Page images
PDF

qua120 fitfuciae causa cum uko suo /ecer/Y coemptionem, nihilominus filiae loco incipit esse: nam si ouinino qualibet ex causa luror in manu uiri sit, placuit eam filiae ittra nancisci.1

116. Superest, ut exponamus, quae personae iu mancipio sint. 117. Omues igitur liberorum personae, siue masculi«i siue Seminini sexus, quae in potestate parentis sunt, mancipari ab hoc eodem modo possunl, quo etiam serui mancipari possunt. 118. Idem iuris est iu earum personis, quae in manu sunt: nam feminae a coemplionatoribus eodem modo possunt (mancipari, quo liberi a parente 'possunt, in tanttttn)2 qu;'dem, ul quamuis ea so/a aputf coemptionalorem f/liae loco sit, quae ei nupta sit, fameti nihilo minus etiain | quae-ei nup^a uon sit nec ob id filiae loco sit, ab eo mancipari possit. 118a. (Setf plerumque solum et a parentibus et a coemptionatoribus mancipantur, cum uelint parentes coeraplionatoresque e suo iure eas personas dimittere, sicut iuferius euidentius apparebit. 119. Est autem mancipatio, ut supra quoque diximus, imaginaria quaedam uenditio: quod ut ipsum ius proprium ciuiuni Romanorum est; eaque res ita agitur: adhibitis non minus qaam quinque testibus ciuibus Romanis puberibus et praeterea alio eiusdem condicionis, qui libram aeneani teneat, qui appellatur libripens, is, qut mancipio 'accipit, aes 4 tencns ita

dicit: HVNC BGO HOMINEM EX IV/tB QVIRITIVM MEVM ESSE AIO ISQVE MIHI EMPTVS EST HOC AERiF AENEAQVE LIBRA;

deinde aere percutit libram idque aes dat ei, a quo mancipio

coemplion. Edd. tantum habent v. femina, ,2°) Spalium explevi. Goschen. volebai ' Si qua tamen' vel 'lice/ autem mulier'. ') Sequitur linea vacua. 2) Hoc si scriptum ponis possinll, ostendit, qua ratione librarius omnia haec omiltere potuerit. 'mancipalur; adeo' ecl. Bg. 3) Supplevi ex praecedente possit. 4) lla rectius«Bg

[ocr errors]

accipit, quasi pretii loco. 120. Eo modo el seruilcs et liberae personae luancipantur; auimalia quoque, quae mancipi sunt, quo iu numero habentur boues, equi, lnuli, asini; itera praedia tam urbana quam rustica, quae et ipsa mancipi sunt, quali» sunt Italica, eodem modo solent mancipari. 121. Iii eo solo praediorum inaucipatio a ceteroruui mancipationc diflert, quod personae seruifes et liberae, item animalia, quae inancipi sunl, nisi in praesenlia sint, maucipari non possunt; adeo quidem, | ut eiui, (qut) mancipio acc/pit, adprebendere id ipsu?», quod 32. e/maucipio datur, necesse sit; uude etiam inancipatio dicitwr, quia manu res capitur: praedia uero'(»'«)12:' absentia solent raancipari. 122. Ideo autem aes et libra adhibetur, quia olim aereis tantum nummis ulebantur; et erant asses, dupoudii, semisscs el quadranles, nec ullus aureus uel argenteus nummus in usu erat, sicut ex lege xn tabularum intellegere possumus; eorumque nuimuorum uis et potes/as non in aumero erat, sed in pondere 'aliquo aeris;'s ueluli asses librales erant, et dipoudii' pondo duas erant libras: nam inde' etiam rfipondius dictu.v esl, quasi duo pondo: quod nomen adbuc in usu retinetur. semisses quoque et quadrantes pro rata scilicet porlioue librae aeris hubehant certum pondus. item qui dahattl olim pecuiiiam, non adnuraerabant eam, sed aj»pendebant; unde serui, quibus perxaittitur adminis/ratio pecuniae, dispeas-Aores appellati sunt et 'adhuc appellanlur.* 123. Si tamen

