Page images
PDF

I/. De Ivris Divisione. 8. Omne aulom7 ius, quo utimur, uel ad personas pertinet, uel | ad res, uel ad actiones. 3. sed prius uidearaus de personis.

III. De Condicione Hominvm. 9. Et quidem sumina diuisio de iure personarum haec est, quod omncs horaines aut liberi sunt aut serui. 10. Rursus liberorura hominura alii ingenui sunt, alii libcrtini. 11. Ingenui sunt, qui liberi nati sunt; libertini, qui ex iusta servitute manumissi sunt. 12. Rursus liltertinorum (tria sunt genera: nam aut ciues Rumani, aut Latini aut dediticiorum) numero sunt. dc quibus singulis (iispiciainus; ac prius de dediticiis.

IIII. DE DEJ/TICIIS VEL LEGE AELIA SENTIA. 13. LcgC

itaque Aelia Sentia cauetur, ut qui serui a dominis poenae noffliue uincti s/nt, quibusve stigmata inscripta sint, deue quibus ob iioxam quaestio tormentis habita Sit, et in ea noxa fuisse conuic/i smt, 'quiue8 ut ferro aut cum bestiis depugnarent, traditi siut, inue ludum custodiamue comecti fuerint, et postea ucl a& eodem domino uel ab alio manumissi, eiusdem condicionis liberi finnt, cuius condicionis sunt peregrini9 dediticii.

V. De PERffGHNis DEDiTicns. 14. VocaiUur autem(peregrini dediticii) hi, qui quondam aduersus populum Romanum armis susceptis pugnaucrunt, 'et deinde uicti10 se dediderunt. 15. Huius ergo turpitudinis seruos quocuraque modo ct cuiuscumque aetatis manumissos, etsi pleuo iure domiiiorum fuerint, numquam aut ciues Romanos aul Latinos fieri dicemus, sed omnimodo dediticiorum nuinero constitui intcllegemus.

imte legeral de edictis duorum praelorum. r) Non tanlum civile cf. §. 2. 8) quique C. edd. 9) Erant enim eliam quidam cives Romani dediticii, velut olim Campani. 10) Sic Goeschen. (leinde ut uieti sunl de Lachm. cj. ed. Bg. deinde aulem (pro et

[ocr errors][graphic]

y

16. Si uero in nulla tali turpitudine sit seruus, mami4. missum modo ciuem Romanum, modo Latinum fieri dice|mus. 17. Nam in cuius persona tria haec concurrunt, ut maior sit annorum triginta, et ex iure Quiritium domini, et iusta ac legitima manumissione liberetur, id est uindicta aut censu aut testamento, is ciuis Romanus fit; sin uero aliquid eorum deerit, Latinus erit.

VI. DE MANVMISSIONE VEL CAVSAE PROBATIONE. 18.

Quod autem de aetate serui requiritur, lege Aelia Sentia introductum est. nam ea lex minores xxx annorum seruos nou aliter uoluit manumissos ciues Romanos fieri, quam si uindicta, apud consilium iusta causa manumissionis adprobata, liberati fuerint. 19. Iusta autem causa manumissionis est ueluti si quis filium filiamue aut fratrem sororemue naturalem, aut alumnum, aut 'paetfagogum,11 aut seruum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrimonii causa, apurf consilium manumittat.

VII. De Ks.cwperaio-r.ibvs. 20. Consilium autem adhibetur in urbe Roma quidem quinque senatorum et quinque equitum Romanorum puberum; in prouinciis autem uigiuti recuperatorum ciuium Romanorum. idque fit ultimo die conuentus; sed Romae certis diebus apurf consilium manumittuntur. Maiores uero triginta annorum serui semper manumitti solent, adeo ut uel in transitu manumittautur, ueluti cum praetor aut pro consule in balneum uel in tAeatrum eat.

deinde) ed. Bg. 5. ") paedagogum intellige liberorum manumissoris (L. 35. D. de fideic. lib. 40, 5). Infra §. 39. intelligitur is, qui ipsum manumissorem instituit (L. 13. D. de manum. vind.

