Page images
PDF
EPUB

quamvis nesciatunde sit, tamen admiraturet laudat. A si ullum ex codice quem superius indicavi,fide qua
Quando enim hic in ecclesiis recitantur, nulli alii par est summa diligentiaque descripsissem, si ita
dant saporem, nisi his qui ea intelligunt. Merito descriptum einisissein in lucem,atque ætatem codi-
igitur hoc vinum architriclino ferre Dominus jussit, cis duntaxat, et locum quo servaretur,ut feci adno-
quatenus et nos majoraintelligentibus demus vinum, tassem; nihilque addidissem aliud ; quid erat in quo
non intelligentibus vero aquam offeramus. Qui enim aut reprehendendus viderer, aut quod exigi a me
bene intelligunt litteram venerantur et spiritum... præterea jure posset, videretur ? Hoc enim video,
qui vero minorisintelligentiæ sunt aquam bibant, et nec quidquam aliud fecisse summos viros qui in
Scripturarum planissima audiant. » Ingeniosos ergo isto studiorum genere magna cum eruditorumlaude
et eruditos homines appellat hoc loco Bruno,cum versati sunt, atque adhuc versantur. Dicam tamen
majora intelligentes describit, seu potius quidivina- quod sentio. Etsi operæ et labori meo hac ratione
rum rerum comtemplatio assueti, et rerum spiritus parcerem, mihiinet tamen nunquam plane satisfe-
periti, mystica ista in deliciis habent,cæteros vero, cissem, autsatis consultum auctoris famæ aut lecto-
et si ingeniosos et doctos, non item ; de quibus ris utilitati putassem, in eo scriptore scilicet, qui
postremis Apostolus quoque ait : « Carnalis homo illas, quas dixi explicationes, sæpe persequitur,
non percipit ea quæ Spiritus sunt. » Ex his ergo col atque aliquasquandoque affert,auribus plerorumque
ligitur nonnisi injuria posse auct. nostrum de multi hominum novas et insuetas; ut a recta linea disce-
tudine et frequentia allegoricarum et mysticarum dere,et ingenio suo nimium indulgere facile existi-
interpretationem culpari.

maretur : quod est longe secas. Nullam enim ferme

B

Restat ut de editione loquar Commentarii nimi illarum explicationum auctor depromit,quam nonex

rum hujus.Nam de auctoris nostri operum alioruin antiquiorum arculis in quibus velut reconditæ babe-

editione, neque ad nos disserere pertinet; et occu bantur mutuo acceperit; et nonillud maluerit cele-

pata sunt quæ dici possent a viris doctis,præsertim briorum veterum commentariorum vestigiis ac quasi

a cl. Mazzucchello omnia : nisi unum fortasse quod orbitæ semper insistere. Ergo hunc mihi sumpsila-

præteriisse illos videtur ; de homiliis lvi diversis a borem,ut fontes, unde eas hauserit, aperirem,vetu-

nostris, quæ tamen primæ Eusebii Emiseni nomine stiorum interpretum similia loca describerem, aut

vulgatæ sunt;Parisiis scilicet an. 1547, per Nico saltem indicarem ; quod quidem el in laudera ce-

laum Divitem opera Jo Gagnæi theologi ; in qua dere potest Brunonis; nihil ferme attulisse ad Evan-

editione lectorem bibliopola alloquitur : « Ne tibi geliorum explicationem,quod ex myrotheciis proba-

fucum fieri putes, » etc.; et ad extremum : « Tu tissimorum Patrum desumptum non sit; et studioso

interim, optime lector, hocce præclaro D. Joan. Ga etiam lectori utilitatem simul et delectationem

gnæidono fruere,et illi bene precare; » epistolæ vero afferre ; in uno scriptore multorum cogita et vigi-

huic subjiciturquod de Eusebio Emiseno Trithemius lata antiquiorum studia recognoscere alque obtinere

habet. Hæc de editione illa adnotavi;quod cumeam Quanti id steterit, maloin aliorum judicio ponere,

non vidisset, qui omnia quasi se vidisse gloriatur, quam narrando explicare. Reliquum est ut si quid

