Page images
PDF

uel miiuis aequalis possefostendi, uacua et inanis 'specialiter20 remaneret. 4. Adde, quod sine uxoris conscientia maritus dicitur definisse; qualem poterit (id) habere uirtutem? aut quid ualebit, cum primum 'haec1 refragari uoluerit? 5. Sed ne forte dicat(wr): cAmplexa es diuisionem et acquieuisti rebus diuisis', respondendum est legaliter, et pro omni ueritate hoc specialiter habendum, quia etiam inter maiores personas et 'legales,2 si fraudulenta diuisio facta probetur, legibus rescinditur, et a iudice diuisio ipsa, aestimantibus magnis uiris, ad meliora reducitur, et facta compensatione firmior diuisio constituitur, sicut lex infra scripta euidenti lectione declarat. 6. Ex corpore Gregor. libro III.:3

Impp. Diocletianus et Maximianus AA. Aureliae Seuerae. An diuisio, quam iam factam esse proponis, conuelli debeat, recter prouinciae praesente parte diuersa diligenter examinabit: et si fraudibus eam non caruisse perspexerit, quando etiam maioribus iu perperam factis diuisionibus soleat subueniri, quod improbum atque inaequaliter factum esse constiterit, in melius reformabit. PP. XVII. kal. lul. 'ipsis VI. et Constantio III. coss.4

7. Item alia eodem libro et corpore: Impp. Dioclelianus et Maximianus AA. Aproniae Mammae. Si diuisio inter te et sororem tuam uou bona fide facta est, etiam citra principalis restitutionis auxilium, quod etiam maioribus tribui solet, ad aequitatis temperamenlum reformari potest, etc. PP. VI. kal. Iul. Maximiano II. et 'Aquilino5 coss.

III. 1. Tertio loco uel capite inlerrogandum me specialius censuisti, utrum contra iudicium iri possit, quod aduersus maritum in causa mulieris prius datum est, eo, quod maiidato usus fuerit uxoris suae, et 'in causa ipsa uictus abscesserit,6 et contra eum iudicium prolatum fuerit. Addidisti etiam, quod maudatum neque gestis legaliter fuerit alle

!0) i. e. cerlissime. ') hoc edd. J) f. e. quae lege de rebus suis consiiluendi ius habenl. s) Cf. L. 3. C. comm. utr. iud. (3, 38) et Haenel ad Gr. C. p. 22. 4) Corruptum. Ex 1. C. lege: ipsis AA. IV. et III. coss. (290). 5) Ex Schult. cj. Aquila edd. Est a. 286. 6) h. e. anle senlentiam, quum se viclum sentirel, discesserit. gatum, uec satisdatorem dedisset ille ipse procurator ab uxore faclus, et sic causam dixisset, 'quam agebat.27 2. Quod si uerum est, illud iudicium dici nou potest. Sed nec 'iudices8 sine uerecundia et turpitudine erunt, qui personam in ipso litis initio non inquisierunt, sicut est 'legum,9 nec fecerunt, ut satisdatorem daret procurator, quod et consuetudinis est et re uera legaliter obseruatur. ac praeterea si boc factum non est, nullam personam habuit litigandi. sed nec illi potuerunt in causa proferre iudicium, ubi fuit 'procuratoris30 ludificatoria, inanis et nulla persona. 3. Quid potest esse miserius? quid abiectius? quid legibus sic contrarium, ut ingrediatur audientiam, sedenlibus iudicibus, ille, qui nullam in se habuit firmitatem, et citra legum solemnia uanas actiones intendat? 4. Respice leges subter adiectas: tunc intelliges, quod, qui mandato utitur, satisdatorem dare debet. Sed in illo maudato hoc futurum est, ubi aul uerbo mandatur, aut gestis epistola mandati nou legitur allegata. 5. Ergo testimonium legum, sicut iam dictum est, sequentium diligenter 'attendite.1 Sic agnoscetis, iudicium stare non posse, ubi ad agendum solemnis persona, id est solemniter ordinata, ingressa non fuerit. 6. Ex Paulli sententiarum lib. I.:2

Voluntarius procurator, qui se negotiis alieuis oirert, rem

ratam dominum habiturum cauere debet.

7. Item alia eodem libro el corpore:3

Actoris procurator non solum absentem defendere, sed et rem ratam domiuum habiturum satisdare cogitur.

8. Item alia codem libro et corpore:4

Petitoris procurator rem ratam dominum habiturum, deside. rante aduersario, satisdare cogendus est; quia nemo in re aliena idoneus est sine satisdatione.

Item alia eodem libro et corpore:5 Si satis non det procurator absentis, actio ei absentis uomine non datur.

[ocr errors]

10. Quid apertius, quara leges supra scriplae cleclarant, quotl nulla actio per procuratorem sine satistlatione inteudi potesl aul proponi? 11. Ergo si actio non datur illi procuratori, qui salis non detlerit, quomodo poterit dici aut nominari iudicium, ubi 'satisdaliouis 36 uestigium nullatenus inuenitur? Quid testificanlur principes per constitiitiones innuuieras, uisi nulla esse debere iudicia, ubi procurator salisdationem non detlerit, 'Aaud7 rem ratam dominum habiturum, euidentissima sponsione firmarit? Attentus audi, 'quod8loquitur lex subter adiecta: tunc intelliges, cadere iudicia, quae sine procuratoris satisdatione fuerint omnino prolata. 12. Ex corpore Theodosiani lib. II.:9

Inipp. Valentinianus et Valens AA. Commune negotium et quibusdam absentibus agi potest, si praesentes rem ratam dominum habiturum cauere sint parati, uel si, quod ab his petitur, iudicatum solui salisdatione firmauerint. PP. II. Id. Decembr. diuo Iouiano et Varronio coss.

