Page images
PDF

rursus praetores consulesque inter se cl uitiant et ohtinent. Praetor elsi collega consulis est, neque praetorem neque consulem iure rogare potest, ut quidem nos a superioribus accepimus aut ante haec tempora seruatum est, et, ut in commentario tertio decimo C. Tuditani patet, 'quia imperium minus praetor, raaius habet consul, et a rainore impcrio raaius aut raaioris collega rogari2 iure non potest'.3 nos his temporihus praetore praetores creante ueterum auctoritatera sumus secuti neque his comitiis in auspicio fuimus. Censores aeque4 non eodera rogantur auspicio atque consules et praetores. Reliquorum magistratuum minora sunt auspicia. Ideo illi minores, hi maiores raagistratus appellantur. Minoribus creatis magistratibus tributis comitiis magistratus, sed 'ius eius5 curiata datur lege; raaiores centuriatis comitiis fiunt'. — Gell. 13, 15. §. 4. Cf. Fest. v. Minora iteraque maiora auspicia p. 157.

2. Idem Messalla in eodera libro de minoribus magistratibus ita scripsit: 'Consul ab omnibus magistratibus et comitiatura et contionem auocare potest. Praetor et comitiatum et contionem usquequaque auocare polest, nisi a consule. Minores raagistratus nusquara nec comitiatum nec contionem auocare possunt. Ea re qui eorum primus uocat ad comitiatum, is recte agit, quia bifariam cum populo agi non potest. Nec auocare * aliis alii possunt, si (sic) contionem" habcre uolunt, uti ne cum populo agant, quamuis multi raagistratus simul contionem habere possunt'. — Gell. 13, 16 (c. 15 exlr.).

3. Huius rei (sc. Auentini miintis intra effatos urbis fines non inclusi) Messalla aliquot causas uideri scripsit; sed praeter eas omnis ipse unam probat, quod in eo monte Remus urbis condendae gratia auspicauerit auesque inritas habuerit su

2) Meum errorem corrigendo nunc ad veram codd. scripluram et Hertzii ed. recessi, nisi quod pro maiore collega, quod durius videbatur, meam et iam P.Merulae cj. maioris collega retinui. 3) Priore ed. hic nondum finiveram periodum. Nunc suspicor, v. aut (a) posl accepimus ex a-nte enatum et deinde esse pro esl scribendum esse. 4) Intellige: ut eadem auspicia non habent. 5) Scripsi Serv. Tull. p. 407; iustius edd. Cf. Cic. de legib. 3, 4. qui coeret, populus creato, eique ius coerandi dato. 6) Scripsi; alius alii posset, si contionem edd. peratusque ia auspicio a Romulo sit. Mdcirco', inquil, 'omnes, qui pomerium protulerunt, montem islum excluserunl, quasi aiiibus obscenis ominosum'. — Gcll. 13, 14. §§. 5. 6.

[graphic]

Beue sponsis heueque uolueris' in precatione augurali ugur ait significare spoponderis, uolueris. — Fest. v. Bene sponsis p. 351.

5. 'Serpula serpserit' ait idem Messalla, serpens inrepserit. — Fest. v. Serpula p. 351.

6. 'Solino' idem ait esse consulo. — Fest. v. Solino p. 351.

7. 'Suad ted' ait esse sic te. — Fest. v. Suad. p. 351.

8. Vernisera Messalla .auguria.7 — Paul. ep. Fest. v. Vernisera p. 379.

9. Marspedis siue sine r littera maspedis in precatione 9 solitaurilium quid significet, ne Messalla quidem augur in ex

planalione auguriorum reperire sc potuisse ait. — Fest. v. Marspedis p. 161.

10. Quod Iulius Modestus affirmat, Messalla augure consulente pontifices, an nundinarum Romanarum nonarumque dies feriis tenerentur, respondisse eos, nundinas sibi ferias non uideri.s — Macrob. Sat. 1, 16. §. 28.

