Page images
PDF

.....

liain halieto.' 2. Si agnalus defuncli non sit, eadem lex duodcciin labularuin gentiles ad liereditatera uocat his uerbis: 'Si agnalus 'necescit,geuliles familiam 'habento.' Nunc100 '{nec yenliles)1 nec gentilicia iura in usu sunt.

Kap. V. Idem '{libro)'1 institulionum '{sec.undo sub titulo de s uccessionibus)'1 ab inlestato. 1. Ab intestato quoquc. bereditas defertur 'aut;) per ius ciuile, aut per praeloris hcneficium: per ius ciuile suis heredibus, 'ucl4 liheris, qui in potestate '(eius)s fuerunt, filio, filiae, et deinceps, qui in locum defuiicli parenlis, qui ex eodem 'natus sit,'! succedunt.

Kap. VI. Idcm eodem libro.7 1. Post suos ab intcstato legitimi admittuntur, primum cousanguinei; {ii) sunl 'fratres et sorores,8 qui in eiusdem potestate patris fuerunt, etsi ex diuersis malribus nati sunt. 2. Consanguiueos et adoptio facit, et adrogatio, '(et)9 causae probatio, et in manum conuentio.

Kap. VII. Idem eodem libro. 1. 'Post consanguineos110 'legitimi1 uocantur. Ili suntagnati, qui nos perpatris cognalioncm conlingunt, uirilis sexus: nam sciendum, feminis, ultra consanguineas, hereditates legitimas non deferri. 2. -Suis practor solet emancipatos liberos, itemque ciuitate donatos coniungere, data bonorum possessione:3 sic tamen, ut bona, si quae propria babent,4 his, qui in potestate mau

De celeris locis vid. Dirksen de XII labb. p. 349. a9) nescil B. Vi., quod nisi ex n' escit v'x fieri potuil. nec esit ed. Bl. Ioo) De h. I. vid. Schilliny de Ulp. fr. p. 60—85. ') Supplevi. 2) Ex Pijji. cj. suppl. ed. Bl. 3) lta B. Om. Bl. ed.

4) Malim uelut. 5) Supplcvi geminaia fere antecedenle littera c. 6) nali sunl Cdd. ed. Bl. sine sensu. 7) Cf. supr. 3, 15. 10. 2, 9. 6) fratres et soror (pro soror. = sorores) B. frater et soror Vi. ed. Bl. Male, quia et frater fratri, soror sorori consanguinei sunl. 9) Supplevi. H0) Ex Scal. et Cuiac. cj. et consanguineis B. et consanguinei Vi. Scilicet ob anlecedens -ro excidil po-. ') Proprie sic dicti; nam ipsa lex, quae suos lantum in conditione posuerat (c. 4. i fin.), consanguineos, ex suis et agnatis quasi mixlos [c. 3. §. 15.) non commemoraverat (c. 3. §. 3.), primitm agnatis dedit heredilatem. 2) -Cf. Gai. 3, 19. 20. 26.

I, 94. g. 9. /. de her. q. ab int. (3, l). L. 1 pr. D. de coll. bon. (37, o). 3) Hic Vindob. codex desinil. *) i. e. si quid serunt, conferant. Narn aequissimum pulauit, neque eos bonis paternis carere per hoc 'quodus non suut iu potestate: neque praecipua bona propria habere, cum partem sint ablaturi suis heredibus.j

Kap. VIII. Idem libro, qui supra, '(siib titulo)u desuis '(et legitimis)* heredibus. 1. 7Post'agnatos8 praetor uocat cognatos : cognati autem sunt, qui nos per patrem aut matrem contingunt: post cognatos uirum et uxorera. 2. Et haec, si qui decessit, nou fuit libertinus, uel stirpis libertinae:9 ceterum si libertinus est, uel libertina, 'patrono 120 eius legitima hereditas, 'patronaeue 1 lege duodecim tabularum defertur.

Kap. IX. Idem eodem libro.2 1. Post familiam patroni uocat praetor patronura et patronam, item liberos, et parentes patroni 'et3 patronae: deinde uirum et uxorem: mox cognatos patroni et patrouae. 2. Quodsi is, qui decessit, liber fuit ex '(mancipatione ciira) remancipationem4 mauumissus, lex quidem duodecim labularum manumissori Iegitimam hereditatem detulit: sed praetor, aequitate motus, decem personas cognatorum ei praetulit has: patrem, matrem, iilium, (iliam, auum, auiam, nepotem, neptem, fratrem, sororem: ne quis occasione iuris sanguinis necessitudinem uinceret. 3. 5 Sed imperator noster in hereditatibus, quae ab intestato deferuntur, eas solas personas uoluit admitti, quibus decimae immunitatem ipse tribuit.6

Mperest, deducto aere alietio. us) Ex Boeck. cj. qui B.

