Page images
PDF

patrocinium praestare vetat; cf. L. 11. D. de postul. (3, 1) et L. 2. C. cit. Haec ipsa vero L. 2. cit. cum §. 16. plane convenit. — Si tanilem mihi ipsi quid videatur, dicere licet, primum fragmenta nostra et ipsa celebrioris operis celeberrimi cuiusdam ICti partem fuisse, non dubito; alius enim etiam frustulum tantum qui aetatem tulisset? Deinde hunc tertio seculo scripsisse et quidem post Severi excessum et ante emissam vel potius post rursus abrogatam a Macrino constitutionem Antonini Magni, qua is patrum in caducis ius sustulerat, conficitur tam ex §. 4"., in qua ius a Severo et Antonino constitutum refertur, et ex §. 3., secuudum quam ius patrum fiscum praecedit, quam ex iure aerarii tum ad fiscum in plerisque causis iam translato. Sed et Paulli Sententias eum ob oculos habuisse verisimile est propter §. 19., quam ex illis desumtam et elegantius modo formatam iure dixeris, maxime si expenderis, Paullum ipsum illam sententiam vix ita coneepturum fuisse, nisi imperialis sententia, quam L. 10. D. de manum. (40, 1) refert, praecessisset. Denique si scribendi elegantiam et totam tractandi rationem considero, vix alii haec ICto quain Ulpiano, aliique eius operi quam Regularum vel Opinionum libris assignari posse mihi videntur, ex quibus quae in Digestis superant, ostendunt, etiam his tantum certi iuris sententias, spretis aliorum auctoritatibus, comprehensas fuisse. A Iibro singulari vero Regularum illi etiam hoc distulisse videntur, quod ius quoque extraordinarium, qno pertinet fiscale, iis expositum erat.

Reliquum est, ut dicam, etiam haec fragmenta post Goescheni et Lachmanni curas a Boeckingio ornatissime edita esse; quapropter ad eius tantum editionem iam supra commemoratain emendationes nostras referre consentaneum duximus. Sed eae cum complusculae essent, quo facilius de iis iudieari posset, in hoc uno frustulo superiorum editorum exemplo etiam versuum codicis distinctiones retinere placuit.

Haec quoque frustula iterum edenda ut peculiari cura retractarem, impulit me maxime apographum membranae Veronensis ad calcem apographi Schedarum Gaianarum, de quibus supra p. 99. retulimus, a Boeckingio adiectum. Neque hanc iteratam operam infructuosam fuisse, iudicaturum spero, qui v. gr. 7. 11. 18. 19. utriusque editionis contulerit.

■ 1. 'lpsi tanlum, non eliamx I heredi eius, 'qui qui/ ca-fql.l.i pere2 | uon poterat, deferendi I potestas concessa est, uisi col.a. os|tendi possit, eius 'uolunlatis3 I decessisse Aefunctum, | ut 5 deferre seuellet.4 I

2. 5Antequam quis ab alio dc/elratur, ipse se deferlre 10 debet, alias sero I ad auxilium delatiolnis coufugit. quod si per | errorem se detule|rit, nihil ei officit iulconsiderata dili- 15 gentia. I

3. BIus patrum non minuiltur, si se is deferat, qui | solidum id, quod relic|tum est, capere non potest. sa|ne si post 20 diem centens!|raura patres caducum I uindicent, omnino I fisco Jocus non est. 1

4. Si se is deferat, cui taci|7u»i fideicommissumrelictumcohb. est, item \ dimidii praemium fert.7 I

4a. '\n prouincia, cui praeest, qui per se tiel per al\iam personam emisse I quid arguatur, damnum I palitur 5 eius rei uel aesti\malionis. ter uero irustra\to eo etiam8 quadruplum | poenae uomine (con)sequi fiscw»t o\portel. 10