[ocr errors]

21. Praeterea niinor triginta annorum seruus 'manumissus12 polest ciuis Romauus (ieri, si ab eo domino, qui soluendo non erat, testameuto eura liberum et heredem relictum 'sevuus si|mili\ercum libertate heres scriplus testamenfo nonpraecedat, i et nemo alius I ex eo testamento heres sit. idque eadcm lege Aelia 'S.entia catttum esl.3 I 'idem fauore libertatis de eo seruo iVoculus existimat, | qui sine libertate heres scriptus sit.* 21a. Cum uero lege kelia Sentia tesfameuto I primus scriptus solus ciuis Romantis fiat, placuil, si quis forte I es 'ancilla sua natos spurios5 liberos et heredes scripse\ril, omnes seruos manere, quia quis primus sit, ex ea ora\lione non intellegiltir, nec in fraudem creditoru/n plures e.v | patrimonio debent dece&ere-, denique 'senatusconsulto ad legem6 ¥ariamCan\iniam facto yrouisum est, ne in poteslale debitoris 'esset, eius1 I legis 'attctoritalem^ per hanc artem euertere.

21b. Ex iure Quiritium I iit seruus noster non per hoc solum, quod pecunia 'nostra9 conparatur, \ 'sed ulteriust0 requiritur iusta serui acquisitio ^rolp^erea quod quaedam

40, 2). Nihil igitur mutandum. n) mfii C. manumissione edd. Neque vero manurnissionem et alios ad civitatem perveniendi modos Gaius comparat. Cf. 1, 15. 16. 18. 35. 3) Restitui priora ductus Codicis secutus, celera ex sententia el Insl. Scriplum fuisse puta: sr si uiiliter c' lib. h.' sc.tus tot n praecedat et nemo alius elc. 4) Proculus ex Gosch. cj. feci, cetera ex $. 2. I. quib. manum. (l, 6). Cf. §. 1. 1. quilesl. iut. (l, 14). L. 5. C. de test. lut. (5,28). — Eliam reliquam purtem paginae, ex qua edd. singutas tantum voces (spurios — creditor — sex — debitoris — legis — pecunia — ea Iradilione — mancipalionibus — Lalinum — is quia) praestant, ad Sched. duclus et sententiae probabilitalem restilui. 5) In C. fueril: acilla suae' nalospurios. De hoc vulgari v. spuriorum usu cf. forcellin. s. v. spurius in f. 6) Notatum eral sc. ad I. De re cf. 1,46. 7) In C. fuerit . s) In C. fueril atorilatem; nam digni

talem vel b(en)ignilatem Gaius vix dixerit. 9) Notatum n. 20) No

cur. (3, 17). §. 21. Cf. $. 1. /. quib. ex caus. man. (l, e); infra 2, 151. 276. Dlp. 1, 14. Fr. Dos. 16. L. 27. D. de manum. lest. (40, 2). L. 60. D. de her. inst. (23, 5). §. 21'. Cf. Epit. I, 2. §. 2. infra ad %. 45. §. 21 b. Cf. §. 17. cuius ordinem praescriptum Gaius etiam post in Latino accurate sequitur. UIp. 1, 16. Fr. Dos. 9. infra

'eliam no«21 iustae sunt ucquisiiiones; nam I ea, quae trailitione alienantur, qusanuis res mancipi sint, nec uel\ mancapitione uel2 in iure cessione uel mucupio\ne acquiruntur, lanttim in bonis fiunt.