quia edd. 6) Supplevit Bl. 7) Cf. %. 3. /. de leg. agn. succ. (3, 2). §. 3. /. de bon. poss. (3, 10). Gai. 3, 27. 8) B. consanguineos ed. Pith. et Bl. per errorem. s) Cf. L. 4. §. 23. C. de bon. Ub. (6, 4) et libr. meum *Studien d. R.. R.' p. 74. 134. I!0) patronum B. ad patronum edd. contra usum loquendi. ') patronaue B. patronamue edd. De re cf. Fr. Vat. §. 308. 2) Cf. Vlp. 23, 7. §§. 3. 5. /. de b. p. (3, 10). . 3) B. om. ed. Bl. s) e.\ (non et) remancipationem 4i. absque remancipalione ex Schult. ej. ed. Bl. Simile verbum repetitum tibrario fraudi fuit. Ceterum tf. Zeilschr. XIII. p. 43. 5) Cf. libr. nostr. r Gaius' p. 22. 6) praebuit ed. Bl. per errorem. Celerum haec sententia tam apte in fine huius materiae posila esl, ut ea ipsa hunc tilulum finivisse Collaiionis auctor exislimandus sit.

[merged small][ocr errors]

FKAGMENTA IVRIS ROMANI VATICANA.

Loeorum ex iure civili anteiustiniano ab incerto auctore incertoque sub titulo collectorum reliquias, quae fragmenta iuris Romani Vaticana vulgo appellantur, debemus industriae Angeli Maii, qui eas ex palimpsesti bibliothecae Vaticanae codicis, nunc Cassiani collationem continentis inferiore scriptura eruit annoque 1823 Komae, Parisiis et 1824 Berolini primus publici iuris fecit. Cassiani codex cum in summa centum membranis, forma oblonga, constet,1 earum quadraginta tres semel, quinquaginta septem bis seriptae sunt. Antiquioris vero scripturae folia duo et viginti ad Theodosianum Codicem, duo ad legem Burgundionum Romanam, triginta tria ad nostrum opus spectant. Quod quidem olim in codice quadrato grandioris modi scriptum fuit, singulis versibus, qui triceni bini in quaque pagina exarati sunt, litteras vel notas complectentibus circiter quinquaginta sed et ad sexaginta numero eiusque formae, ut partim ex hac partim ex frequenti notarum usu codicem certe non post seculum sextum, fortasse vero et multo ante scriptum esse periti iudicaverint. Huius vero codicis folia Cassiani scriptor operis in usus suos ita convertit, ut ex singulis geminis foliis cohaerentibus terna et quidem bina cohaerentia et deorsum dissecando unum solitarium faceret: qua ratione factum est, ut medium quodque folium partem tantum et prioris (a) et posterioris folii (b) antiquioris scripturae contineret, et nunc quoties medium folium solum nobis servatum est, id in utraque pagina tantum trientem vel postremum vel primum cuiusque versus tam anterioris quam posterioris folii exbibeat, primum vero vel tertium folium superstes bessem in utraque pagina partim postremum partim primum praestet. Ceterum frustis inter se iunctis triginta sex paginas integras antiquioris codicis restituere licuit; quibns accedunt viginti mutilae, quattuor bessariae, sedecim trientariae.

Vetustior codex quaternionibus constitit, quorum numerus in fine cuiusque a librario notatus erat; quibus ex numeris cum VI., XV., XXVII. et XXIX. servati sint, hoc maxime adminiculo Maius in ordinandis et iungendis mem

') Quas et anteriores editores et nos numeris arabicis ad marginem posilis significavimus: adiectus numerus uncinalus paginas superstites perpelua serie demonslrat.

branis usus est, nec adhuc exstitit, qui rationem eius et ordinem ab eo institntum improbaret. Nam et titulum rde cognitoribus et procuratoribus' quod ultirao loco posuit, quia nullo numeri signo certo loco assignatur, non est sine ratione, quanquam eum ceteros omnes praecessisse ex ipsa materia colligere licet. Verisimile enim est, hoc opus ut ceteros omnes posterioris aevi codices ad ordinem edicti perpetui compositum esse: quem etiam aliquatenus assequimur, si ponimus, post titulum de cognitoribus et procuratoribus secutum titulum ex empto vendito ea parte insertum fuisse, ubi in libris ad edictum de rei vindicatione agitur; quod sane paullulum deflectit ab ordine edicti, poterat tamen cum eo defendi, quod qui vindicet, dominum esse oporteat, dominiaque maxime emptionibus acquirantur, tum Hermogeniani ratione, qui in epitomis iuris cprimo de personaruin statu ac post de ceteris ordinem edicti secutus et his proximos atque coniuncto3 applicans titulos, ut res patitur', dixerat (L. 2. D. de statu hom. [1, 5])8. Quid? quod persimiliter iam in Gregoriano Codice, teste breviario Alarici, cui fidem cum Haenelio (ad Gr. C. p. 23. not. n) derogare nolim, titulus rsi sub alterius nomine res empta fuerit' titulo cde rei vindicatione' vicinus deprehenditur. Qua ratione si etiam tota materia de acquirendo rerum dominio hoc loco tractabatur, mirari non licet, quod novem qnaterniones usque ad XV., ubi tit. de usufructu sequitur, ea occupabantur. Sequi deinde in edicti libris materiam de re uxoria et post de tutelis, quo spectat tit. de excusatione, et postremo, quamquam multo post, de donationibus,3 satis notum est.