Casimirus Oudinus,virapostata, permiscuit plurima, a menon inopportune adnotatum lector cognoverit;

et castigare voluit nonpulla quæ ipsa erant erroris si hisce in studiis præclarissimis sanctissimisque

omnis expertia ; cum interea multa ipsa reprehen commodi aliquid percepedit; si dedique ic Commen-

с

denda scriberet; atque illud præsertim tom. I, col. tario hoc edendo, non unutilem operametinfructuo-

394. Joannem Gagnæium an. 1575 nomine Eusebii sam positain judicaverit, et evangelicorum librorum

Emisenievulgasse has homilias, nec earum priorem explicationem, ad fovendam pietatem, et ad Chri-

editionem ullam agnovisse. Etenim qui fieri potuit stianam disciplinam cognoscendam servandamque

ut ignoraret, quam ipse triginta ferme ante annos nonnihil esse profectum; gratiæ habeantur optime

cura et diligentia sua faciendam curaverit ? Adeo merito cardinali Francisco Xaverio de Zelada, per

prudentem esse oportet et cautum circumspicien quem effectum est ut et liber hic diutius in tenebris

temque omnia, qui virum quemvis doctum repre et bibliothecæ hujus Athenæi forulis ne lateret, et

hendere et damnare aggrediatur.

elegantissimir, formis, nulla sumptuum exceptione

Ut nunc de editione Comment. hoc nostri dicam; facta, excuderetur.

Prodiit in litterario folio Florentino, inscripto D pag. XXXV (col. 58), definierim liberum arbitrium

Annali Ecclesiastici, sub die 20 mensis Maii, an. post Adæ peccatum: facultatem indifferentiæ activæ

proxime elapso, censura qusedam, comiter tamen quæ in quamcunque partem velit, el convertere pos-

blandeque scripta circa gratiam et liberum arbi sit; potius dixissem: facultatem esse ad opposita.

trium, de quibus egi in tertio prolegomeno Opp. S. Resp. 1. Facultatem,seu indifferentiam ad oppo-

Brunonis Astensis,quorum primum volumen eodem sita,juxta aliquos, ut Bartholomæum Camerarium,

anno in lucem emiseram. Quod mecum auctores non esse necessariam ad liberum arbitrium consti-

multa usi sint urbanitate,edionemque meam com luendum, sed satis constituti homines liberos a

mendarint, eorum dilectioni referam, qui adhuc libertate, qua in electione suarum actionum gau-

meminerintquot annisin informanda ad pietatem et dent. Placuit etiam aliis theologis definire liberum

litteras Florentia juventute operam impenderim, arbitriuin: activam facultatem ad opposita sui ipsius

nonnullaque opuscula de rebus theologicis ipsis ex judicio rationis determinalivam ; quæ verba in

accepta publicaverim. Hujusmodi ergo animi be meam recidunt definitionem : Vid. dissert. Ludov.

nevolentis significationem cum plurimi faciam, Habert pag. 21 De grat, et lib. arbitr.Definitum fuit

eisque gratias quamplurimas agam, eos rogo ut etiam liberum arbitrium : potentia ad agendum ex

libentur complectantur animacversione aliquas su cognitione intellectus.Vid.lom. II Complex. Augusti-

per dubia et objecta mihi proposita,quas utexara nian. lib. nii, cap. 3, pag. 497.

rem, non contentionis æstus,sed veritatis amor me Resp. 2 Definitionem meam cæteris prætuli,quod

adduxit.

apertius Ecclesiæ doctrinæ consentanea mihi visa

Primo igitur loco exoptant censores mei ut cum est, Innititur enim canon, 5 et 6. sess. Vi concilii

