Page images
PDF

qui decem tabulis duas addiderunt, de intercalando populum rogasse. — Macrob. Sat. 1, 13. §. 21.

2. . . . ut in commentario tertio decimo C. Tuditani patet, quia imperium minus praetor, maius habet consul, et a minore imperio maius aut maioris collega rogari iure non potest.2 — Messalla apud Gell. 13, 15. §. 5.

*Q. COSCONIVS
(incertae, sed huius fere, ul videlur, aetatis).

1, Hoc idem Cosconius1 in actionibus scribit praetorein accensum solitum esse iubere, ubi ei uidebatur horam esse tertiam, inclamare, horam esse tertiam, itemque meridiem et horam nonam.2 — Varro de L. L. 6, 9. §. 89.

*M. IVNIVS GRACCHANVS
(C. Sempronii Gracchi tr. pl. aequalis).1

Commentarii.2

1. Celeres sub Romulo regibusque sunt appellati, deinde flexuntes, postea trossuli, cum oppidum in Tuscis citra Volsinios p. VIIII sine ullo peditum adiumento cepissent eius uocabuli; idque durauit ultra C. Gracchum. Iunius certe, qui ab amicitia eius Gracchanus appellatus est, scriptum reliquit his uerbis: 'Quod ad equestrem ordiuem attinet, antea trossulos uocabant, nunc equites uocant ideo, quia non intelligunt,

babilius ad eius annales referuntur. 2) Cf. infra M. Valerium Messallam 1.

') Cum eundem de rebus grammalicis scripsisse conslet {Varr. de L. L. 6, 5. §. 36. Suet. vit. Ter. 5.) malim nunc cumHertzio statuere, non in actionibus emn koc scripsisse, sed scripsisse, praetorem in actionibus ea, quae seguunlur, iussisse. De Hostilianis actionibus vid. Cic. de orat. 1, 57. §. 245. 2) Cf. Censorin. 23.

') De hoc cf. L. Mercklin de lunio Gracch. Comm. part. l. 2. Dorp. 1841. et M. Herlz de Iunio Gracch. disp. adiecla comm. de L. Cinciis Berol. 1842. p. bS seqq. 2) Hic titulus nititur quidem tantum loco Varr. de L. L. 6, 9. §. 05. hoc ipsum 'inligium' scriplum inueni in M. Iunii commentariis; sed quin ideni sit hic M. Iunius cum nostro, iam cumHcrtzio non dubito. Ipse Gracchanus scripsit etiam 'de potestalibus' librum, notum ex L. 1 pr. §. 1. D. de offic. quaest. trossulos nomen quid ualeat, multosque pudet eo nomine appellari,' et causam, quae supra indicata est, exponit inuitosquc etiamnum tamen trossulos uocari. —Plin. N. H. 33, 2. §. 9.

2. Antiquum oppidum iu hoc fuisse Saturuia scribitur. Eius uestigia etiam nunc rnaneut tria: quod Salurni fanum in faucihus; quod Saturnia porta, quam Iunius scribit ilii, 'quam3 nunc noeant Pandanam; quod post aedem Saturui in aedificiorurn legibus priuatis parietes postici muri sunt scripti. — Varro de L. L. 5, 7. §. 42.

3. Subura Iunius scribit ab eo, quod fuerit sub antiqua urbe. — Varro de L. L. 5, 7. §. 48.

4. Luceres, ut Iunius, a Lucumone. — Varro de L. L. 5, 9. §. 55.

5. Mensium nomina fere aperta suut, si a Martio, ut antiqui constitueruut, numeres. Nam primus a Marte. Secundus, ut Fuluius scribit et lunius, a Venere, quod ea sit Aphrodite, quoius nomen ego antiquis liteiis quod nusquam inueni, magis puto dictum, quod uer omuia aperit, Aprilem. Tertius a maioribus Maius, quartus a iunioribus dictus Iunius. Dehinc quintus Quintilis et sic deinceps usque ad Decembrem a nuwero. Ad hos qui additi, prior a principe dco Ianuarius appellatus; posterior, ut iidem dicunt scriptores, ab diis inferis Februarius appellatus, quod tum his parentetur. — Varro de L. L. 6, 4. §§. 33. 34.

6. Nomina decem mensibus antiquis Romulum fecisse Fuluius et Iunius auclores sunt: et quidem duos primos a parentibus suis nominasse Martium a Marte patre, Aprilem ab Aphrodite id est Venere, unde maiores eius oriundi dicebantur: proximos duos a populo, Maium a maioribus natu, Iunium a iuniorihus; ceteros ab ordine, quo singuli erant, Quintilem usque ad Decembrem perinde a numero. — Censorin. 22.

