Page images
PDF

de omnibus rebus 'xililibus actionibus et expcriuiitur ct conueniuntur, quas inferius11 /jrolpouemus. | 149 . 82. Sunt aulem etiam alterius generis successiones, quac neque lege xn tabularum nnque praetoris edicto, sed eo iure, (quod) consensu receplum cst, introductae sunt. 83. Eccc enim cum paterfamilias se in adoptionem Aedit, mulierue in manum conuenit, omnes eorum res incorporales ct corporales quaeque eis debitae sunt, patri adoptiuo coemptionaloriue adquhuntur, exceptis iis, quae per capitis deminutionem pereunt, quales sunt ususfructus, operarum obligatio libcrtormn, quae per iusiurandum contracta est, et 'lites, quae continentur2 legitimo iudicio. 84. 'gx diuerso3 'quae debuit* is, qui se in adoptionom dedit, uel quae in minum conucnit, ad ipsum quidem coeinptionatorem aut ad patrem adoptiuum perlinet liereditarium aes alienum, proquc eo, 'quia de\fimcto iam ipse pater adopliuus (coemplionatorue) succeAit ct re\lro° beres fit, directo tenetnr iure, 'libcraturque6 is, qui se adoptandum dedit, quacue in manum conucnit, quia desinit 'etiam1 heres csse; de eo uero, quod xirius suo nominc eae personae debueriut, licet neque pater aAopliuus tcneatur neque coemplionalor, neque ipse quidem, qui se in adoptionem dedzV uel quae in manum conuenit, maneat obligatus obligaiaue, quia scilicct per capitis diminutionem 'iibercuiiuv ,s la

[ocr errors][ocr errors]

men in eum eanme w?ilis actio datur vescissa | capitis demi- 150. nutione, et si aduersus hanc actionem non defeiidanlur, quac bona eorum futura fuissent, si se alieno iuri non subiecissent, uniuersa uendere creditoribus praetor permittit.79

85. Item si is, ad quem ab inlestato lcgitimo iurc pertinet hereditas, eam hereditalem, antequam cernat aut pro herede gerat, alii in iure ccdat, pleno iure /ieres fit is, cui eam cesseril, perinde ac si ipse per legem ad hereditatem uocaretur: quodsi posteaquam heres extiterit, cesserit, adliuc ieres manet et ob id creditoribus ipse tenebitur; sed res corporales transferet proinde ac si singulas in iure cessisset, debila uero pereuut, eoque modo debitores hereditarii lucrum faciunt. 86. Idem iuris est, si^ testamento scriptus heres, posteaquam heies exliterit, in iure cesserit hereditatem; ante aditam uero hereditatem cedendo nihil agit. 87. Suus autem et necessarius heres an aliquie? agawt in iure cedendo, quaeritur: nostri praeceptores nihil eos agere existimant; diuersae scAolae auctores idem eos agere pulant, quod ceteri post aditam hereditatem; nihil enim interest, utrum aliquis cernendo aut pro herede gerendo heres fiat, an iuris necessitate hereditati adstringalur.so |

88. Nunc transeamus ad obligationes, quarum summa 151. diuisio in duas species deducitur: omnis enim obligalio uel ex contractu nascitur uel ex deliclo.

89. Et prius uideamus de his, quae ex contractu nascun tur. harum quattuor genera sunt: aut enim re contrahitur oiiigatio, aut uerbis, aut litteris, aut consensu. .

90. Re contrahitur obligatio uelut mutui datione; {mutui autem daiio) proprie in his fere rebus contingit, 'qua£ pondere,1 numero, mensura coustanf, qualis est pecunia nume

79) Sequuntur duae tineae scriptura vaeuae, a Goeseh, repletae. e0) Linea cum sequentis initio Htleris vacua. ') qna res pondere C. (factum eoc anliquiore vilio alicuius certe sensus: quar. de pondere

[ocr errors]

rata, uinura, oleum, frumentum, aes, argentum, aurum; quas res aut numerando aut metiendo aut pendendo in hoc damus, ut accipientium fiant et quandoque nobis non 'eaedem ,82 sed 'aliae3 eiusdem naturae reddantur: unde eliam mutuum appellatum est, quia quod ita tibi a me datum est, ex meo tuwm fit. 91. Is quoque, qui non debitum accepit ab eo , qui per errorem soluit, re obligatur; nam proinde ei condici potest si Paret Bvm Dare Oportere, ac si mutuum accepisset. unde quidam putant, pupillum aut mulierem, cui sine tutoris auctoritate non debitum per errorem datum est, non teueri coudictione, non magis quam mutui datione. sed haec species obligationis uon uidetur ex contractu consistere, quia is, qui soluendi animo' dat, magis distrahere uult negotium quara contrahere.

92. Verbis | obligatio fit ex interrogatione et responsione,

Uelut DARI SPONDES? SPONDEO, DABIS? DABO, PROMTTTIS? PROMITTO, FIDE PROMITTIS? PIDE PROMITTO, FIDE IVBES?

