Page images
PDF

stralio dita est;SJ item creditor pignus e\ pactione,3 quamuis eius ea res non sit. sed hoc forsitan uleo uideatur fieri, quod uoluntate debitoris intellegitur pignus alienari, qui olim pactus est, ut liceret cre<litori pignus uendere, si pecunia non soluatur.

im. De Pvpillis An Aliqvid A Se Alienare Pos8VNT. 80. Nunc admonendi sumus, neque feminam neque pupillum sine tutoris auctoritate rem mancipi alienare posse; nec mancipi uero feminam quidem posse, pupillum non posse.

81. Ideoque si quando mulier mutuam pecuniam alicui sine tutoris auctoritate dederit, quia facit eani accipientis, cum scilicet 'pecunia4 res nec mancipi sit, contrahit ohligationem.

82. At si pupillus idem fecerit, quia sine tutoris auctoritate pecuniam non facit accipientis, millom contrahit obligationem: unde pupillus uindicare quitfem nuinmos suos potest, sicubi extent, id est 'intendere suos ex iure Quiritium esse; mala uero ft&e consumpUos perinde ah eodem 5 repetere potest 'atque si possilrferet. wmle6 de pupillo quidem quaeritur, an nummos I 'quoque, quos7 mutuos dedit, ab eo, qui accepit, 'bona ftde I alii rursus alienatos netere 8 possit, quoniam 'is per I hoc uideatur locupletior fsctus, quorf alienaret.9

83. 'At ex contrario res tam mancipi quamw nec mancipi mulienoMS | et pupillis sine tutoris auctorilate solui possunt, 74.

85. $. 2. /. quib. alien. lic. (2, 8). 52) Supplevi, duclus Scked. explicans: B. e' l a q rer. ei aduiistra? dala e. Cf. L. 48. §. 1. D. de pecul. (15, l). L. 5». D. de procur. (3, 3). id, cuius libera tdminU slratio ei d&ta est Bg. ed. 5. Non probo, quia singularum rerum concessa administratio non continet alienandi facultatem. s) i. e. pignus conventione ei daium, non captum. *) ea pecunia edd. cf. 'Gaius' p. 35. 6) Maxime secundum Hollw. el Goesch. restitui. Respicil Gaius ad SC. in L. 20. %. 6. D. de hered. pet. (5, 3); cf. L. 27. §. 3. D. de rei vind. (6, 1). 6) Item restitui. ') Restitui 'Gaius' p. 36. 8) Iiestitui, arbitratus, ea, quae Sched. relata sunt

ase nonc*os esse: ali rursus alienalos. *) Blumii Sched. secu

tus et L. 19. $.1. D. de reb. cred. (12, 1) restitui. m) Goesch. se

[ocr errors]

quoniam meliorem condicionem suam facere iis etiam siue tutoris auctoritate coucessum est. 84. Itaque si debitor pecuniam pupillo soluat, facit quidem pecuniam pupilli, sed ipse non liberatur, quia nullam obligatioiiem pupillus sine tutoris auctoritate dissoluere potest, quia nullius rei alienatio ei sine tutoris auctoritate concessa est; setf tamen si ex ea pecunia locupletior factus sit, et adliuc petat, per exceptionem doli mali summoueri potest. 85. Mulieri uero etiam sine lutoris auctoritate recte solui potest: nam qui soluit, liberatur obligatione, quia res uec mancipi, ut proxtme diximus, a se dimittere mulier et sine tutoris auctoritate potest: quamquam hoc ita est, si accipiat pecuuiam; at si non accipiat, sed 'liabere61 se dicat et per acceptilationem uelit debitorem sine tutoris auctoritate liberare, non potest.