7. Annum uertentem Romae Licinius quidem Macer et postea Fenestella statim ab initio duodecim mensium fuisse scripserunt. sed magis Iunio Gracchano et Fuluio et Varroni et Suetonio aliisque credeudum, qui decem mensium putaue

[l. 13) et Lyd. de mag. 1, 24. quem locum, cum Lydum sua tantum ex Digestis kausisse constet, omisimus. 3) Forlasse qua.

ruiit fuisse, ut tunc Albanis erat, unde orti Romani. — Censorin. 20.

8. Postea siue a Numa, ut ait Puluius, siue, ut Iunius, a Tarquinio duodecim facti sunt menses et dies CCCLV, quamuis luna duodecim suis mensibus CCCLIIII dies uideatur explere. — Censorin. 20.

9. Iunius Seruium Tullium regem primum intercalasse commemorat. — Macrob. Sat. 1, 13. §. 20.

10. Praefectum urbi Latinarum causa relictum senatum habere posse Iunius4 negat, quoniam ne senator quidem sit, neque ius habeat sententiae dicendae, quum ei ea aetate praefectus fiat, quae non sit senatoria. — Gell. 14, 8. §. 1.

11. Publica pondera et in mensuris obseruata sunl. ex ea causa Iunius in plebiscito cautum esse ait, quod duo Silii P. et M. trib. pleb. rogarint, his uerbis: cEx ponderibus publicis, quibus hac tempestate populus oetier ' [qui] 5 solet, uli' coereturB se dolo m(aZo), uti quadrantal uini octoginta pondo siet, congius uini decem p(ondo) siet, sex sextarii cougius siet uim, duodequinquaginta sextari quadrantal siet uini, 'sextarius aequus aequo cum librario siet,7 sexdecimque 'librara8 in modio sieiit. si quis magistratus adversus hac d(o/o) m(alo) pondera modiosque uasaque publica 'modica9 minora maioraue faxit, iussitue fieri, dolumue adduit, quo ea fiant, eum quis uolet magistratus 'multare q(uantam) u(olet) p(ecuniam),*0 dum minore parti familias taxat, liceto; siue quis in sacrum iudicare uoluerit, liceto'. — Fest. v. Publica pondera p. 246.

*) Cf. infra Ateium Capitonem 4. s) An: tmlgo? (go absorpto a so-). 6) Scripsi; coaequelurCd. edd. ') Hoc est: sextarius (qui primus et maximus modulus est liquidorum et aridorum communis) simpliciter dictus (non vini) sive vas, quo sextarium vini aliusve rei metimur, aequus spatii modo sit cum aequo (sextario id, quod conlinet, accurate aequante) librario, sive ad vini pondus exacio , quem Graeci era&fiinov appellant. Cf. Soeckh Metrol. p. 18. 25. Ad hanc sentenliam lacunas initio supplevi. 8) Ex Millleri cj.; intetlige sexta rios librarios. librae Cd. edd. 9) t. e. ad modum vel ad metiendum pertinentia. ,0) Correxi; mullarelur Cd. edd. Cf.Orell. Inscr.Lat. coll. 249S = L. A. 603, 15.

P. RVTILIVS RVFVS

(cos. a. u. 849).

IarOQiag 'Paixaixrig.1

L Rutilius scribit, Romanos instituis.se nundinas. ut octo quidem diebus in agris rustici opus faeerenl, nono auteni die. intermisso rure, ad mercatum legesque arcipicudas Roraam uenirent, et ut scita atque consulta frequentiore populo referrentur, quae trinundino die proposita a singulis atque universis facile noscebantur. unde etiain mos tractus, ut leges trinundino die promulgarentur. ea re etiam candidatis usus fuit in comitium nundinis uenire et in colle consistere, unde coram possent ab uniuersis uideri. sed haec omnia negligentins haberi coepta et post abolita, postquam internundino etiam ob multitudinem plebis frequcntes adesse coeperunt.2 — Macrob. Sat. 1, 16. §. 34.