Tridentini, qui sic habentur : « Si quis liberum ho- A (7). Præterea in Comment. ad ps. lxix agnoscit a

minis arbitrium post Adæ peccatum amissum et Deo magnum adjutorium prestari iis qui malis de-

exstinctum esse dixerit, aut rem esse de solo titulo, sideriis resistunt, et ne cadant majora promittit.

imo titulum sine re, figmentum denique a Satana Ergo parvum sensit adjutorium iis dari qui tentatio-

invectum in Ecclesiam ; anathema sit. » Alter : « Si nibus non resistunt et male operantur.

quis dixerit non ese in potestate hominis vias suas Fateor equidem recentiores theologos de gratia

malas facere, sed mala opera ; ita ut bona Deum sufficienti apertius locutos fuisse, et quid in verbo

operari, non permissive solum, sed per se adeo ut posse intelligendum sit explanasse. Audiant doctis.

sit proprium ejus opus, non minus proditio Judæ, simum Thomam Lemos in congreg de Auxiliis satis

quam vocatio Pauli; anathema sit. » Cum igitur celebrem, qui tom. IV Panopol., II part., tract. 3,

dixerim liberum arbitrium esse facultatem indiffe. pag.6, hæc habet. « Theologi illud, sufficiens vocant

rentiæ activæ, Lutheranorum errori occurrere volui, auxilium, non per quod datur tantusinfluxus, quan.

docentium hominis arbitrium, post Adæ peccatum tuis requiritur, ut actio sit, sed illud, quod datsuf-

omni actione propria destitum, mereque passive ficientiam, et possibilitatem, ut bene operetur, si

se haberi. Quod autem addiderim : in quamcunque velit; ut ex S. P. Augustino dictum est sæpe (8);

partem velit, se convertere possit, eorumdem hære quamvis ut de facto velit, aliud potentius requirat

ticorum blasphemiam refellendam duxi, qui Deum auxilium. Non est igitur de ratione auxilii sufficien-

peccati auctorem faciunt; cumque homini liber tis, ut per ipsum detur lantus influxus, quantus

tatem adimant, merendi et demerendi ei facultatem requiritur, ut actio fiat ; quia hoc auxilium est gra-

inficiuntur. Est etiam contra proposit 27. Michae- B tiæ efficacis. » Audiant etiam clariss. cardinalem

lis Baii, damnatam a Gregorio XIII : Liberum ar. Laurentiuin Lauria, qui opuscul. m. De gratiis

bitrium sine gratiæ Dei adjutorio non nisi ad pec actualibus disserens, et admissa a theologis actualis

candum valet; et contra alias Quesnelli similes gratiæ distinctione, hæc docet. Cum Deus ex sua

propositiones.

benignitate prævenit aliquem, sive infidelem exci-

Ui autem in allegata S. Brunonis expositione in tando, illuminando, inspirando, ut veniat ad fidem;

ps. Lxix, diverse posita, utadvertuntcensores, pag. sive fidelem lapsum, ut veniat ad pænitentiam, seu

446, ac ut legitur in dicto prolegomeno, confusio fidelem justum, ut faciat opera præcepti, aut con-

tollatur, legant mala pro male; est enim error typo silii ; unum est ipsa passiva excitatio, illuminatio,

graphicus.

et inspiratio, quas Deus solus causat in nobis sine

Objiciunt 2, me pag. XXXVII (col. 61). Brunonis nobis, quæ recipiuntur in intellectu et voluntate,

auctoritate abuti; cui ei gratiæ sufficientis doctri et isti effectus semper a Deo solo efficiuntur, et sic

nam tribuerim.

