Page images
PDF
EPUB

Interreges, Dictatores , Consules, erant Tri-
buni militum conf. potestate, Censores , Præ-
tores . Hinc non ignotæ leges Regia: non
ignota lex Ælia de censura à Diltarore; lex
Ælia Sentia, a Corf. lex Pinaria de ambitu a
Tribuno mil. cosi pot. lex Cæcilia de fullonibus
a cenforibus, *) (Plin. Hift. Nat. XXXV, 17.) "
lex Aurelia judiciaria a Pratore ( Flor. Epit.
Liv. CXVII.) latæ.

11. Ab his ergo magiftratibus , lex, fi qua f1.Earum opus videretur, primo domi fcribenda erat. fcriptio , Quod fiebat adhibitis viris prudentibus & necellariis , cum quibus expendere solebant, an lex eftet e republica , majorumque moríbus conveniret. Unde pleruinque additæ formulæ : SI QUID JUS NON FUIT ROGARI, EJUS HÀC LEGE NIHIL ESSET ROGATUM, itemque: SI QUID CONTRA ALIAS LEGES EJUS LEGIS ERGO LATUM ESSET, UT EI, QUIEAM LEGEM ROGASSET, IMPUNE ESSET. Cic. ad Arric. III, 23. Con£ Brisson. de Form. Il. p. 138.

IIL Scripta lex communicabatur cum senatu , III. Com. fine cujus auctoritate cum populo agere nefas musica habebatur. Liv. I, 17. Plutarch. in Coriol.p. 227. senatu. Quum vero Senatus nonnunquam difficilior efset in permittendis comitiis, lege Mænia, cautum eft, uti, rogatore comitiorum justo poftulante, parres ante inita fuffragia fierēt au&tores ejus rei,

quam
(*) Alioquin non negatur , fæpe etiam leges

cenforias adpellari Censorum edicta , quibus
condiciones locationum publicarum propone-
bapt.. Gell. XV, 11. Vide Gundlingiana Parte
XVI. Obf. 1. §. XXVI. p. 61.

quam populus juffurus effet. Cic. in Bruro, cap. xiv. in eandem fententiam legem tulit Q. Publilius Dictator apud Liv. XIII, 12. Et poftea quun iste mos de fuetudine obumbraretur , ilJum denuo in usuin revocavit L. Cornelius

Sulla. Vid. Appian. de bello civil. I. p.650. IV. Pro

IV. Hinc porro legis fequebatur promulgamulga. tio. Publice enim lex proponebatur , ut quitio,

libet e populo eam legere , expendere , & ferendane effet , an antiquanda, fecum ftatuere pollet . Spatium promulgationis erat srinundinum ut lex nova etiam à ruftica plebe, quæ fingulis nundinis rure in urbem veniebat , legi ponderarique posset. Cic. pro domo cap. XVI. c Fhil. v. cap. 11. Manut. de Leg. n. 839. Addebatur edictum , ut populus in proximum trinundinum in campo Martio conveniret. Gell. Nct. Attic. XIII, 24. Quun ta. men ipfis nundinis cum populo agere hand liceret ; comitia plerumque in fequenter diem indicebantur , Macrob. Saturn. 1, 16. Et his demum omnibus observatis, magiftratus quis POPULUM JURE ROGASSE, POPULUSQUE JURE SCIVISSE diceba

tur. Cic. Philipp. I, 10. (6) V. Reci.

V. Lex ipsa ferebatur in comitiis, olim in præcone curiatis, poftea & centuriatis, & tributis, ad nec nou quæ ubi populus in campum Martium vel in diffuafio, comitium ad roftra confluxisset , præco primum

legem (6) Neque tamen promulgatio fola faciebat legem,

fed populi suffragium. Sola lex Didia Licinia canto ftudio patrum lata eft, ut SCco caveretur, ut eam promulgatam omnes fervarent . Macrob. II, 13.

tario per

legem recitabar; dein is plerumque, qui rogaturus erat , eandem fuadebat, quod & alii faciebant nonnunquam. Nec deerant, qui diffunderent , id quod cum tribuni plebis, tuin etiam privati , si quibus a magistratu concio dabatur , facere poterant. Liv. XLV.-21. Nonnunquam & ii ipfi, qui legem rogaturierant, eam diffuadebant , fi forte non ex fua , sed senatus fententia legem ferrent. Exemplum Pisanis consulis refert Cic. Epift. ad Attic. I, 14. cui cum fructu addes, quæ nos nuper differuimus in Comment. ad L.Jul. de Papiam Lib.i.cap.4.p.84. V.I. Auditis orationibus præfentibusque sa

VI. All cerdotibus & divina exponentibus , ( Dionyf. fpicia & X. p. 681. ) fitella vel urna deferebatur, in forritie, quam conjiciebantur centuriaruin nomina. Deinde fortibus æquatis fiebat fortirio, quaque prima centuria, quæ secunda, quæ tertia de sitella exiiffet, ea eundem in suffragiis locum atque ordinem obtinebat. (c) Quæ prima forte exierat prima ferebat sufragia, atque inde PRÆROGATIVA , proxime lequentes PRIMO VOCATÆ vocabantur Reliquæ JURE VOCATÆ dicebantur. Alcon. Pædian. in Cic, Divinat.pom. 1819. Liv. X, 22. XXVII, 6. Exempluin elt in lege Thoria apud Sigon, de ant. jur. Ital. II. p. 2. 638.