') Hie primus paginae versus, quem edd. omittunt, legi non potuit; sequens quidem ratione eorum qui sequunlur, prominens seriptus est; idem tamen etiam in aliis versibus, qui non incipiunt, invenilur, velul fol. 2. v. col. a. v. 24. 2) Boeck. secundum Lachm.: qui e mta cedens: ne apla quidem sententia. Sed prior librarius pro quiquit scripserat quicquil, deinde errore comperto c perduxerat; quod cum sequens e legisset, ut verbum tamen aliquod (quievit) nancisceretur, perduxit q. T)e re cf. L,. 13 pr. §§. 1. 2. S. 10. L. 15. §. 3. D. dc iur. fisci (49, 14). 3) ln 0. scriptum fuisse puta uolunl., ut in Gaio polest. = poteslale etc. 4) Boeck. sccutus Lachm. pro uoluntalis fecit uigoris, pro uellet ualeret. Neque vero Hadrianus, an poluerit, sed an voluerit defunctus, quaeri voluil, neque fisco sed heredi iniunxit probalionem. L. 13. §. 5. D. ib. 5) Cf. L. 13 pr. $. 10. L. 2. g. 7. D. de iur. fisc. (49, 14). 6) Cf. Gai. 2, 206. 207. 236. Vtp. 1, 21. 25, 17. 7) Ad sententiam supplevi, ut appareret, etiam sequentem %. recte suppletam esse. Scriptum fuisse puta: tum fc. relict. e ilem 1 dimidii pmium fert. I Cf. L. 13. §. t. D. de i. fisc. (49, 14). Quae Boeck. proposuit, non duos sed tres versus complent. De edicto D. Traiani vero iam ante in non eapiente ICtus dixerat. 8) 'Si praeses in prouincia per suppastitam persoaam conparasse 1 quid arguatui; fisco comdemnatur eios rei aestiimalionis. ter uero frustra citato' Boeck. ex Lachm.

[ocr errors]

cj. Ego L. 40. D. de contrah. empt. (18, l) collata L. 40. §. 2. D. de i. fisc. (40, 14) accuratius secutus sum. Scriptum erat: in j>ua cui pe q. j>se upaliiam psonam et postea patil' et u aestii, denique et. pro eliam. Si recte habet t initio v. 4. apogr. Bg. faciendum erit: q(ui)l(icet)p(er)sopposiUam. 9) xxmaiia Boeck. ex cj. ed. Alii alia coniecerunt. Ego poslquam Leg. Flav. Salpens. 04. innotuit, codicis scripturam mutare ausus non sum, nec dubito, legem vacuariam eandem esse, quae ibi 'lex in uacuom uendendis' dicenda appellatur, qua ex lege emptori, postea fisco i. e. procuralori Caesaris etiam singulas res debitoris persequi et distrahere videlur licuisse. '") In C. scriptum fuerit oblailiK (obleganlur). Cf. L. 10. D. de manum. (40, l). L. 1. 2. C. in quib. c. pign. (8, 15). ') s' C. i. e. olim set, ex quo cl geminandum erat. Boeck. ed.: sed ea quoque, quae. 2) Ante h. v. sigtum v. contra excidisse suspicor. ') fersus l —M. Codicis vestigia ei spatia anxie servans restitui, nec iamen ut de singulis omnibus praestem. Scriptum fuisse pula: non adsignalo siue de i peculio in crcdilum i ierit siu is idcirco tm I reliqua n laxerit f j>\dil u pensat c'altero lanMo si uero baxerit inlactu q. e\ incuznbebat, tot. I debitum eo nom. fisco I pso?«ere cogit' nVefeluaZ* ou ad eum \ucr. I e irwiov puenil ht. Quod in fine dicilur, eo spectat, quod si dispensalor forte vel vicarius eius rationibus redditis manumissus erat et postea defuncti hereditas ad Caesarem pervenerat, detecla deinde ex aclu servi reliqua nihilominus tola ab eo, qui contra interdictum cum eo contraxerat, persolvenda erant: nova enim liberti persona erat. Iam vero duae sequuntur edicli D. Trainni quasi excepliones vel potius interprelationes in §§. sequentibus, quas eadem ratione restitui. *) Scriptum fiuisse %

rum 'peculi\ari\xm 15 itemquecommun! |'omnium6 rerumcom- 15 mercilo non 'prohibenlur1, adeo ut et | stipulari ab his et nosltris donatum uindicare possjmus, nisi 'quod scilicet | ex 20 causas eadem portio eti\am Caesaris fiat. |

7. Qui mutuam pecuniam contra interdicl/um dispensatori uilcarioue eius crediderit, | 'eum cum reliquis iuiquum est non col.b. pen\sare, cum corcwenitur,9 quia quod ei \ credidit, uon ami

sit. I' 20 I

8. 1 Qui contra edictum diui AugusUt rem Irtigiosam a I 5 non possidenle comparauit, j>rae\terquam (quod) emptio nulllius momenti est, poenam | quinquaginta seslertiorum 10 fisco relpraesentare compeliitur. res autem I litigiosa uidetur, de qua | apud suum iudicem '(lis) 2 | delata est. sed hoc in prouincialiows I fundis 'praua usurpaliione3 optinuit. | 15

■ 4 |

9. 6Absentes fugitivos | uenum dari aut comparari I amplissimus ordo | prohibuit, denuntiata | in emptorem uendil- 20 toremque poena sestertiorum quinquaginta, | quae hodie fisco uindi\catur. fol.2.

