Page images
PDF

1. Gradus cognatiouum appellantur ab eo, quod personaecognatorum aliae proximiore, aliae longiore gradu sunt et ob id quasi gradatim altera alteram antecedit. 2. Omnes personae cognatorum aut supra numerantur, aut infra, aut ex transuerso siue a latere. supra numerantur parentes: infra liberi: ex transucrso siue a latere fratres et sorores liberique eorum; item parentium fratres et sorores liberique eorum.

3. Primo gradu supra pater et mater: infra filius et filia.

4. Secundo supra auus, auia: infra nepos, neptis: ex transuerso frater et soror; hinc enim transuersus incipit gradus.

5. Tertio supra proauus, proauia: infra pronepos, proneptis: ex transuerso fratris et sororis filius ct filia; patruus, amita, id est patris frater ct soror; auunculus, matertera, id est matris frater et soror. 6. Quarto supra abauus, abauia: infra abnepos, abneptis: ex transuerso fratris et sororis nepos et neptis; patruus magnus et amita magna, id est aui frater et soror; auunculus magnus, matertera magna, id est auiae frater et soror; 'hoc gradu sunt etiam patrui, amitae auunculi, materterae filii,1 consobrinus, consobrina, id est qui quaeue ex fratribus aut sororibus, aut fratre et sorore geuerantur; sciendum tamen, proprie consobrinos appellari eos, qui ex duabus sororibus nati sunt, quasi consororinos; eos autem, qui ex duobus fratribus procreati sunt, fratres patrueles uocari; eos uero, qui ex fratre et sorore nascuntur, amitinos dici. 7. Quinto gradu suut supra atauus, atauia: infra adnepos, adueptis: ex transuerso fratris et sororis pronepos, proneptis; propatruus, proamita, id est proaui frater et soror; proauunculus, promatertera, id est proauiae frater et soror; consobrini filius, 'filia;2 item propius sobrinus, sobrina, id est patrui magni, amitae magnae, auunculi magni, materterae magnae filii, filiae. 8. Sexto gradu sunt supra tritauus, tritauia: infra trinepos, trineptis: ex transuerso fratris et

') Codd. et Boeck. haec verba habent in fine %i, unde huc in suum locum erant revocanda. Perinde enim etiam in Charondae stemmate dicitur huius (sc. patrui, auunculi) filius filia consobrinus. Praelerea etiam scripsi pro enim. Fortasse eliam profilii scribendum erat filius filiaue. 2) C. Par. et filia ex C. VicU Boeck.

sororis abnepos, abneptis; abpatruus, abamita, id est abaui frater et soror, '{abauunctilus, amatertera, id est abauiae frater et soror);3 item consobrini nepos neptisque; item propatrui, proamitae, proauunculi, promaterterae filii, filiae; item sobriui, sobriuae, id est qui quaeue ex duobus consobrinis generantur.

Argumento vicina sunt stemmata agnationum vel cognati-num in multis variique argumenti codicibus mss. occurrentia, de quibus videndus est Schrader ad Instit. 3, 6. §. 9. p.462. et qui sex formas partim novas' in codd. legis Rom. Visigothorum repertas edidit, Gust. Haenel. in ed. leg. Rom. Visigoth. praef. p. XXIV. LXXXVIII. Ex his stemmatibus non pauca ex libris Romani iuris protracta esse iam Haenelius recte iudicavit. Sed eorum quoque pars ita comparata est, ut ab ipsis ICtis, qui de gradibus scripserunt, ea profecta esse dubitare liceat, pars tam manca vel deformata ad nos pervenit, ut difficile sit de iis iudicare. Duo tamen excipio, cumque cetera quoque, si cuius intersit, iam aditu non difficilia sint, haec tantum recepi. Prius, quod J. Cuiaeins in fronte exemplaris Theodosiani Codicis ms. repertum Obs. 6, 40. primus publici iuris fecit et in quibusdam, parum tamen illustravit, deinde Boeckingius p. 171. corp. iur. anteiii8t. etHaenelius 1, c. repetiverunt, ipsa inscriptione testante, ins legitimarum hereditatium antiquum illustrat, quo non exstantibus suis heredibus sive masculis sive feminis, in quibus nulla gradus ratio habetur, quique plures eodem gradu inter se etiam consanguinei sunt, agnatis gradu proximis, sed masculis duntaxat, hereditas defertur. Qua ratione in hac forma domum (i. e. familiam) effingente sui heredes sive descendentium stirpes et agnati tanquam duae domus contignationes, inferior et superior, separantur, ita tamen

3) Haec excidisse non minus in aprico est, quam cur exciderint. Codd. quod hic adiiciunt, neplisque expungendum erat; aberraverai librarius ad sequenlis comprekensionis verbum finale el comperto errore perperam scriptum inducere supersedit: haud vero ex Boeck. cj. ante hoc verbum supplendum fratris et sororis paruelis, id est amitini amilinacue nepns. Cf. §. 7., ubi lCtus ilem lenerali illo sensu {%. 6.) consobrini voce usus est.