semper gratia excitans, quoad effectus illuminandi

Resp. Censores meos non ignorare SS. Patrum loca et excitandi est efficax; alterum vero, quod obser-

obscuriora, aut parum satis expressa, per alia cla van dum venit, est ipsum opus, de quo fitexcitatio,

riora, apertioribusque verbis exposita, secundum seu illuminatio, seu inspiratio, ut in propositis ex-

ipsa fore intelligenda. Quare et si concedam S. Bru emplis, pro intideli, fides : pro baptizato peccatore,

nonem illo in Comment. super verba ps. Cxviu: pæoitentia ; pro fideli justo observantia præcepti,

Adjuva me, et salvus ero, his illustrata : Deus est, vel consilii. Ita appello opera principalia, quia ad

qui operatur in nobis et velle, et posse, et sine ejus c hæcordinantur excitationes. Hæc autem opera non

adjutorio nihil facere possumus, non satis mentem semper ponunturin esse abexcitatis.» His addo do-

suam aperuisse, ut per ly posse gratiam sufficientein ctissimum Berti, quihanceamdem doctrinam tradit

docuisse intelligamus, et per velle gratiam effica in Vindiciis, dissert. xii, cap. 2, § 2, pag. 215, cap.

cem, respiciendo ad illud apostoli : Deus est, qui 8, lib. xiv: « Est ergo, inquit, gratia sufficiens

operatur in nobis velle et perficere (Philip. II, 13); sensu Thomistico et nostro illa quædat posse et non

attamen cum idem S. doctor alibi clarius sufficien velle. Et inferius. Fatemur per gratiam sufficientem

tem gratiam admiserit, potui sane ejus mentem hac dari nobis potestatem implendi divina mandata,

de re cognoscere in loco superius laudato, qui sine eamque veram et propriam; sed non taliter vali-

contradictione de sufficienti gratia potest intelligi, dam et expeditam, ut ad ponendum actum non sit

Ipse enim in eod. Comment. ad ps. xxl et xlil,

necessaria gratia efficax. » Rursus lib. XVII, cap. 3,

quamvis non expresse sufficientem gratiam nuncu ait : « Augustinus agnoscit in hoc statu non solum
pet, ejus tamen effectum describit, qui est movere, adjutorium quo,sed etiam adjutorium sine quo, sive
et prieparare voluntatem ab bonum ; sicutde gratia pure

sufficiens. » » Videant censores mei caput 3 De

adjuvante et consequente agit in his aliisque locis. efficacia gratiæ et gratia sufficiente. Expostul. ad.

At, queso, dicant censores cujus generis videtur versus judicium reverendissimi Languetii archiep.

ipsis gratia illa quam Commentator noster superps. Senon. edit. Liburni an. 1756, pag. 59, etc.

LXVII sub allegorico nomine pluviæ voluntariæ et Cum summopere cordi fuerit D. Augustino conci-

non coactæ designavit, de qua dixit, quod sponte liare gratuitam gratiam Dei cum libero hominis

dalur,et sponteuccipitur,quainqne Judæi suscipere D arbitrio, et perscrutando hoc mysterium noverit non

nolueruni? Efficax gratia nequaquam fuit; cum ejus eodem modo agere Deum cum homine,sed aliquando

potenti auxilio conversi fuissent. Ergo gratia suffi per externas motiones, alias per internos impulsus

ciens dicenda est. Hanc, ait S. Bruno, quia Judæi ad se convertere (9) ; comperit etiam admirabilem

suscipere noluerunt,segregavit Deus hæreditati suæ Dei sapientiam, qua humanam commiserans infir-

(7) Quod de Judæis vix hic indicavit S. Bruno, concludit S. doctor : « Quid igitur ultra quærimus,

copiosius exposuit in Comment. super cap.xv, Joan. quandoquidem hancdicimus potestatem,ubi volun-
sub. num. 44 ; « Venit, inquit, ad eos Christus to tati adjacet potestas faciendi ? Unde hoc quisque in
cutus est eis, Scripturas aperuit, veritatem reve potestate habere dicitur, quod si vult facit, si non
lavil, signa multa, et inaudita miracula fecit. Ei vult non facit. , Lib. De Spirit. et lit., cap. 31. Item
tamen credere coluerunt. Nulla igitur eis est excu De gratia Christi, cap. 25 : « Non solum enim Deus
satio, » etc.

