi; itaque nisi ante matrimonium contractum, quod consensu intelligitur, donatio facta esset, non valere. Scaev. 1. 66 pr. D. de don. int. vir. 24, 1. II. 3Me 6be pflegt t)dufig burd) 2krlobni§ (sponsalia), b. i. roed)feIfeitige§ (St)eberfj>redjen oorbereitet ju roerben. a. Urfpriingliet) rourben bie SBerlobniffe in ber gorm einer orbentlicffen gegenfeitigen Stipulation jroifd)en bem Srdutigam unb bem 23ater ber Sraut ab* gefd)loffen, au§ roeld)er nadj altlatinifd)em — toobl aud) nat b dlterem 9t6m. — 9i. auf @rfiittung geflagt roerben unb ebentuett SBerurteilung auf ba§ ^ntereffe erfolgen fonnte. b. Sodter roar formlofer 23ertrag jroifd)en ben Srautleuten ober beren SBdtern genitgenb, unb ba§ SBer* I6bni§ erjeugte nur eine redjtlidj gefd)ufcte spes matrimonii obne SIagbarfeit. c. 35a§ 23erl6bni§ erforbert ein geroiffe§ 2llter ber ju SBerlobenben unb ^onfen§ biefer foroobl, al§ beren ©eroaltbaber. d. 2lufgeloft roirb ba§ 23erI6bni§ burdj einfeitige 2luffitnbigung. (Arra sponsalicia; ©efdjenfe unter Srautleuten, bgl. § 148. n.) a. 1. Sponsalia autem dicta sunt a spondendo; nam moris fuit veteribus stipulari et spondere sibi uxores futuras: — unde et sponsi sponsaeque appellatio nata est . Ulpian. Flor. 1. 2. 3 D. de spons. 23, 1. 2. Sponsalia in ea parte Italiae, quae Latium appellatur,

« PreviousContinue »