22. Latinus fit ex I lege Aelia Sentia seruus minor xxx annorum testamento M>e|Vatus: ([uanquam3 Latinura ipsa lex Aelia Sentia nondum fecit: item qui ea aetale | maiov a domino, cuius est in bonis, 'quamuis4 ius<n manumissione I mmumittitur, uel qui inter amicos liberatur,5 si modo alia I causa libertatem non impediatS' hi omnes tamen olim qui\ dem in iorma libeviatis seruabantur, cum praetor eos, licel I serui ex iure Quirilium essent, in liberlale tuerelur. nunc

6. uero quihoc \ modo manumissi sunt, La^iwi luniani dicunluv;

SiLatini ideo, quia adsimulati sunt Latinis coloniariis; I;/»iani ideo, quia per legein Iuniara libertalem acceperunt, cwn olim serui uiderentur csse. 23. Non tamen illis pennittit lex Iunia nec ipsis testamentum facere, nec ex testamento alieno capere, nec tutores testamento dari. 24. Quod aiitem diximus, ex testamento eos eapere non posse, ila intellegendi/»! cst, ut nihil direc/o heredifatis legatorumue nomine eos posse capere dicamus; alioquin per fideicommissum capere possunt.

25. Hi uero, qui dediticiorum numero sunt, nullo niodo ex testamento caperc possunt, non magis quam qui liber peregrinusque est; nec ipsi icstamcnlttm facere possunt secundum quod plerisque placuil. 26. Pessima itaque libertas eorum est, qui dediticiorum numero sunt; nec ulla lege aut senatusconsulto aut constilutione principali aditus illis

[ocr errors][ocr errors]

ad ciuitatem Romanam datur. 27. Quin et in urbe Roma uel intra centesimum urbis Romae miliarium morari proliibentur; et si contra fecerint, ipsi bouaque eorum publice uenire iubentur ea condicione, ut ne in urbe Roma uel iutra cenlesimum urbis Romae miliarium seruiant, neue amquam manumiltantur; 'si uero2' manumissi fuwint, serui populi Bomani esse iubentur. et baec ita lege Aelia Sentia conprehensa sunt.

QvWfS MODIS LATINI AD CIVITATEM KOMANAM PER

VENL-fAT. | 28. Latini multis modis ad ciuitatem Romanam 7. perueniunt. 29. Stnlim enim cadem lege Aelia Sentia cautuui est, ut minores triginta annorum manumissi et Latiui facti si uxores duxerint uel ciues Romanas uel Lalinas coloniarias uel eiusdem condicionis, cuius et ipsi esseut, idque lestati fuerint adhibitis non minus quam septem tcstihus ciuibus Romanis puheribus, et fiJium procreauerint et is filius anniculus fuerit, penmV/atur eis, 'inssutn8 per eam legem adire praetorem uel in prouinciis praesidem prouinciae et adprobare, se ex lege Aelia Sentia uxorem duxisse et ex ea filium anniculura habere: et si is, apurf quem causa probata est, id ita esse pronuntiauerit, tunc et ipse Latinus et uxor eius, si et ipsa eiusdem (condicionis sit, et ipsorum filius, si et ipse eiusdem) condicionis sit, ciues Romani esse iubentur. 30. ldeo autem in ipsorum fiho adiecimus fsi et ipse ciusilem con(licionis sit', quia9 si uxor Latini ciuis Romana est, qui ex ea nascitur, ex nouo senatusconsulto, quod auctore diuo Hadriano factum est, ciuis Romanus nascitur. 31. Hoc tamen ius ad

!') et si ed. mea prior; el si tamen ed. Bg. 5. In C. fuerit siu. !) urbanum vel peregrinum sc. eos audire et re probata pronunciare: qua re kaec causae probatio dislabal ab altera (l, IS) in arbitrio eonsilii posita. 'si uehnV edd. ('Lalinis' ed. Bg. 5. quo facilius faceres muisis), quod perinde tanguel, ac postea, si ila legis, per eam legem. 9) 'quia scilicet' ed. Bg. o. praecedenle ideo parum apte.

[ocr errors]
« PreviousContinue »