Explanatio XII tabularum et de dictls inuolute.9

11. Ne Valerius quidem Messalla in XII e\planatio?ie rem expediuii. kic tamen in eo libro, quem de dictis znuolute inscribit, iorctos sanatisque duas gentis finitimas fuisse censet, de quibus /egem hanc scriplam esse, qua cautum, ut id(m) ius mancip» nexique quod populus R. habereut. neque aliud quid /brctos et sanntes in ea lege s/grnificare existimat communi significaVxi.^ — Fest. v. Sanates p. 321.

12. Pecunia, quae erogatur in spectacula 11 ideo

7) Fuerint auguria, quae verno tempore extremo eapiebanlur.

8) Messalla hoc responsum libris suis inseruisse videtur. 8) Cum horum librorum scriptor nunquam augur, at Valerius plerumque dicatur, suspicor, eum diversum fuisse a scriptore tibrorum de auspiciis. ">) Aliter ac vulgo editur, locum supplevi. Cf. supra Servius Sulpicius 8. ibiq. cit. comm. meam. ") Excidil h. I. auctoris nomen, cuius sententia referlur, ul pula: Opilio auclore.

L

est '/wcaris dicta,12 quod in luco dabatur. ldem tamen in eodern libro lucar aes, quod ex lucis capiatur, dici existimat, cuius opinionis est et Valerius MessMa iii exphnatione XII tab.13 — Fest. v. Pecunia p. 253.

13. Quo nomiue (sc. tugurii) Messalla in explanatione XII ait eliam significsn. — Fest. v. Tuguria p. 355.

14. o&ev 6 Mesoakdg Unde Messalla eum esse aeoxovxov (sc. ^lavov) slvcti xov nem arbitratur; elenim quinalarvu vofiigsi' xai yaQ snl to huius mensis die ferias xrjg re£ft7rTije xov firjvbg xov- Aeonis celebrabant veteres. xov. soQXfjv aicovog snsxslovv

ot Ttalai. — Io. Laur. Lyd.
le mens. 4, 1.

*L. COENELIVS BALBVS
(pomifex eiusdem aetatis).1

E^rjyrjxiKCov.

1. Et Cornelius Balbus si-ijyrjxixcov libro octavo decimo ait apud aram maximam observatum ne lectisternium fiat. — Macrob. Sat. 3, 6. §. 16.

*VEEANIVS (incertae sed huius fere aetatis).

Auspiciorum.

1. 'Referri diem prodictam, id est anleferri, religiosum est',- ut ait Veranius in eo, qui est auspiciorum de comitiis, idque exemplo comprobat L. Iulii et P. Licinii censorum, qui id fecerint sine ullo decreto augurum, et ob id lustrum parum felix fuerit. — Fest. v. Referri p. 289.

2. Veranius ait, non utique ex lecto, sed ex cubili (sc. surgere eum silentio, qui auspicaturus sit), nec rursus se in lectum recipere necesse esse. — Fest. v. Silentio p. 348.

[ocr errors]

3. 'Paludali in libris auguralilms siguificat', ut ait Vcranius,'armati, ornali'. omnia enim militaria ornamcnta paludamenta dici. — Fest. v. Paludati p. 253.

Quaestionum pontificalium.

3. Veranius enim in poutificalibus quacstionibus docct, eximias dictas hostias, quae ad sacrificium dcslinalae eximuutur e grege, uel quod eximia specie quasi offerenda numinibus eligantur. — Macrob. Sat. 3, 5. §. 6.

5. Ait enim Veranius de uerbis pontificalibus:1 f Felices arbores putantur esse quercus, aesculus, ilex, suberies, fagus, corylus, sorbus, ficus alba, pirus, malus, uitis, prunus, corims, lotus'. — Macrob. Sat. 3, 20. §. 2.

6. ... sicut Verauius ex primo libro Pictoris elc. — Vid. supra Num. Fabium Pictorem 2.

7. 'Praeseiitowea porca dicitur', ut ait Verauius, 'quae familiae- purgandae causa Cereri immolatur, quod pars quaedam eius sacrificii fit in conspectu mortui eius, cuius funus instituitur'. — Fest. v. Praesentanea p. 250.