posse nostrum donavit, et adjuvat, sed etiam velle,
(8) « Cum enim duo quædam sint velle, et posse; et operari operatur in nobis. »
unde nec qui vult continuo potest, nec qui potest (9) Superilla verba Joan. vi: Nemo potest venire
continuo vult, quia sicut volumus, aliquando non ad me, nisi qui misit me, Iraxerit eum. Præmissis
possumus; sic etiam possumus aliquando quod no aliquibus, hæc ait S. Augustinus. Trahitur ergo
lumus; satis e volitis ipsis etiam vocabulis resonat, miris modis, ut velit, ab illo, qui novit intus in
quod ab eo est velle voluntas, et ab eo autem, quod ipsis hominum cordibus operari, non ut homines,
est posse potestas nomen accepit. » Et post aliqua quod fieri non potest, nolentes credant; sed ut vo-

mitatem, liberum gratuita gratiæ largitate adjuvat A ponere intellectui verum, voluntatique bonum, ut

arbitrium. Admonet enim Deus per auditom evan auferat indifferentem judicii potestatem,et necessa-

gelicæ legis, per exempla fidelium, per portenta et rio assensum abripiat ; et hoc contra secundam

alia exteriora dona, quæ plus vel minus vim habent Jansenii propositionem ablonocentio X damnatam :

movendi voluntatem ab interna vocatione, delecta In statu naturæ lapsæ interiori gratiæ nunquam re-

tione præcepti, et desiderio acquirendæ justitiæ ; sistitur. Est etiam contra 2, 10, 11, 12, 13, proscri-

quæ gratiæ Dei agentis sunt opera. Quoties igitur ptas a Clemente XI Quesnelli propositiones, quæ

externæ dantur suasiones, atque ad eas per Dei omnes nullam sub gratia homini libertatem esse

adjutorium voluntas inclinatur, tuncfit in ea ad bo affirmant, eique humanam voluntatem resistere

num dispositio; cuisi major impulsus, et vis divina posse negant.

supervenerit, deliberate virtuti adhæret, justitiæque Oppositio tertia ita se habet. Si bene agendi pote-

consentit. Ita D. August. De spirit. et lit., cap. 34. stas non naturalis homini foret, liberum arbitrium

Hanc autem docrinam præ oculis habuisse videntur exstinctum esset.

PP. Tridentini, quiab hujusmodi divinis motionibus Resp. Arbitror censores meos non esse locutos de

fieri in hominibus dispositionern ad justitiam cap: potestate naturali hominis quoad bona supernatu-

6 De justificatione asseruerunt. « Disponuntur ad ralia ; sed quoniam propositio ipsorum videtur am-

justitiam, dum excitati divina gratia, et adjuti fidem, bigua; propterea velim quisque animadvertat Pela-

ex auditu concipientes libere moventur in Deum gii errorem fuisse, non esse liberum arbitrium, si

credentes vera esse, quæ divinitus revelata, et pro Dei indigeat auxilio; quoniam in propria voluntate

missa sunt. » Quid ergo repugnat si illam gratiam B habet unusquisque, aut facere aliquid, aut non fa-

excitantem,sufficientem,vel parvam,autinvalidam, cere: victoriam nostram non esse ex Dei adjutorio,

nondum scilicet ad suum plenum effectum perdu sed ex libero arbitrio. Liceat ergo mihi eis comme-

ctam appellemus? De utraque disserit S. doctorlib.