13. Item eodem libro et titulo:40 Impp. Gratianus, Valentinianus et Theodosius AAA. Pancratio Pf. P. In principio quaestionis persona inquiri debel, utrum ad agendum negotium mandato utatur acceplo. Quibus rite et solemniter constltutis potest esse sententia: praeteritis autem his, nec dici controuersiae solent, nec potest esse iudicium e t c. Dat. prid. Non. Apr. CP. Antonio et Syagrio coss.

IV. 1. sIn dei nomine quid tractari aut obseruari debeat, quoties pacta inter partes emissa fuerint, si condiciones tales interponantur, quae nec legibus, nec rationi conueniunt?'1 2. Quid agere aut obiicere aduersario debeas, lectiouibus subter annexis poteris euidentius informari, quod tantum de

36) Ex Schultingii cj. accusationis edd. 7) aut edd. 8) qui^i edd. 9) L. 2. Th. C. de cognit. et proc. (2, 12) p. 224 Haen. L. 2. /. C. de consorl. (3, 40). a. 364. 40) L. 3. Th. C. eod. p. 225 Haen. coll. L. 24. /. C. de procur. (2, 13). a. 382. ') Ipsa haec verba novae consultationis videntur, quae ICtus responso suo praemisil. ldeo interrogationis signum posui.

<lubiis rebus pacisci possumus; de rebus enim certis, 'e.r42 incertis et futuris 'autem3 de crimine transigi nulla paenitus ratione potest. 3. Paullus sentent. lib. 1. tit. de pact. et «onuentionibus uel transactionibus:4

Functio dotis pacto mutari non potest; quia priuata con

uentio iuri publico nihil derogat.

4. In bonae< fidei contractibus pactum conuenlum alio

pacto dissoluitur: et licet exceptionem pariat, replicatione

tamen excluditur. Eodem libro et titul. 5 5. Enimuero si de re iudicata aliqua pactio interponatur, stare legibus non potest. Ad quam pactionem excludendam harum Paulli seutentiarum proferes lectionem:

6. Post rem iudicatam pactum, nisi donatiouis causa interponatur, seruari non potest. Lib. I. tit. de trausact.6

7. Itera eodem lib. et tit.:7

Neque contra leges neque contra bonos raores pacisci possumus. — De criminibus propter infamiam nemo cum aduersario pacisci potest.

8. ldem lib. III. tit. de instit. hered.:8

Pacta uel condiciones contra leges uel decreta principum uel bonos mores nullius sunt momenti.

9. Ex corpore Hermogeniani til. de pact. et transact.:9 Impp. Diocletianus et Maximianus AA. Sebastiano. Neque ex nudo nascitur pacto actio, neque si contra bonos mores uerborum intercessit obligatio, ex his actionem dari conuenit, et reliqua. PP. IV. kal. lun. iisdem coss. M

10. Item eodem corpore et 'tit.: 1

lidem AA. et CC. Flauio Rumitalo. Inter ceteraetad locum: Pactum ueque contra bonos mores, neque contra leges emissum ualet et reliqua. PP. i(s)d. AA. coss.2

11. Item eodem corpore et tit.:

lidem AA. et CC. Zeuxiano Autonino. Pacto transactionis exactio iudicati non tollitur. Unde si pater luus condemna

[ocr errors][merged small]

tus iudicio post Iransegit et soluit, solutione magis, quam transnctione, tuum defende negotiura, et reliq. PP. XVIII. kal. lan. ipsis AA. coss.52

V. 1. 'In dei nomine quid tractari debeat, quotiens aduersarius aliqua sibi direpta, 'uel ablata,3 proposita intendit actione reposcere?'4 2. Primore in loco debet persouam suam, quae sit ad repetendum idonea, euideiiter ostendere: et dum claruerit, eum ad repetendum personam habere legitimam, in genere actionis quid, aut quautura, aut quas species, 'ia modo et mensura uero5 summam et quantitatem debet specialiter designare et indubitanter exprimere. 3. Quae uniuersa secundum leges subter annexas 'hi, qui iudicaturi sunt,6 petitorem implere compellunt: 'qui si aut neglea:en7,7 aut salisfacere legibus fortasse nequiuerit, causam perdat, secundum Ieges subter anuexas. 4. Quibus modis causa petitor cadat, leges lib. I. Paulli senlent. tit. de eo, qui causa cadit,sita: (Plus petendo) causa cadimus aut loco, aut summa, aut tempore, aut qualitate. Loco, alibi: summa, 'maiorein [petendo]:9 tempore, ante petendo (quam debetur): qualitate, 'Aebiti generis60 speciem 'licet wliorem1 postulando.

5. Item lib. I. Paulli sentent. sub titulo si heredilas uel quid aliud petatur:2

Hereditas pro ea parte peti debet, pro qua ad nos pertinet: alioquin plus petendi periculum incurrimus et causam perdimus.

6. Ex corpore Hermogeniani, tilul. de calumiiiatoribus et plus petendo: 3

[ocr errors][ocr errors]
« PreviousContinue »