•FVRIVS.1

1. Reperi in libro quinto rerum reconditarum Sammonici Sereni2 utrumque carmen, quod ille se in cuiusdam Furii uetustissimo libro reperisse professus est. Est autem carmen huiusmodi, quo di euocantur, cum oppuguatione ciuitas ciu

gitur: 'Sl DEVS SI DEA EST, CVI POPOLVS CIVITASQVE KARTHAGINIENSIS EST IN TVTELA, TEQVE MAXIME ILLE, QVI VRBIS HVIVS POPOLIQVE TVTELAM RECEPISTI, PRECOR VENERORQVE VENIAMQVE A VOBIS PETO, VT VOS POPOLVM CI

') Non recepissem has reliquias, nisi Rutilius koc libro magis instituta populi Rom. quam res gestas persecutus esse videretur. Cetera quae feruntur eius fragmenta (Kraus. fragm. hist. Rom. />.230) ex libris de vila sua deprompta esse malim existimare. *) Incertum, quatenus haec Rutilii sinl.

') Incertum, quis. Sed scriptor iuris sacri videtur fuisse, et, si alias notus, malim intellegere A.Furium Antialem, aequalem Rutilii Rufi, poetamque annalium, quem et alias Macrob. velut Sat. 6, 1.3.4. solo Furii nomine laudal et de quo vid. Meyer ad Cic. Srut. 35, quam M. Furium Bibaculum Augusti aequalem, Macrobio Sal. 2, 1. memoratum, de quo adi Bernhardy Rom. Liter. p.bl\ ed.4. M.Hertz. de L. Furio Philo cos. a. u. 618. cogitavit. *) Qui fuit imperante VITATEMQVE KARTHAGINIENSEM DESERATIS, LOCA , TEMPLA SACRA VRBEMQVE EORVM RELINQVATIS ABSQVE HIS ABEATIS, EIQVE POPOLO CIVITATIQVE METVM, FORMIDINEM, OBLIVIONEM INIICIATIS, 'PROPITIIQVE3 ROMAM AD ME MEOSQVE VENIATIS, NOSTRAQVE VOBIS LOCA, TEMPLA SACRA, VRBS ACCEPTIOR PROBATIORQVE SIT, MIHIQVE POPOLOQVE ROMANO MILITIBVSQVE MEIS PRAEPOSITI SITIS,

'(idque faciatis extis)4 Vt Sciamvs Intelligamvsqve. Si

ITA FECERITIS, VOVEO VOBIS TEMPLA LVDOSQVE FACTV

Rvm'. In eadem uerba hostias fieri oportet,5 auctoritateraque uideri extorum, ut ea promittant futura. Urbes uero exercitusque sic deuouentur, iam numinibus euocatis; sed dictatores imperatoresque soli possunt deuouere his uerbis: 'dis Pater, Veiovis, Manes, Sive Vos Qvo Alio Nomine Pas Est Nominare, Vt Omnes Illam Vrbem Karthaginem Exercitvmqve, Qvem Ego Me Sentio Dicere, Fvga, ForMidinb Terroreqve Compleatis, Qviqve Adversvm LeGiones Exercitvmqve Nostrvm Arma Telaqve Ferent, Vti Vos Evm Exercitvm, Eos Hostes, Eosqve Homines, Vrbes Agrosqve Eorvm Et Qvi In His Locis RegioxiBvsqve, Agris Vrbibvsve Habitant, 'Obdvcatis, 6 LvMine Svpero Privetis, Exercitvmqve Hostivm, Vrbes Agrosqve Eorvm, Qvos Me Sentio Dicere , Vti Vos Eas Vrbes Agrosqve, 'capita Aetatesqve7 Eorvm Devotas Consecratasqve Habeatis Illis Legibvs, Qvibvs QvanDoqve Svnt Maxime Hostes Devoti, Eosqve Ego VicaRios Pro Me , Fide Magistratvqve Meo Pro Popolo RoMano, Exercitibvs Legionibvsqve Nostris Do, DevoVeo, Vt Me Meamqve Fidem Imperivmqve, Legiones Exercitvmqve Nostrvm, Qvi In His Rebvs Gervndis Svnt, Bene Salvos Siritis Esse. Si Haec Ita Faxitis, Vt Ego Sciam, Sentiam Intelligamqve, Tvnc Qvisqvis Hoc Votvm Faxit, Vbivbi Faxit, Recte Factvm Esto Ovibvs Atris Tribvs. (t£)s Tellvs Mater Teqve Ivpiter

Caracalla. 3) Scripsi; Proditiqve edd. etmeaprior. 4) Supplevi, quae similiter desinentia excidisse videntur. 5) Nam piaculum crat, alienigenam eos invocare. 6) Scripsi Iguv. Tafeln p. 253. abducalis edd. 7) Legendum videtur: habitaloresque. 8) Supplevi.

« PreviousContinue »