In libros syllogen distributam fuisse, nullum vestigium indicio est; videtur igitur, ut Collatio et Hermogenianus codex, titulos tantum habuisse, qui etiam per paginas repetuntur, ita ut in versa quaque media prior tituli pars, in recta reliqua superne scripta sit, nullo tamen numero praefixo. Nec numerorum signis sed tantum novo versu, interdum etiam spatio tantum relicto. singulae species distinctae sunt; sic enim (ut Byzantinis dtfiiXTtt) singula excerpta ex ICtis perinde in hoc opere atque in Collat. li fin. et L. Rom.

') Possunt sane haec verba eliam ila intelligi, ut ad titulos iuris extraordinarii post absolulas omnes materias edicli perpetui in line additos referanlur. Omnino lamen cadenlis iurisprudcntiae etiam hoc indicinm est, quod tradita iuris systemata misceri et pro lubilu mutari coopla sunt: quanquam idem modestius et cum ratione iam superiores ICti factitasse deprehenduntur, velut Paullus in Sentenliis. Cf. Heimbach. in Repeit. Lips. 1S43. ili. p. 144. 3) Forlasse titulnm de donalionibus Vaticanae syllogae auctor lilulo de legatis applicueral.

Burgundionuni et alibi appellata esse, argumento est lemma §i 294, ubi 'sequens et tertia' (sc. species) allegatur. Scilicet et lemmata sive sententiarum summulas subinde continet collectio, in margine dissimilibus et minoribus litteris adscriptas, quo facilius species pro sententia aliqua facientes inveniri possent. Quae lemmata qnanquam accurate concepta suut, tamen non in ipso condendo opere, sed a docto quodam adhuc integri Vaticani codicis possessore facta esse, eo probatur, quod eiusdem codicis paginae numeratae in iis allegantur.

Complectitur collectio partim principales constitutiones easque ubique integias, partim sententias ex ICtorum libris excerptas: utrasque ita mixtas, ut perpetuum consilium in hac re frustra quaeras; nam ne temporis quidem ordo servatur, ubi imperatorum leges vel rescripta se excipiunt. Quoties sequentes species eosdem habent auctores, ii in insciiptione vocabulo cIdem' significantur, scilicet, imperatores vel ICtus; in ICtorum vero libris una inscriptio ad omnes sequentes species ex eodem libro sumptas tacite porrigitur, singulis tantum 'item' vocula (semel etiam §. 93. cpost pauca') vel solo spatio distinctis, donec alia succedit. quanquam ne hoc quidem perpetuum est: imperatorum nomina repetuntur §§. 22—24. iurisconsulti et libri §§. 232—234. 328—331. Saepe etiam ridem' vel iureconsulti nomen non comparet, ubi scriptum esse oportebat, hoc tamen, ut novissima Momseni editio docuit, plerumque ea de causa, quod minio pictum nunc evanuit. saepe etiam 'item' librariorum culpa positum est, ubi oratio simpliciter continuatur, vel omissum, ubi interrupta oratione scribi vel spatium relinqui oportebat. nec non interdum ritem', quod erat in ipsius ICti oratione, per errorem pro eo habitum est, quod singulas species dirimeret. Praeterea etiam inscriptiones maxime in constitutionibus saepissime vitiosae sunt.

Constitutiones principales, quae in collectione suo nomine, non ex ICti alicuius opere, relatae inveniuntur, sunt et rescripta et novae leges, antiquissimae Severi et Caracallae (§§. 267. 295.), novissima Valentiniani, Valentis, Gratiaui (§. 37.), iterum data a. 372., reliquae Alexandri (§§. 28. 266*.), Philippi (§. 272.), Valeriani et Gallieni (§. 18.), Gallieni (§§. 19. 21. 25.), Aureliani (§. 30.), Probi (§. 288.), Diocletiani et collegarum (§§. 22—24. 41 — 43. 270. 271 275—286. 292. 293. 297. 312—316. 325. 326. 338.), Constantini et collegarum (§§. 32. 36. 273. 274. 287.), incertorum (§§. 20. 26. 27. 29. 31. 38—40. 73. 113. 289—291.). Ex his quae leges sunt, non ex Theodosiano Codice fluxisse, ex eo solo certum est, quod is non laudatur et quae in illo breviatae extant, hic integrae proferuntur, velut §§. 37. 248. 249. Contra

« PreviousContinue »