Pide Ivbeo, Facies? Faciam. 93. Sed haec quidein uerborura obligatio Dari Spondes? Spondeo, propria ciuium Romanorum est; ceterae uero iuris gentium sunt, itaque inter omnes homines, siue ciues Romanos siue peregrinos, ualent; et quamuis ad Graecam uocem expressae fuerint, uelut hoc modo (<5c6<J£tg; ScoGm' OfioXoyscg; ofioXoyw' niGxu xeXsvsig; nioxsi xsXsvm noir(Gsig; noi^Gm), etiam hae tamen inter ciues Romanos ualent, si modo Graeci sermonis intellectwm habeaut; et e contrario quamuis Latine enuntientur, tamen etiam inter peregrinos ualeut, si modo Latini serraonis intel

[ocr errors][ocr errors]

lectum habeant. at illa uerborum obligatio Dari Spondes? Spondeo adeo propria ciuium Romanorum est, ut ne quidem in Graecum sermonem per interpretationem proprie transferri possit, quaniuis dicatur a Graeca uoce figurata esse. 94. Unde dicitur, uno casu hoc uerbo peregrinum quoque obligari posse, uelut si imperator noster principem alicuius peregrini populi de pace ita iuterroget: Pacem Fvtvram Spondes? uel ipse eodem modo interrogetur: quod nimium subtiliter dictum ■est, quia si quid aduersus pactiouem fiat, non ex stipulatw agitur, sed iure belli res uindicatur. 95. Illurf dubitari potest, si quisS4 | 153.

96 | obligentur: ulique cum quaeritur de iure Roma-154.

B4) Dubitalio eo pertinuisse videtur, an etiam alio eiusdem linguae verbo (L. 1. §. 2. D. de verb. obl. 45, l) vel eodem alius linguae verbo (L. 1. §.6. eod. Theophit. 3, 15. §. 1.) respondens recte obtigelur, quod placuil. Post quae in pagina, qune legi non potuit, diocisse Gaius videtur, plane quibusdam in causis etiam omnino non interrogatum verhis obligari, quae causae ex Epit. 2, 9. §§. 3. 4. cognosci possunt: 'Sunt el aliae obligationes, quae nulta praecedente interrogalione contrahi possunl, id est, ut si mulier, sive sponso uxor futura, sive iam marilo dotem dicat. Quod tam de mohilibus rebus quam de fundis fleri polesl. Et non solum in hac obligatione ipsa mulier obligatur, sed el pater eius et debitor ipsius mulieris, si pecuniam, quam illi debebat, sponso creditricis ipse debilor in dolem dixerii. Hae tanlum tres personae nulla inlerrogatione praecedenle possunt dictione dolis legilime obligari. Aliae vero personae si pro muliere dotem viro promiserint, communi iure obligari debent, id est, ut et interrogata respondeant, el slipulata promiltant. §. 4. Item et alio casu, uno loquente et sine i^rrogatione atii promittente contrahilur obligatio, id est, si liberlus patrono aut donum aui munus aul operas se dalurum esse iuravit: in qua re supradicti liberti non iam verborum solennilate, quam iurisiurandi religione relinenlur. Sed nulla altera persona hoc ordine obligari polest.' Ex ultimis verbis coniicere licet, Gaium hanc disputationem ita fere absolvisse: 'His vero causis exceptis praeterquam ex interrogatione et responsione verborum obligatio non conlrahilur, adeo quidem, ul qui non interrogati responderint, aut interrogati tantum adnuerinl, ne omnino quidem obligentur.' Cf. L. 1. §. 2. D.

[ocr errors]

uorum. nnm aputf peregrinos quid iuris sit, singularum ciuitatium iura requirentes aiiud in alia lege reperiemus.^

97. Si id, quod dari stipulamnr, tale sit, ut dari nou possit, inutilis est stipulatio, uelut si quis hominem liberum, quem seruum esse credebat, aut mortuum, quera uiuum esse credebat, aut locum sacrum uel religiosum, quem putabat esse humuni iuris, sibi tfari stipuletur. 97". '{Item si quis rem, quae in rerum natura esse non polest, uelut hippocentau- . rum, stipuletur,)6 aeque inutilis est stipulatio. 98. Item si quis sub ea condicione stipulelur, quae existere non potest, (wd)uli 'si digito caelum tetigerit', inutilis est stipulario. sed legatum sub inpossibili condicione relictum nostri praeceptoresproinrfe ualere putaut, ac si ea condicio adiecta non esset; diucrsoe scAolae auctores non minus legatum inutile existimant, quam stipulationcm: et sane uia: idonea diuersitatis ratio reddi potest. 99. Praeterea inutilis est stipulatio, si quis igwora/is, rem suam esse, eam sibi dari stipuletur: nam id, quod abcuius est, id ei dari non potest. 100. Denique inutilis est talis stipulatio, si quis ita dari stipuletur: Post

MORTEM MEAM DARI SPONDES? Uelita: (POST MORTEM TVAM

Dari Spondes? ualet autem, si quis ita dari stipuletur.

CVM MORIAR, DARI SPONDES? uel itu :) CVM MORIERIS, DARI [

155. Spondes? id est, ut in nouissimum uitae tempus stipulatoris aut promissoris obligatio conferatur: nam inelegans esse uisum est, ex heredis persona incipere obligationem. rursus ita stipulari non possumus: Pridie Qvam Moriar, airt Pridib

de vertFobl. (45, ]). 85) Sequilur linea vaeua. 6) Laekm. ex §. 1. /. h. I. (3, 19) supplevit. Plane aliquid excidit; sed etiam aliad inulilis slipulationis exemplum fuisse pote.il, velut facti impossibilis.

[ocr errors][graphic]
« PreviousContinue »