morare, quomodo S. doctor hæreticum ita deliran-

De grat. et lib. arbitr., cap. 17, ubi in inartyribus tem incesserit : Quid est, inquit, lib. i contra duas

suspiciendam exhibet robustam, et magnam volun epist. Pelag., cap. 2, quod iste libero arbitrio vult

tatem bonam; cum ipsi pro Christo vitam dederint, bene vivendi tribuere potestatem ; cuin potestas

qua charitate majorem nemo habere potest. Alterius non detur nisi gratia Dei per Jesum Christum D.

autem charitatis parvæ, seu invalidæ voluntatis bo N., dicente Evangelio : Quotquot autem receperunt

næ exemplum præbet in Petro: «Ipsam, ait, cha eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri ? » Idem

ritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando confirmat cap. 3 ejusdem libri, aiens : Quæ pote-

timore ter Dominum negavit. Timor enim non est stas nisi detur a Deo nulla esse potest ex libero

in charitate, sicut ait Joannes in epistola sua; sed arbitrio, quia nec liberum in bono ecit; quod libe-

perfecta charitas foras mittit timorem. Et tunc, rator non liberaverit; sed in malo liberum habet

quamvis parva et imperfecta, non deerat quando arbitrium,cui delectationem malitiæ vel manifestus

dicebat Domino: Animam meam prote ponam ; pu error insevit, aut sibi ipse persuasit. » Porro eadem

tabat enim posse quod se velle sentiebal. Et quis doctrina tribuenda alio ex loco S. Augustini confir-

ista parvam dare cæperat, nisi ille qui præparat matur, ubi Pelagio exprobrat quod dum naturæ

voluntatem, et cooperando perficit quod operando integritatem exaltare studet, gratiæ beneficio detra-

incipit ? Quoniam ipse, ut velimus operatur inci- C hit, atqueomnino evacuat. « Quod Dei gratiam sibi

piens, qui volentibus cooperatur perficiens. » Im agere videtur, ita S.doctor Denat. et gral. cap. 33,

pulsum igitur levem, gratiam scilicet parvam,agno n. 39, defendendo naturam, non attenditquod eam-

vit in Petro Augustinus, cum dixit : Animam meam dem naturam sanam esse dicendo, medici repellit

pro le ponam , impulsum tamen bonum, quo pro misericordiam. Non ergo debemus sic laudare Crea-

Domino vitam ponere asserebat; sed ut de facto torem, ut cogamur, imo convincamur dicere super-

poneret, magnam et robustam gratiam nondum fluum Salvatorem. »

habebat. Iuconcussum ergo manet apud nos dogma Neque vero quia in reparatricem Christi gratiam

de gratia sufficiente, eamque dicimus piam motio bene agendi refundimus hominis facultatem, libero

nem, seu affectionem inspiratam hominibus, qua derogamus arbitrio ; nam quidquid est in exordio ;

eis non quidem totius operis tribuitur exsecutio, et quidquid est in continuatione fidei, totum Dei

sed vera potestas, quamquam non adeo expedita, est : quia homo a Deo motus totum agit,non quidem

ut reapse prodeat in actum ultimum, quod non ex naturæ, sed gratiæ viribus, sine quibus nihil super-

defectu gratiæ provenit, sed ex ipsa humana volun naturalis boni agere potest. Hujusmodi doctrinam,

tale obicem ipsi gratiæ opponente. Non enim, aiebat tanquam fidei dogma, sanxerunt PP. Tridentini

Apostolus,quod volo bonum hoc facio; sed quod nolo sess. vi, cap. 5, ut ab ea nulli fas sit Catholico dis-

malum hoc ago (Rom. vii, 19); rationemque reddit seutire (11)

ex oppositione inferioris partis, seu pravæ concu Contra Pfaffium liberum arbitrium sub motione

piscentiæ. Ipsa præcepti notitia in justis illud ad. D gratiæ inanime facientem nuper doctissime scripsit

implendidesiderium accendere debet,qui propriam clariss. P. Georgius in exposit. ii fragm. Cophtic.

agnoscentes infirmitatem, ex ejus consideratione ad charactere exarato cap. vi, Evang. S. Joann. pag.

implorandum omnipotentis Dei auxilium moventur 90.