') Invenies eas ad calcem ed. legis Rom. Visigoth. Quam imen quarlo loco positam primus edidisse sibi visus est vir meitissimus, eandem licet alio ex fonle iam vutgaverat Spangenerqius in fronte ed. corp. iur. civ. Golting. Tom. 1.

ut iu inferiori pilae tantum, in superiori scala, cuius gradus proprii sunt, ostendantur, et in superiori, media suorum pila sursum ducta, etiam masculorum ascendentium personae addantur, partim quia etiam ad parentes manumissores lege hereditas redit, partim quia omnes agnatorum a latere iunctorum gradus velut adiuncta scala a directa ascendentium linea pendent: quae ratio etiam eflecit, ut cum in linea directa prisco instituto tantum usque ad tritavum trinepotemve personae certis nominibus comprelienderentur, etiam agnati tantum ad sextum usque gradum demonstrarentur. Itaque in superiore parte primum iuxta parentes ex latere venientium capita, fratrem, patruum et deinceps usque ad patruum maximum, qui est sexto gradu, vides positos, a quibus orti deinde rursus directa linea sed in latere per gradus a feli" sinistra ad dextram procedentes et usque ad sexturn tantum gradum sequuntur. Ne vero crederetur, perinde ut hi ab illis capitibus generatione oriuntur, etiam capita iuxta parentes quasi ab his progenita posita esse, tota scala sive a latere venientium ordo a linea directa simulacro quodam distinctus est imaginibus consanguineorum (qui quasi fonsest a latere iunctorum) et quidem puelli et puellae generationis nesciprum, eandem suam originem digito significantium2 supra mtavum et patruum maximum pictis, quas Boeekingius et Haenelius omittere non debebant. Quod vero frater non iuxta patrem, sed iuxta avum et similiter deinceps rursum locatus est, non tam idcirco factum puto, ut appareret, si cui patrifamilias pater avusve emancipator superstes sit, ad hunc ex fortiori directae coniuuctionis iure, non ad fratrem hereditatem pertinere, quam ut ex directa linea transversae gradus demonstraretur, ex quo solo agnati aestimantur; nam idem gradus est avo et fratri, proavo et patruo etc. Sed et illud ex iuris civilis subtilitate sumptum est, quod frater bifariam, tanquam frater defuncti inter agnatos, si vero complures ex eodem patre filii filiaeve vel filiarum \oco esstent, tanquam consanguineus inter suos, quorum iure paeus consanguinei censebantur, refertur. Quod autem iu suorum personis masculis additur cqui ex potestate non exiit', feminis vero cquae in manu est', rquae in potestate est', eandem habet rationem, propter quam illi quasi stipes familiae in media pila, domum maxime ferente, hae tanquam rami in sinistra et dextra pila parietali positi sunt. Uti enid illis domum familiamque retinere, ita his non propagare et facile relinquere naturale est. His rationibus perspectis non dubitabis, hoc stemmatis artificium ex intimis veteris iuris

!) Eadem imago, etiam parenlis effigie adiecta, recurrit in stemmite quod Reizius ad Theoph. 3, 10. ex cod. Inslit. D'orviIliano edidit.

prudentiae medullis derivandum et ad auctorem sat antiqaum, et si mihi accedis, vel Augusto anteriorem referendum esse.