[ocr errors][ocr errors]
[graphic]

quaeial aftquis, guu re mulier, guae eoeiiipliowt;»! fecit, tt mancipalis distet,VM ea quidem, quae coemptioneni facif, '11011 Aeducilur in seruilera condicionem, a parentibus el a coemptionatoribus uero130 mancipa/t mancipataeue seruorum loco 33. constituuntur, adeo quidem, ut ab eo, cuius irf mancipio | sunt, neque hereditate?» neque legata aliter capere posstnt, quam si siinul eodem testamento liberi esse iubeantur, siculi iuris est in persona seruorum. sed diflerentiae ratio manifest« est, curo a parentibus et a coemptionatoribus tisdem uerbis mancipio 'accipi«ntur,1 quibus serui; quod non siiniiitcr fit in 'coemptione. 2

124. Videamus nunc, quibws modis ii, qui olieno iur» subiecAi sunt, eo iure liberentur.

125. Ac prius dc his dispiciamus, qui in potestale sunt. 126. Et quidem serui »!<emadmodum potestate dominorum 3 liberentur, ex his intellegete possumus, quae de seruis manumittendis swperius e;rposuimus. 127. Hi uero, qui in potestate parentis sunt, mortuo eo sui iuris fiunt. sed hoc distinctionem recipit; nam mortuo patre sane omnimodo filii filiaeue sui iuris efficiuntwr; mortuo uero mononomnimodonepotes neptesque sui iuris fiunl, sedita^demum'6 si postmortem aui in patris sui potestatem recasuri non sunl. ?7«que si moriente auo pater eorum el uiuat et in potestate patris fuerit, tunc post obitum aui in potestate patm sui fiunt: si uero is, quo tempore auws morilur, aut iam mortuus est aul exiit de

l2s) Et propius quidem ad Blumii Sched. accedit et rationem Itabet, quod 'Gaius' p. 27. proposui: aivo coemptione empla mancipalis distel, sed id tamen a Gaiano loquendi imi abhorret. Unde nunc scriptum fnisse puto: mll T\ coemplion fecil, a mancipalis dislel. Sed ferri non potest, quod Bfj. ed.: cilra coemplionetn feminae efiam

o

mancipentur. t°°) Scripsi 'Gaius' p. 27. tuntum nunc 'wero' (n) in fine posito. 'capite Aeminuitur, sed semilem condicionem aput coemplionalorem non patitur; e diveriso' ex Lachm cj. ed. Bg. ') accipiiiniur C. ed. Bg. 2) Ex Gosch. ed. 2. restitni. ') Eor. ed.

[ocr errors]
[graphic]

potestatc patris, tu/ic hi, quia in poteslatem eius cadere 11011 possuut, sni iuris fituit. 128. Cura | autem is, cui ol) aliquod 34. maleficiuui 'ex lege 134 poenali aqua et igni interdicitur, ciuitalem Romanam ainittrtt, sequitur, ut quia5 eo niodo ex numero ciuiuiu Romaoorum tollitur, proinde ac inortuo eo desiuaiil iiberi in potestate eius esse: nec eniin ratio patitur, ut peregriuae condicionis homo ciuem Romanum in potestate habeal. pari ratione et si ei, qui in potestate parentis sit, aqua et igni inlerdiclum fuerit, desinit in potestate parentis esse, quia aeque ratio non patitur, ut peregrinae condicionis homo iri potestate sit ciuis Romani parentis. 129. Quodsi ah hostibus captus fuerit parens, quamuis seruus interiia hoslium fiat, (tamenf pendet ius liberorum propter ius postliminii. i\uia hi, qui ab hostilius capti sunt, si reuersi fuerint, omnta pristina iura recipiunt; itaque reuersus habebit liberos in potestate: si uero illic mortuus sit, erunt quidem liberi sui iuris; secl utrum ex hoc tempore, quo mortuus est apurf hostes parens, an ex illo, quo ab hos/ibus captus est, dubitari potest. ipse quoque filius neposue si ab hostibus captus fuerit, similiter iliceuius, propter ius postliminii potestatem quoque parenlis in suspenso esse. 130. Praelerea exennt liberi uirilis sexus de patris potestate, si flamines Diales inaugurentur, et | feminini 35. seuis, si uirgines Vestales capiantur. 131. Olim 'qwdem,1 quo tempore populus Romanus in Latinas regiones colonias deducebat, qui Iussu parentis 'profectus erai I in Lalinam coloniam, e.t ipse ex potestate exibat, cum qui ita I ciuitate Romanu cesser««/,s aeciperentur alterius ciuitalis ciues."

