Page images
PDF
[graphic]
[graphic]

ipiscendae ciuitatis Romanae etiamsi so/i minores /Hginta aunoruni manumissi et Latini facli ex lege Aelia Sentia habuerunt, tamen postea senatusconsulto, quod Pegaso et Pusione consulibus factum est, et maioribus trigiuta annorum manumissis Latinis factis concessum est. 32. Ceterum etiamsi ante deeesserit Latinus, quam anniculi filii causam probarit, polest 8, mater eius causam probare, et sic et ipsa (iet | ciuis Romawa'et filius, isque eo amplius perinde ac si iustis I nuprtis esset procreatus, quasi suus postumus heres patris bona I apiscitur. si uero et pater et mater decesserint, I ipse filius, cuius interest ctim ciuitate Romana bona eorum obtinere, |, debet causam probare, ut tamen impuberis tutor catisam agat. 32a. Sed twfelbimus, de filio anniculo quae dixhnus, ne eadem de I filia annicula dicenda sint.30 92b.i i

bonis, alterius ex iure Quiriiium sit, unus ex I illis duobus dominis libertatem eius incoare, alter eomlplcre per ilerationem potest. 32c. 'Praeterea quiuis Latinus ius I Quiritium consequitur, si nauem decem milium modiortim fabri-l cauerit uel ctiam a/ias qaacsiuerit et sex annis ea ipsa, I uel» ea perdita, alia, quam in eius \ocutn comparauit, fru\mcn\.um

,0) ».1 — 7. Vestigia C. seculus sententiam perfeci. Edd. lantum habent: ciuis IXomana — ipse filius cwius — debet causam probare, nt — de filio anniculo (ante hoc uidebimus Ilollw. cj.). ') Gaium iuris Quir. acquisitiones pritnum eas, quae minoris et maioris XXX ann. manumissi et Latini facti propriae eranl, deinde utriusque communes exposuisse credibile est. Itaque liberorum causae probationent ex tege A. S. hoc loco v. 7—10. perinde ut apud Vlp. 3, 4. sequebatur iteratio, velut his verbis-' 'Maior XXX annorutn Lalinus factus iure ciuili per iterationem ciuis Romanus fil, hoc est, si ab eo, cuiu& ex iure Quiritium seruus fuit, iterum iuste manumissus sit. Proinde'' elc. Quae deinceps sequebantur v. I o. extremo, ad sententiam, sed partim Sched. ope in textu restitui (edd. lantum vevba illis — dominis praebent). In v. 12. 13. fuisse posui: illis duobus dominis lib. tem e' incoare atter c' | plere p irationem pole. De §. 35. vid.

254. §. 5. /. de fideic. hered. (i, 23) 'Vespasiani Aug. temporibus'.

[ocr errors]
[ocr errors][merged small]
[graphic][graphic]

Jtomam porlauerit. quod ita edicto D. Claudti significatur,92 33. 3Item Neronis Caesaris ediclo cauetur, ut si Latinus in perficiendo I aedificio Romae non ininus quain 'par/es duas tertias* I patrimomV sui impenderit, ius Quiritium conse

jwlatur. ♦* I

vv. 22. 23. 34 'non minus quam

smgulos I frumenti modios pinseret,5 ad ius Quiritiiini — | 9.

not. 36. 32) §. 32°. Ad sententiam restilui. Edd. lanlum Imbent: Quiritinm — cauerit. Sed post verba itationem pote (not. 3l) sic Gaium perrexisse puto: 'plea (Praeterca) quiuis Lutinus ius I Quirilium c'(s)equilur, si nauem x m (decem milium) niodioriim fabri\caueril u eliam alias qsiueril . . . . I u ea perdila, nlia q. in e' locuin' etc. ('Quiuis' Gaius-dixerit, quoniam hoc etiam ad minores XXX a. Latinos faclos pertinebat.) 3) Gbschenus initium huiiis $f ita restituendum censuil: 'lege Iulia caulum est, ul Lalinus, si in perficiendo aedificio Romae non rainus' etc. ex L 139. I). de verb. sirjnif. (Ulp. lib. 7. ad l. lul. et Pap.). Cetera egregie; sed de lege lulia nec apparet, qua ratione ea de hoc Latinoritm beneficio, qui tum nondum erant, quicquam cautum esse potuerit, et L. 61. D. sol. niatr. (21, 3) maxime ostendit, quid in causa fuerit, ut Ulpianus hoc libro de libertis dotalibus Lalinis vel facto marili vel suo iure civitatem adeptis exponerel. Praeterea citm Gaius ordinem temporis secutus esse videatur, non dubitavi, ex Tacit. A. 15, 13. ad a. 6">. *addidit praemia pro cuiitsque ordine et rei familiaris copiis' Neronis ediclo hoc beneficium adscribere. Nam Vespasianus alia sanxit. Suet. Vesp. S. Lex Flav. Mal. 62. 4) Scripsi. psrtem

