Page images
PDF

furti manifesti mihi adquirat actionem: non mirum, quia furtum tantum fttrti acliones «inrficant; Iulianus, et si meo credilori, oblata et deposita pecunia, procumlor denuntiet, ne fiduciam distrahat, hoc modo mihi per eum fiduciae actionem quaeri ait.40 Sed uerius tantum ius nostrum per eum retinemus, uelut si maritum dotis nomine postulet, uel si sponsorem conueniat intra biennium; sed et si opus nouum nuntiaueril, ubi interdictum nobis utile est Qvod Vi Avt Clam. Plane tunc et obligat nobis reum procurator et adquirit actionem, si cui noslro nomine pecuniam tmttuam det.

335. 1 Actor municip«m, qui ex edicto defendere et de rato cauere cogitur, interdum2 neutrum praestare necesse habet, nec iudicati iudicium accipere cogitur, quod iudieio pro municipibus accepto damnalus est, sicut in cognitore obseruatur. et mutandi acloris potestas estin iisdem casibus, quibus etcognitorem mutare licet. sed nec constitui eipotest, nec recte ei soluitur, sicut nec cognitori. Plerumquelamen% actor municipes etiam aduersus omnes defendere cogitur, sicut procurator, et ita demum recte defendere intelle^Yw, si ita ut a procuralore exigi solet, satis dederit; ceterw» ne actio iudicali in eum detur, praetor eum «tfiuuare debet, sicu< in procuratore praesentis custoditur. £.1.' 336. 4 Lib. I. Sententiarum. (1.) Cum quo agitur suo ^EST'nomine, si quidem in rem, pro praede lilis et uindiciarum aduersano salisdare cogitur, uel iudicatum solui; qttodsi in personam sit actio, depensi uel iudicati conuenlus i{udicatum) s(olui) satisdat. Alieno nomine in rem pro praede litis

statim liberabatur. Gai. 3, 121. 40) Putes etiam ilu reftngi

posse, ut de denuntialione mulieri facta, jie servo meo se iungat (Paul. S. R. 2, ll'*. §. 4.) et de denuntiatione creditori facta Iulianus locutus sit; sed de actione lantum quaesita totus locus agere videtur. ') Sensum restituendo significavi. Cf. L. 33. §. 3. D. de proc. (3, 3). L. 6. §. 3. D. quod cuiusq. univ. [3,4). L. 4. §. 2. D. de re iud. (42, l). L. 9. D. ratam rem (16, s). Gai. 4, 99. Partim alia restiluit Rudorf. Zeilschr. IV. p. S3. de quibus cf. Betkmann-Hollweg Civilproc. II. p. 441. J) Maxime ex lege municipali, ut puto. 3) Cf. §§. 317. 331. 4) Inilium ad sensum reslitui. (Paullo aliter Moms.) Cf. Gai. 4, 89—91. 102. 25. et uindiciarnm uel i(udicalum) s(olui), in personam i(udicatum s(olui) salisdatur. (2.) Actoris45 procurator non solum absentem defendere, sed et rem ratam dominum habiturwm satisdare cogitur.

[graphic]

337. 6Procurator ante gesti negotii nomine, quo cui obligalus erat, accipere iudicium licet finito mandato frustra detrectat.

338. 7 Diui Diocletianus et Constanftws .... Irrita esse, £t°conquae a procuratore citra mandatum Aomini gesta suni, indu- STANTbitati iuris est. Si igitur \ praedia, quae te comparasse so.a. [56] perhibes, inuito rfomino a procuratoribus itetracta sint, \P°- * dominus ea uindicare non prohibelur. ex superfluo autem

ea, quae procuratores egerunt, principali rescripto confirmare desideras. nam principum cum aliae parles sunt, tum possessio tua, si temporis terminos nerpetuae actioni statuti egressa est, satis te tuetur. Data . . Mart. Nicomediae ....

339. 8 Vlpianus lib. VI. ad edictum. Cognitore uel pro- v,£Fjp curatore ex eiusmodi causa damnaio, quae perieulum igno- AD EDminiae affert, neque dominus, neque ipse infamia noiabilur;

quia neque dominus condemnatus est neque ipse suo nomine iudicium accepit. sed et si cognitor iu rem suam datus sit, idem dicemus. Denique si quo primum in rem suam dalo * lis9 in dominum rursus tanquam procuratorem a pr^ocuratore uel cognitore transfertur, neque is damnatus infamis fit.