VII. In

(c) Sequiorum temporum eft hæc forsicio. Sub Tul. lio enim Rege primæ ad suffragium vocabantur maximi census centuriæ, in prima & secunda classe descriptæ, quæ, quia reliquas numero fuperabant , plerumque rein conficiebant , ut adeo raro 'vocarentur reliquæ. Dionyf. Hal. Antiq. Rom. VI, p. 224. feq. VII. p.464. Liv. I, 43.

VII. Ir. vu. Interim licebat iis , quorum intererat, tercessio fa&a a

legi intercedere. Faciebant id Tribuni plebis tribunis , follemni illo VETO. Liv. VII, 17. XXVII, 6. auguri., XLV, 21. Faciebant & Consules , vel intercebus, coff.dendo , Dionys. Hal. VIII. p. 557. vel comitia

les dies eximendo, vel fupplicationes decernendo , vel ferias Latinas indicendo. Cic. ad Quint. Frarr. II, Ep. 7. Faciebant idein & augures en magistratus, quoruin erat, de coelo fervare. Qui fi qaidquain addersi visum audituinque obnunciarent, (d) comitia impe

diebantur, reque infecta difcedebatur. VIII. ROM

VIII. Si nihil finiftri obnunciabatur, ipfa gatio. jam fiebat rogatio follemni formula: VELITIS

JUBEATIS QUIRITES HOC ITA UTI DIXI ITA VOS QUIRITES ROGO. Cic. pro domo XVII. feq. (e) Tum addebatur: SI

VO.

(d) E. g. fi full fet de calo, fi conaffet, fi bu

bo volafler Giniftra, fi aves triste quid portendiffent , G quis morbo comitiali repente correptus concidiffet &c. Longa enim eft fabula , de qua Paul. Manut. de Legib. p. 848. Paul. Merula de comit. Ill. p.17. fequ. Struv. Antiq. Rom. Synt. VI. p. 269. Ceteruin hæc omnia ideo inventa, ut magistratus, vel collegarum , vel populi confilia periculofa bonis rationibus turbare possent. Dio Cafl. XXXIII. p.66. Cic.

de Leg. III, 12, (e) Notanda hic quædam vocabula , quæ subinde

confundi solent ab iis, qui sunt in Antiquitatibus Romanis hofpites . Lex ROGATUR dum fertur : ABROGATUR , dum collitur: DEROGATUR eidem, dum quoddam ejus capic abo letur: SUBROGATUR dum aliquid adjicitur, OBROGATUR denique, quocies aliquid in ea mucacur. Ulpian, Fragm. 1, 3.

VOBIS VIDETUR, DISCEDITE QUIRITES. Quo facto in suam quisque cencuriam difcedebat , in qua erat fuffragium laturus. Ascon. Pædian, in Cic. Orat. pro Corn. Balbo P. 13 10.

ix. Facta, disceffione ferebantur fuffragia, IX.Saffra olim quidem voce: post tabellariain vero le cabelias gem rabellis, quarum alteri inscriptum V. R. lata, uti rogas, alceri A, id eft antiquo probo. Cic. Epist. ad Attic. I, 14. Tulit ejufinodi legem tabellariam L. Caffius Trib. pleo.(f) C. Marie VI. & L. Valerio Fiacco Cofi. cic. de Leg. Lib. III. Sed de judiciis publicis. Unde & innuinis familiæ Caffir egregium tabeliariæ iitius legis monimentuin occurrit. Vid. Fuly. Ursin.

de famil. Rom. p. 67. edit. Parini. De comii tiis jam antea fimilis exstabat lex Gabinia.

x. Diftribuebantur hæ tabulæ per diribito- x. Modus ris, quibus nongenti cuftodes adftaban:, daturi & ordo admitteretur. Plin. Hift. Nat. XXXIII, 11. Et tibus: operain, ne qua fraus in diftribuendis tabellis di insonexstructi quidem in campo Martio erant pontes centum nongenti tres, totidem fcilicet, quot numerabantur centuriæ. Hi nihil aliud erant, quam anguftæ quædam fubftru&tiones , opere fubitaneo e tabulatis folo editis adornatæ, per quas iis , qui fuffragia ferrent, viritii effet tranfeundum. His ergo in capite pontium mini

stra-
(f).Sed non primus. - Biennio enim ante legem

ejufmodi sabellariam tulerat A. Gabinius
Trib. pleb. Quæ ergo Gabinius ftatuerat de
comitiis: ea ad judicia eciam tranftulic Caso
fius , invenitque' tabulas, quibus inscripcuin
A, abfolvo, C, condemno, NL. non liques.

[ocr errors]
« PreviousContinue »