edd. partes C. Alii ' semissariam' vel 'semis

decimam' vel ' sextanlariam' supplere conati sunl: conlra linguae t>el rei ipsius ralionem; neque enim de chartaceis aedificiis neque de decies centenariis Latinis Nero cogitavit. 'Duae partes' plerumque simpticiler dicuntur, velut Fr. Val. 236. 2117. Cal. 134, I; sed accuratius 'duae parles terliae', velul £.81. Th.C. de decur. (12, l). 5) Eac C. reslitui, in quo quod ante pinseret antecedit signum, nola modii fuisse videtur, ut oratio ila fere compnsila fueril: 'quiliomae pislrinum instiluerel, quod diurnns non minus quam singulos frumenli modios pinserct, ad ius Qniritium perueniret'. Male haclenus creditum, hanc Codicis parlem ad nnvis fnbricalionem perlinere. Desiderunlur iuris Quir. consequendi modi I. militia ex lege Visellia et SCto (Ulp. 3, 5), qua de re Gaius ex SCti aelate cerle posl Neronem facti egisse, deinde vero addidisse videtur, his omnibus meri

[ocr errors]

vv. 1 —12. — 35 'si uero

Latinam | libertatem ab eo eonsscu<us sit, cuius tantum I in bonis fuerat, consentiente eo petere debet, I cuius in eo ius Quiritium fuerit. cum enim seruus I eiusdem domini36 et in bonis et ex iure Quiritium sit, manumissus ab eodem scilicet et Latinus fieri ^otest et ius Quiritium consequi.

36. Non tamen cuicumque uolenti manumittere licet.

37. Nam is, qui in fraudem creditorum uel in fraudem patroni manumitUY, nihii agit, quia lex Aelia Sentia inpedit libertatem.

38. Item eadem lege minori xx annorum domino non aliter 10. manumittere permittitur, quam si uindicta aputf con|silium

iusta causa manumissionis adprobata 'manumiseril.7 39. Iustae autem causae manumissionis sunt ucjuti si quis patrem aut niatrem aut paedagogum aut conlactaneum manumittat. sed et illae causae, quas superius in seruo minore xxx annorum exposuimus, ad hunc quoque casum, de quo Ioquimur, adferri possunt. itcm ex diuerso hae cawsae quas in minore xx anliorum domino rettulimus, porrigi possunt et ad seruum minorem xxx annorum. 40. Cum ergo certus modus manumittendi minoribus xx annorum dominis per Iegem Acliam

tis Latinum cum uxore forte non ex lege A. S. ducta, si eiusdem condicionis sit, et cum liberis ila ut in poteslatem eius redigantur, civitatem Rom. adipisci (cf. 'Gai'. p. 10). Aliam esse causam 2. Lalinae ter enixae; 3. beneficii principatis {Vlp. 3, 1. 2). llaec igitur occupaverint p. 9. partem priorem. 36) Ad sentenliam restitui. Edd. in prioribus lantum habent conseculus — ius Quiritium fuerit. Vltimam lacunam, in qua edd. poslremo tantum habent 'si quis alicuius', explevi secundum ductus C, in quo fuerit: c' em serfl. I eiusd. dnmiiii. Puta vero Gaium de beneficio principali locutum esse, ut huc perlineanl 3, 72. 73. et Plin. ep. 10, 4. 5 (22). 104 (105). JVec vero h. I. probatur, quod Bg. sibi persuasit, ego verum non puto, heredi ius iterationis non competiisse. '') fuerit C. edd. Cf. Inst.

[ocr errors]

Senliam constitutus sit, eueuit.ut qui xmi annos aetatis expleuerit, licet testamentuiu faccrc3!> et in eo heredein sibi instituere legataqtte relinquere possit, lamen si adhuc niinor sit annorum xx, liliertatem seruo riare non posjil. 41. Et quamuis Latinum facere uelit minor xx annortim riominus, 'lamen nihilo minus9 debet apurf consilinm causam probare, et ita pnstea inter amicos manumittere.