340. bnPaullus lib. I. Sententiarum. (1.) Quoties actio PAV\ suo nomine condemnato /amae periculum inrogat, solet ab eo SEKT

4>) Haec exstant in Consull. 3, 7. 6) Sensum restituendo

demonstravi. Cf. §§. 328. 332. Si poslrema primi versus littera est q {ut habet Vd.), supplendum erit: Procuralor antcquam dominum ratum habiturum satisdederit, aduersarius accipere iodicium non compellitur. Sed hanc ipsam sententiam aliis verbis Paullus expressit Consult. 3, 9. 7) Item restitui, quibusdam ab Hollw. monslralis. 8) Item reslitui, parlim Blumio praeeunle. Cf. L, 1. L. 6. §• 2. L. 14. D. de his qui not. (3, 2). L. 17 pr. D. de proc. (3, 3). Aliter Morns. 9) bis Vat. edd.; lis iam confirmatur Vd. 50) Ilem restilui, quibusdam monstratis ab Hollw. Et cum aperle sententiae sint, Paullo eas attribuere non dubitavi. Ad (l) cf. §. 339. Gai. 4, S7.

cognilor dari, quia iudex condemtiationem in coguitoreui dirigere debct, ut neuier infamis fiat. (2.) 51 Abactorisparte actio popularis cognitorem atite litem conteslatam non admittit. post lilem contestatani admittit. (3.) 2Ad lilem sitscipiendam cognitor datus iudicium accipere cogitur, roaxime3 si domintts itidicatum solui pro eo satisdedit: nisiobcausitm, uelul capitales iniinicitias, quae inter ipsum el dominum interuenerunt, ittsta pcrmillitur excusatio cognifon, ne itidicittm accipiat. (4.) 4 Placuit, si absens qttis suspectus tutor posluletur,- defensorem eius oportere eliam de rato cauere. ne reuerstts ille welit retractare, quod actum est. Sed non facile per procuratorem qttis suspeelus accusabitw, quoniam famosa causa est, nisi constet, ei a tutore mandatvm nominalim.

'iwr' 341. 5Poslqttam circa cogendum cognitorem accipere Ad Eo.iudichun de pluribus speciebus praetor loculus est? iaui ile iudicio transferendo cauetur: quod edicto praetor 'prospicienrf«m7 ideo recte putauit, nt praestet domino facultatem uel a cognitore in alium cognitorem procuraloremue vel in se mdicium transferendi,s si iusta causa esse uideatur, nec captiosum ei fiat, quod lis cognitoris sit 'efTecla;9 nam qm cognitoris operam uti sua causa placuit tii possit, Iransferre1 non posse iudicium, tibi molesta sit, inciuile foret.

[ocr errors]

Verba edicti talia sunt: 'Ei, qui co%<a\torem dedit, causa cognita permiltam, iudicium transferre.' His uerbis non solum ipsi, qui dedit, hoc permiltitur, sed et heredi eius.1** Quare autera cognitorem | solum nominauerit 2

6I) Cf. L. 17. §. I. D. h. t. 2) Ex Hollw. cj. restitui. Sed nunc care pro are. Itaque restihd potest: His uerbis non

solum actori sed et reo cognitoris abdicandi potestas datur; abdicare autem coguilorem esl dicere, nolte eum amplius cognilorem e.tse.

[ocr errors][ocr errors]

VETERIS CVIVSDAM IVRECONSVLTI

CONSVLTATIO.

Opusculum, quod hoc titulo nunc vulgo inscribitur, Iac. Cuiacius ex apographo codicis Antonii Loiselli circa a. 1563. ei communicato in fronte suarum Consultationum primus publici iuris fecit, et quidem, ut plerique nnnc cum Puggaeo credunt, in operum suorum editione, quae Parisiis a. 1577. prodiit. Hoc vero exemplar, cum tam apographum quam ipse codex iam diu in oblivionem venerint, codicis numero nobis nunc habendum est. Neque ei dignitate aequandae sunt aliae huius Consultationis editiones, quae paucis licet annis post ab ipso Cuiacio vel ab aliis curatae sunt. Quamquam enim variantes lectiones non paucas continent, eae tamen eiusmodi sunt, ut magis coniecturae vel typographi errori, quam iteratae apographi vel ipsius codicis collationi deberi videantur. Sola Parisina Theodosiani Codicis etc. editio, quae a. 1586. prodiit, excipienda est: certe haec Iiabet singularia nonnulla, quae nisi ex codice unde profecta sint, vix dicas. Omnium alicuius ponderis editionum discrepantes lectiones, in his etiam recentiorum Schultingianae (in iurispr. vet. anteiust.) et Bienerianae (in Hugonis iure civ. anteiust.) is, qui Consultationem adhuc diligentissime edidit,"E. Puggaeus in corp. iur. Rom. anteiustin. p. 389 seq. accurate enotavit: quamobrem nobis hanc sequi editionem et ea tantum, quae in eius textu mutavimus, in notis indicare visum est. Leviora tamen quaedam supplementa in textu tantum distinxi. Denique c. VII. in duo, ut oportebat, distribui et omnia singula capita, quo facilius quaeque allegari et inveniri possent, in minusculas partes divisi, Arabicis numeris insignitas.

De incerto huius opusculi auctore, eius aetate et patria et ipsius scriptionis ratione post G, E. Heimbachium (Repert. Lips. 1843. p. 154 eeq. 1845. p. 431.) aliosque Rudorfius peculiari commentario disputavit (Zeitschr. f. gesch. RW. XIII. p. 50 seq.). Qui cum ex verbis c. 6. aliqua sibi principali rescripto aul praeceptione fuisse concessa .... principem ea semper uelle concedere, quae legibus ralionique conueniunl col

[graphic]
« PreviousContinue »