Alterum stemma praestant partim Isidori Orig. 9, 5. §. 28. (quarum usus sum ed. F. V. Ottonis in Lindemanni corp. frramm. Lat. III. p. 312) ex multis codd. mss. partim Lud. Charondas loco ad Paul. 4, 11. citato ex Contio, qui ex aliis membranis id sumsisse videtur, cum Isidori mentionem non faciat, et in quibusdam gravius quam Isidori codices inter se discrepet. Uterque fons suis et virtutibus et mendis est insignis; quare ex utroque optima quaeque sed et ea correcta selegi. Ex Contio retinui cellulas omnes quadrilaterales iisque inscriptos numeros Romanos, cum in Isidoro ascendentium et descendentium sint triangulares et omnes ab editoribus arabicis numeris signatae. In Contiano exemplari etiam 'pater mater' et rfilius filia' figura inclusi sunt et ternis quidem Iineis supra et infra, significandae scilicet arctioris huius necessitudinis causa a ceteris gradibus, qui singulares habent, distincti; in Isidori editionibus illi soluti supra figuram commemorantur, ceteri gradus binis lineis inclusi sunt. Contra cellulas utroque latere adiunctas, in quibus scriptum est 'Usque ad hunc' etc. Isidorus tantum praestat. Quare vero, nisi casu, tam apud Contium quam in Isidoro scriptura in quibusdam cellulis, partim iisdem, quarti, quinti et maxime sexti gradus minutior Slt, me non intelligere fateor. Quare id hic indicasse satis habui. Ceternm totum hoc schema demonstrandarum cognationum in modum pyramidis decurtatae ita constructum vides, ut sex transversis laterculis altero infra alterum locato, omnes primi, secundi et ceterorum usque a<l sextum gradimm cognati in unoquoque iuxta se positi conspiciantur. Quod »t effieiatur, directa Hnea ascendentium laevum, descendentium dextrum latus claudit; intns sunt a latere iunctorum scalae et gradus ita delineati, ut in secundo laterculo vel gradu rursus ut in superiore ilnovCeiup frater sororque avo et deinceps ceteri transversi ordinis capita patruus, propatruus etc. sequentibus directae lineae adscendentibus accrescant, eorumque progenies in sequentibus gradibus ostendatur, quo fit, ut et sequens quisque laterculus una cellula augeatur et ortus gradus ex gradu in transverso ordine appareat. Dum vero hoc modo directa linea, proprietate sua amissa, plane ad transversi ordinis normam, cnius gradus proprii sunt, redigitur, adeo ut et gradus, qui intus sunt, usque ad iunctas iis ascendentium et descendentium personas pertingant, apparet totum schema ad illustrandum ius legis Furiae, ex quo et intestati bon. possessio, maxime unde cognati, pendebat aliarumque legum comparatum esse. Sed praecipue illud, quod Isidorus servavitj emplum ius legis luliae vicesimariae spectasse videtur; sum enim pertineat illa adnotatio 'Usque ad hunc later personae immunes sunt', nisi ad immunes a vicesima ditatium? Accedit, quod si bonorum possessioni explic, stemma inserviisset, sine dubio etiam septimi gvadus pj nae vel saltera sobrino sobrinave natus natave relatus Comperiraus igitur ex nostro stemmate, immunitatem quam Traianus, teste Plinio Paneg. 39. 40. (collato lib.: 'Gaius' p. 16 — 24), secundi gradus et in exili herei. etiam omnibus lege Furia exceptis cognatis dcderat, pJ Hadriani, ut opinor, edicto (an D. Marci? Capitol. 11. 8 ep. 2, 11.) in omuibus hereditatibus, quas lex Iulia appn ■debat, ad quartum usque gradum statutam esse, nec dissimile est, ex iurisconsulti alicuius nt puta Lieinii 1 ad legem Iuliam de vicesima hereditatinm libris id profe esse. Plane si primam originem spectas, haec ad i ;antiquiora tempora referenda eritr cum prisco mone Ro: aediticii forma et scalarum cum gradibus effigiei se sit, cuius in locum posteriore demum aevo, ubi magis dem vitae ortum et quasi succum rmptias prohibeiJtem ^monstrare intererat, carbor cognationnm ' successisse vid

Eiusmodi arboris ferme in speciem etiam illud »te efrictum est, quod Boeckingius ex eodem cod. Victon quo enarratio de gradibus cognationum continetur, ao: ferius seculo quarto vel quinto id esse ratus, primu* illique subiecit. Hoc vero neque ad illud caput, omuino ad ius anteiustiuianum pertinere, sed medK. eiusque iurisprudentiae ecclesiasticae foetum esse, i argumento sunt, ex quibus haec sufficiant. Primum duum computatio contra veteris iuris formam etiam a B niano retentam, quae intra sextum vel septimum gi subsistebat, ad octavum usque perducitur: qua de cart alias taceam) nec illud stemma, quod Haenelius se< loco posuit, veteri iurisprudentiae assignari potest. in inferiore figurae parte ad stipitem arboris, qui descei tes continet, caper a sinistra (haec enim ubique est m lorum), capra a dextra se invicem amicabiliter petentes tesque in terra, quae a quinto descendentium gradu i) superiores gradus coelo tenente, multa cmu arte a sunt, qua 'fecundissimi animalis' pictura nemo non signiricari, a quinto demum gradu nuptias permissas superiores lege coelesti a nuptiis prohiberi, gradusque dum plures descendentium stirpes finguntur, geniculo: Germanici iuris sensu intelligi, superiorem vero pa figurae, quae cognatos ex ascendentibus progenitos de strat, tantum ut etiam iuri civili eiusque graduum com;

« PreviousContinue »