42. Praeterea lege Furia Caninia cerltis morius constitutiis est in seruis testamento manumittenriis. 43. Nam ei, qui plures quam duos neque plures quam decem seruos hahcliit, usque ari partem diinidiam eius niimeri manumitterc permittitur; ei uero, qui plurcs | quam x Heque plures quani xxx seruos habebit, usque ad tertiam partem eius iiumeri manumittere1 permittitur. at ei, qui plures quam xxx nequc plures quain centum habebit, usque ad partem quartam 'mamunittendi libevx potestas4u datur. nouissime ei, qui plures quam c habebit nec plures quam D, 'manumiltere1 'permitlitur usquc ad- quintaui partem; neque plures '{quam D habenlis ratio habelur, ut inde pars sum)aluv,3 sed praescribit lex, ne cui plures manumittere Iiceat quam c. el contra si quis tinum seruuni omiiino

3S) possit, quod hic ex C. praebent edd. multique habent Inst. codices, ex inferiore versu irrepsisse videlur. ") Edd. non invito ''. nibilo ininns lamen ed. Bg.b. invitoGaio (cf. 1,118. 2,170). Ju) Reslitui. In C.fuerit: quarla iiimillendi libera peslas (non licenlia, quo verbo Gaius non utiluv nisi in malum parteni). Sane incerta est seriptuia, certe vero iuris error vitandus, qui inesl leclioni By. ed. 5: dh eclo iure oieraie ticeotia. Nihil enim intercsse potuit, quemcunque quis haberel numerum, inter directam et fideicommissariam libertatem; nec vero omnino interfuisse in ulroque legis capite, constat esc X. un. C. h. t. et Paul. 4, 14, l. ') Scripsi. Alii: 'amptius non', postea scribentes rquam ut quinlam pailem (manumittat)'. 2) peimitlilur quam ut C. ed. Bg. Sed suspicor, olim fuisse: perinitlit' us q. el ex eo cum faclum esset permillilur quam, eiiam ad mulatum in ut. 3) jipparet, librarium integrum versum praelermisisse, quem, ul sensus flayitabat, aptius nunc quam olim reslituisse mihi videor.

[ocr errors]

aut duos liafeet 'duntaxat, nihil de eo lege caueturu et ideo liberam habet potestatem manumittendi. 44. Ac nec ad eos quidem omnino haec lex pertinet, qui sine testa?»e»io manumittunt. Itaque licet iis, qui uindicta aut censu aut inter amicos manumittunt, totam familiam suam liberare, scilicet si alia causa non inpediat libertatem. 45. Sed quod de uumero seruorura testamento manumittendorum diximus, ita inteUegemus, ut ex eo numero, ex quo dimidia aut tertia aut quarta aut quiula pars liberari potest, utique tot manumitlere licea/, quot ex antecedenti numero licuit. et hoc ipsa lege jsrouisum est: erat enim sane absurdum, ut x seruorum domino quinque liberare liceret, quia usque ad dimidiam partem \eius) numeri5 manumittere ei conceditur, u/terius aatem^ xn seruos habenti nou plures liceret manuimVtere quara Iiii; at eis, 12. qui plures quam x neque | 'plures quam XXX habent, uiique '•s- etiam quinque, quot x habenti licuit, manumittere licet.'1

44) Sententiam reslituendo expressi. '"). Ex Bg. cj., qui edidit: '{ex eo] numero'; numero C. 6) Ex Lachm. cj. {Mihi tamen is, qui supra voc. co.nceditur tantum terius at scripsit, legisse videtur concediful) c contra uero' ed. Bg. 7) Sententiam perfeci. &x tota p.\1. Blumius pauca lantum enolavit, in v. 12. 13. ts. 19., unde voces liberari («. 13.) el concedat (v. 19.) in edd. receptae sunl. Conferenda aulem est ad ea, quae perierunl, Gaii epit. 1, 2. §§. 2—1. <Nam si aliquis teslamento plures manumitlere uoluerit, quam quol continet numerus supra scriptus, ordo seruandus est: ut illis tantum libertas ualeat, qui prius manumissi sunt, usque ad illum numerum, quem explanatio continet superius co>nprehensa: qui uero postea supra constitutum numerum manumissi leguntur, in seruilute eos certum est permanere. Quodsi non nominalim serui uel ancillae in testamento manumittantur, sed confuse omnes seruo.i suos uel ancillas is qui testamentum facit, liberos facere uolueril, nulli penitus firma esse iubetur hoc ordine dala Ubertas, sed omnes in seruili condicione, qui hoc ordine manumissi sunt, permanebunt. nam etsi ila in lestamento seruorum manumissio adscripla fuerit, id est in circulo, ut qui prior, qui poslerior nominatus sil, non possit agnosci, nulli ex his tibertatem ualere manifeslum est, si agnosci non potesl, qui prior, qui posterior fuerit manumissus. 3. Nam si aliquis in aegriludine conslilulus in fraudem huius legis facere nolueril testamentum, sed epistolis aut quibuscumque aliis rebus seruis suis pluribus quam per testamenlum licet, conferre uoluerit liber

[ocr errors]
« PreviousContinue »