% 3. uddidi. vi4) Kcc C. et By. ed. 5. lege errore mea prior. ') Ex Gdsch. edd. l. 2. qui C. ed. By. 6) Ex Inst. et By. ed. ;>. mldidi. ') qq C. (potius qd , ut puto). quoque etld., quod non esl kuius loci. 8) Ad sensum restilui, sed ptiuto accuratius quam 'Stuitien' p. 2111., quorum rationem seculits est By. 9) Sequitur linea

[ocr errors]

132. 'Praetereau"emaiicipatione quoquedesinunllibcri in po/estate parentium esse. sed filius quidem lerlia demum mancipatione, celeri uero libcri, siue masculiiii sexus siue feminini, una mancipatione exeunt de parentium potestate: lex enim xn '(tabidarum)1 tantum in persona filii de trilms mancipationibus loquitur his uerbis: 'si paler lilium ter ucnunduit r filius a patre libcr esto'. eaque res ita agitur: mancipat pater lilium alicui; is enm uindicta manumifttt; eo facto reuertitur in potestalem patris; is eum iterum mancipal uel eidem uel alii (sed in usu esl, eidem inancipari) isque eum postea simUiter «indicta manumittit, quo facto n//-sus in polestaleni palris sui reuerti/wr; tunc tertio pater eum mancipal uel eidem uel alii (sed hoc in usu esl, ut eidem mnacipelur) eaque mancipalionf desinit in potestale patris esse, edamsi nonduin manumissus

36. sit, serf adhuc in causa mancip» | 3 133.

t.s.4 Admonendi uutem sumus, liberum urbilrium esse ei, qui

vacuu. 14°) Ex Inst. el Bg. e<l. 5. addidi. ') Eoo Inst. addidi. 2) 'venundabW ed. Bg. Vid.Ulp. 10, 1. 3) Nihil in kac pagina legi potuit. Sed in priore eius parte sequebalur fere: 'apud eum, aii mancipalus est. a quo si rursus manutnitlatur, sui iuris fit'. Hursus haec quae exceperint, cognosci potest ex Gaii epil. 1, (i. §. 3 med: 'Tam.cn cum lerlio mancipalus fueril filius a patre naturali fiduciario patri, hoc agere debel naluralis paler, ut ei a fiduciario yjfrfre remancipelur, el a nutuvali palre munumittatur, ut si filius ille mortuus fucrit, ei in heredilate naturalis paler, non fiduciarius, succedat. Feminae uel nepoles mascuti ex ftlio una emancipatione de patris uel aui exeunt potestate et sui iuris efficiuntur. Et hi ipsi quamlibet una mancipatione de patris nel aui potestale exeanl. nisi a patre fiduciurio remancipati fuerinl et a naturali patre manumissi, succedere eis naturalis patcr non potest, nisi fiduciarius, a quu manumissi sunt. Nam si remancipatum eum sibi naluralis pater uel auus manumiserit, ipse eis in hereditate succedil''. Cf. §. 6. /. quih. mod. ius pot. solv., verb. 'Et tunc ex ediclo Praeloris etc.' 4) Est §. 7. /. h. t. L. 28. D. de adopt. (1, 7) a (loesch. recte h. I. positu. Mihi tamen verisimitius visum esl, initium §i in Jusliniani Inst. fidelius quam in Dig. ex Gaio transumplum esse; unde ex illis restiiui. 'Liberum arbitrium est ci' ed. Bg. Nec quicquam, si sententiam spectas, inter hacc et ea, quae nol. 132. significavi, interiisse videlur.

[ocr errors][graphic]
« PreviousContinue »