86. Adquiritur autem nobis non solum per nosmet ipsos, sed etiam per eos, quos in potestate, manu mancipioue habemus; item per eos seruos, in quibus usumfructum habeinus; item per homines liberos et seruos alieiios, quos bona fide possidemus: de quibus singulis diligenter dispiciamus. 87. Igitur (quod) liberi nostri, quos in pbtestate habemus, item quod serui (nostr)\ mancipio accipiunt uel ex traditione nanciscuutur, siue quid stipulentur, uel ex aliqualibet causa 'ad'. quirant,2 id nobis adquiritur: ipse enim, | qui in poteslate nostra est, nihil suum habere potest; et ideo si heres institutus sit, nisi nostro iussu hereditatem adire non potest; et si iubentibus nobis adierit, hereditatem nobis adquirit proinde atque si nos ipsi heredes instituti cssemus; et conuenienter scilicet legatum per eos nobis adquiritur. 88. Dum tamen sciamus, si alterius in bonis sit seruus, alterius ex iure Quiritium, ex oinnibus causis ei soli per eum adquiri, cuius in

cutus reslitui. 6I) t. e. acceptam habere. Cf. §. 1. 1. quib. mod. obl. totl. (3, 29). L. 7. D. de acceptit. (40,4). 2) adquirunt C. edd.

[ocr errors]

bonis est. 89. Nou soluni atitem proprietas per eos, quos in potestate habemus, adquiritur nobis, sed etiam possessio; cuius enim rei possessionem adepti fuerint, id nos possidere uidemur; unde etiam per eos usucapio procedit.63 90. Per eas uero persouas, quas in manu mancipioue habemus, proprietas quidem adquiritur nobis ex omnibus causis sicut per eos, qui in potestale noslra sunt; an autem possessio adquiratur, quaeri solet, quia ipsas non possidemus. 91. De his autein seruis, in quibus tantum usumfruclum habemus, ita placuit, ut quirfquid ex re nostra uel ex operis suis 'adquirant,4 id nobis adquiratur; quod uero extra eas causas, id ad dominum proprielatis perlineat: itaque si iste serttus heres institutus sit legatumue quod ei datum fuerit, non mihi, sed domino proprietatis adquiritur. 92. Idem placet de eo, qui a nobis bona fide possidetur, | siue liber sit siue alieuus seruus: quod enim placuit 76. de usufructuario, idem probatur etiam de bonae fidei possessore: itaque quod extra duas istas causas adquiritur, id uel ad ipsum pertinet, si liber est, uel ad dominum, si seruus est. 93. Sed si bonae fidei fossessor usuceperit seruum, quia eo modo dominus fit, ex omni causa per eum sibi adquirere potest. nsufructuarius uero usucapere non potest; primum quia non possidet, sed habet ius 'utendifruendi; 5 deinde quia scit, alienum seruum esse. 94. De illo quaeritur, an per eum seruum, in quo usumfructum habemus, possidere aliquam rem et usucapere 'possimus,6 quia ipsum non possidemus. per eum uero, quem bona fide possidemus, sine dubio et possidere et usucapere possumus. loquimur autem in utriusque persona secundum distincrionem, quam proxime exposuimus, id est, si quitf ex re nostra uel ex operis suis adquirant, '{an)1

[ocr errors][ocr errors]

id nobis adquiratur. 95. Ex his apparet, per liberos homines, quos neque iuri nostro subiectos habemus, neque bona fide possidemus, item per alienos seruos, in quibus neque usumfructum habemus neque iustam possessionem, nulla ex causa nobis adquiri posse. el hoc est, quod diciXm, per extraneam personam nihil adquiri posse, 'excepito eo, guod de possessioneTM quaeritur aune 'per liberam personam9 I nobis 77. adquiratur. 96. Iu summa scicndum est, Ais, qui in | potestate, manu mancipioue sunt, nihil in iure cedi posse; cura enim /starum personarum nihil suum esse possit, conueniens est scilicet, ut nihil Suuot esse 'per se70 in iure uindicare •# possint.1

97. (Hactenus) tantisper admonuisse sufficit, quemadmodum singulae res nobis adquirantur: nam legatorum ius, quo et ipso singulas res adquirimus, opportunius alio loco referemus. uideanius itaque nunc, quibus modis per uniuersitatem res nobis adquirautur. 98. Si cui heredes facti suraus, siue cuius bonorum possessionem petierimus, siue cuius bona emerimus, siue quem adrogauerimus, siue 'quam2 in manum ut uxorem receperimus, eius res ad nos transeunt. 99. Ac prius de hereditartbus dispiciamus, quarum duplex coudicio est: nam uel ex testaniento, uel ab intestato ad nos pertinent. 100. Et prius est, ut de his dispiciamus, quae nobis ex testamento obueniunt.