8. Prodiguae hostiae uocantur, ut ait Veranius, quae consumuntur, undc homines quoque luxuriosi prodigi. — Fest. v. Prodiguae p. 250.

9. Offendices ait esse Titius nodos, quibus apex relineatur. At Veranius coriola existimat, quae sint in loris apicis, quibus apex reliueatur et remittatur, quae ab offendendo dicantur. nam quom ad mentum perueutum sit, offendit mentum.

/ - Fest. v. Offendices p. 205.

10. Oletum stercus humanum. Veranius: 'Sacerdotula in sacrario Martiali fecit oletum'. — Paul. ep. Fest. p. 203.

11. 'Muries2 est', quemadmodum Veranius docet, 'ea, quae fit ex sali sordido, in pila pisato et in ollam fictilem coniecto ibique operto gypsatoque et in furno percocto, cui virgines Vestales serra ferrea secto et in seriam coniecto, quae est intus in aede Vestae in penu exteriore, aquam iugcm \el

') Vix est, ut alius hic liber fuerit ac quaestiones pontificales. ) Cf. supra Num. Fabium Pictorem 8.

[graphic]

quaralibet, praeterquam quae per flstulas uenit, addunt atque ca demum in sacrifiViis utuntur'. — Fest. v. Muries p. 158.

12. 'Sed Veranius Pontificalium eo libro, quem fecit de supplicationibus, ita ait: 'Pinariis, qui nouissimi comeso prandio uenissent, cum iam manus prausores lauarent, praecepisse Herculem, ne quid poslea ipsi aut progenies ipsorum ex decima gustarent sacranda sibi, sed ministrandi tantummodo causa, non ad epulas conuenirent'. — Macrob. Sat.

1. Eundem esse Genium et Larem, multi ueteres memoriae prodiderunt, in queis etiam Granius Flaccus in libro, quem ad Caesarem de indigitamentis scriptum reliquit. — Censorin. 3. §. 2.

') Qui duos statuunt Granios, Flaccum alterum, alterum Licinianum, nulla id idonea ratione facere videntur. Quamobrem nunc et nomen Granii auxi et fr. 2. ei adscripsi. Quaedam etiam eorum ex hoc Granio videnlur pelila, quae Arnob. 6, 7. compluribus praeler Granium auctoribus laudatis de Oli historia refert, a cuius capite invenlo Capitolium dictum esse fabulabanlur. Ceterum in hoc finem facere placuit eorum, qui libera republica scripserunt. Ex quibus si quosdam omisi, quos quis desideraverit, id ea maxime de causa factum est, quod quae eorum reciperem, incertus haesitabam. In his praeprimis numerandus est M. Terentius Varro, doctissimus Romanorum, qui multis quidem partibus etiam ius divinum humanumque illustravit, sed tamen magis polyhislorem quam iurisperilum agens, de quo vid. Bernhardy Rom. Lit. ed. 4. p. 858. Idem cadil in P. Nigidium Figulum, cuius de studiis el operibus egregie scripsit M. Herlz Berol. 1S45. Praeterii etiam M.Fulvium Nobiliorem el qui eum insecuti sunl, tantum fastorum scriptores, Tarquilium Priscum aliosque de disciplina Etrusca scriptores (Bernhardy l. c. p. S5S. L. lan. adMacrob. p. 661.) item grammaticos, quanquam ex his quidam hoc aevo vel paullo post velut Aelius Stilo, Santra, Verrius Flaccus, Cloatius Verus, aiii eliam XII labulis aliisque iurisprudentiae fontibus insignem operam dederunl. Nec C. Bassus (Gavius ille, ut puto) de diis (Lyd. de mens. 4, 2), Lepidus (orator? Cic.Brul. 20. 96) de sacerdotibus (Lyd. demag. 1, 17), Titius de feriis (Macrob. Sat.l, 10.

[ocr errors][merged small]
[graphic]
« PreviousContinue »