* * col.a

*

slatuo: sui {> plle. 15) Seriplum pulo fuisse per errorem:

pec.larium, quia id proprie est pecuniarium. 6) Seriplum: omniu. 7) Scriptum: phibenl. In sequenlibus 'noslris' intellige de servis nobis ipsis cum Caesare communibus. Pro possimus C. habet p'sum'. s) Scriptum: q sci | ex c. 9) Scriptum fuisse videtur: euVreliqs (vel eum tamen) inic'eiipenisare cum c'uenit'. Priore ed. quod feceram: 'utelur compensalione, si pro eius reliquis conuenilur' iam video parum cum C. convenire. 20) Versus a scriptura vacuus. ') Cf. Gai. i, 117. Guil. Francke ad Dig. lil. de hered. petil. p. 30. *) Ex Heisii cj. quaestio Lachm. cj. Boeck. mavult ca (polius c.) i. e. causa. Mihi librarius, cum scriptum esset iudicelis, inde iudicem videtur fecisse. 3) Nam Augustus dum actorem non possidenlem rem litigiosam alienare vetat, nonnisi de praediis, quae mancipi erant, cogitare polerat, quod etiam poenae summa evincit. Sed poslquam exceptio eliam ad pignori hypoihecaeve dationem translala erat, per quam omnium rerum eliam mobilium nomine in rem actio a non possidenle creditori comparari poteral (L. 1. 2. D. quae res pign. 20, 3), mirum non esl, quod rapaces procuratores poenam quoque edicti ad fundos saltem provinciales translulerunt. 4) Versus vacuus. s) Cf. Paul. I, 6». §. 2.

10. 20 excepto castrensi | peculio honu sua co«|ferre debehunt. I

5 11. Caesarc a liberto suo ex as\se herede instituto, filia

ne\posue7 ad semissem wolcatur: cum extraneis uero ins|ti10 tuto, filia ex 'selmisse modo8 extraneis, I non etiam Caesari

adcrescit. 9 | quodsi plus seinisse Caelsar accepit, in id, quod

plus I est, etiam Caesari adcrescit. I 15 12. Libertae Caesaris, tam I manumissionequam 'beneflcio

con|iunctionis30 effectae, | si testatae decedant, | dimidium, si 20 intestaltae, totum fisco uinldicatur.1 sane patris et I patroni

ignorantis | ius non minuitur. 2 | col.b. 13. Ancilla Caesaris, quae v lilberos habuerit, in nu\me

rum liberlarum3 v. 2—10. I

S6) Praecesserant fere haec: 'Caesaris libertus etiam minor centenario sive testamenlo facto sive inlestato decesserit, curn Uberis eius duobus vel uno virilis pars Caesari debelur liberique ei.' Cf. Gai. 3, 42. Nam in cenlenario commune hoc ius erat ex lege Papia, quae cum patrono ut debitam hanc partem etiam adversus duos naturales liberti liberos adscripserat, emancipatione liberorum eam minui nolebat. Emancipatus igitur et patrono et suo conferebat, exceplis bonis castrensibus. Caesarem vero, patrem patriae, in cuiusque domus Augustae liberti bonis hnc ius habuisse, ex seq. §. probabile esl. Cf. Suet. Ner. 32. 7) Cum in Cod. esse dicalur ****** | iu videamus, ne id fuerit: filia nelpu i.e. ncposue. Cf. L. Rom. Burg. tit. de testam. 45 (44). 'filia I iure

(adcrescendi)' edd, 8) semissem C. unde fueril semisse m (= modo). Deesl modo in edd. etiam mea priore. 9) Singidari eius, ui opinor, iure. Cf. Leg. Rom. Burg. 3. ibiq. Bark. iVam privatus palronus cum per filiam liberti minoris centenario ab hereditale eius excluderelur, causa non eral, cur filia praeterita non et ipsi parlem detraheret. Cf. Gai. 2, 124. De semisse Caesaris cf. Suel. I. c. 30) Interpretatio non tam ex Tacit. A. 11, 13. et Paul. 4, 10. §. 2., quam ex L. 3. Th. C. ad SC. Claud. (4, 11) petenda: unde docemur, ingenuam, quae Caesaris servo se iunxerat, etiam ignaram, antiquo iure semper (quasi consentiente eo) libertam eius effectam esse. J) Hoc quoque singulari iure. Nam ex lege Papia privati patroni liberta quattuor liberorum iure testamenli faclionem nanciscebatur, ita ut virilis pars pro numero liberorum superstilum palrono deberetur. Gai. 3, 44. Unde suspicor, Caesaris libertabus eliam sine liberorum iure testari licuisse, ut tamen liberorum ius nihil in Caesaris patroni iure mutaret. ') Cf. Paul. 2, 21». §§. 7. 9. s) Vii.

[graphic]
« PreviousContinue »