101. Testamentorum autem genera initio duo fuerunt: nam aut calatis comitiis faciebant, quae comitia bis in anno te

Inst. haec omitterent. Uncis ut glossema inclusit Bg. ed.h. 6B) Restitui coll. §. 4. /. cit. Goesch. volebal: 'excepla possessione, de ea enim'. 9) Secundum Goesck. restitui. 70) Nam per alios possunt, velut servus in liberali causa, filiusfam. cum sui iuris esse dicitur. Itaque alio sensu Celsus filiumfam. per se novare posse negat L. D. de noval. (46, 2). Cf. Paul. 5, 8. Hoc sensu filiusfam. tanlum in iure cedere vel vindicta manumittere per se posse recle negaretur. L. 10. 1S. §. 2. D. de manum. vind. (40, 2). ') Seqtdtur in C. linea vacua. *) quem C. ed. Bg.

[ocr errors]
[graphic]

stainentis facieudis destinata crant, aut in prociuclu, id est, cum belli causa ad pugrnam ibant: procinctus est enim expeditus et armatus exercilus: alterum itaque in pace et iu otio faciebant, alterum in proelium exituri. 102. Accessit deinde tertium | genus testameuti, quod per aes et libram agitur: qui 78. \enim)73 neque calatis comitiis ueque in procinctu tcstamentum fecerat, is si subita morte urguebatur, amico familiam suam, 'id est patrimonium suum, 4 maucipio dabat, eumque rogabat, quid cuique post mortem suam dari uellet. quod testamentum dicitur per aes et libram, scilicet quia per mancipatiouem peragitur. 103. Sed illa quidem duo genera teslameulorum in desuetudinem abierunt; hoc uero solum, quod per aes et libfani fit, in usu retentum est. sane nunc aliter ordiuatur atoue olim solebat; namque olim familiae eraptor, id est, qui a teslatore familiam accipiebat mancipio, heredis locum optinebat, et ob id ei mandabat testator, quid cuique post mortem suam dari uellet; nunc uero alius heres testamento instituitur, a quo etiam legata relinquuntur, alius dicis gratia propter ueteris iuris imitationem familiae emptor adhibetur. 104. Eaque res ita agitur: quMaci/ testamentum, adhibitis, sicut in ceteris mancipationibus, v testibus ciuibus Romanis puimbus et libripende, postquam tabulas testamenli scripsent, mancipat alicui dicis gratia familiam suam; in qua re his uerbis familiae emptor utitur: Famm/am Pecvniamqve Tvam Endo 'manda

Tela, TVTEIA. CVSTODELAQVE MEA {EX 1VRE QVIRITIVM £SSE MO, EAQVE) ,5 QVO TV IVRE TESTAMENTVM | FACEBE 79.

[ocr errors]

testam. ord. (2, 10) cum Theoph. Ulp. 20, 2. Gell. 15, 27. Plutareh. Coriol. 9. de sera num. vind. p. 550. (VIII. p. 171. Reisk.) Cic. de orat. i, 53. §. 228. de nat. deor. 2, 3. Vellei. Pat. 2, 5. §. 3, Fest. v. Procincla. Endo procinclu. Seru. ad Aen. 7, 012. 8. 104. Cf. Ulp. 20, 2. 9. Isidor. Orig. 5, 24. §. 12. in ceteris manc.J cf. 1, 110.

« PreviousContinue »