(10). Quod si inertia, vel prava cupiditate victi Pro exordio fidei primas dispositiones intelligi-

Deum deprecare negligant, sibimetipsis imputent, mus, quæ ex timore, vel ex spe, vel ex initiali chari-

si parvæ illi gratiæ resistendo, inutilem, et invali tate proveniunt, easdemque non ab humanæ volun-

dam reddunt. Cæterum quæcunque gratia, sive par tatis ; sed a supernæ gratiæ viribus proficisci affir-

va, sive invalida (in sensu explicato) donetur, gra mamus. Tantum autem abest, ut vim faciant liber-

tiam dicimus Christi, et gratiam quamvis minimam tati, quin potius mirifice ipsam adjuvant libertatem.

posse cuilibet resistere cupiditati. Fatemur etiam Profecto nihil est magis liberum, quam quod ab

nullam gratiam, sive parvam sive magnam, ita ipso promanat fonte libertatis.

lentes ex nolentibus fiant. Contr. duas Epist. ante non delectabat. D. August., lib. 11, De pecca-

Pelag. cap. 19.

tor. merit., cap. 19.

(10) Cum autem ab illo illius adjutorium depre (11) Ad illud Apost. ad Rom. ix, 16, Non est vo-

camur, ad faciendam perficiendamque justitiam, lentis neque currentis, sed miserentis est Dei, sub-
quid aliud deprecamur quam ut aperiat quod la- jecit S. August. Enchirid, cap. 12. «Non sufficit
tebat, et suave fial, quod non delectabat ? Quia ex sola voluntas hominis, si non sit etiam misericor-
hoc illo esse deprecandum, cujus gratia didicimus ; dia Dei, ,
dum autem lateret; cum gratia dileximus, dum Liberum non negamus arbitrium gratia destilu.

Quarto loco doctrinam de gratia ex Brunone eru- A non posse, cum dicitur, ad hoc se convertat, et tam vellicant Florentinicensores,quodin stabilienda dicat, ideo sine operatione Dei nos justos esse non Decessitate gratiæ pro quocunque opere bono super posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, naturalis ordinis, visus sum ipsis non differe a quia bona præcepta mandavit. Illa enim sine adjuPelagianis,quiquamdam gratiam generalem admit vante spiritu proculdubio est littera occidens; cum tebant, eosque hoc de errore non uno in loco esse a vero adest vivificans spiritus, hoc ipsum intus conD. Augustino profligatos.

scriptum facit diligi, quod foris scriptum lex facieResp. Duplicem statum habuisse hæresim Pela bat timeri. » Ex his Augustini auctoritatibus satis gianam demonstratNatalis Alexander,tom. V Histor. patet differentia inter gratiam generalem, quam eccles. sæc. v, art. 3. Pelagius primum totus fuit ia Pelagiani admittere fatebantur, scilicet motionem

commendanda natura hominis, in cujus laudem externam ab auditu legis, et vi præceptorum, et 1 librum scripsit, ejusque vires dixit ad implenda gratiam generalem, quam ab ipsis requirebat S.

omnia divina mandata sufficere. « Quis creavit ho doctor ut catholice sentirent. Gratiam intusin corde minem, aiebat ? Deus. Quis ei liberum arbitrium inspirantem; nempe adjutorium internum, quo fiededit ? Deus. Si ergo hominem Deus creavit et ho. ril in animo amor justitiæ, et bonæ vitæ propositum mini Deus liberum arbitrium dedit, quidquid potest eos fateri urgebat. homo de libero arbitrio, cujus gratiæ debetur, nisi Cum hancex S.Augustino producimus doctrinam, ejus, qui eum condidit cum libero arbitrio ? » Ila S. in illam quæstionem incidimus, utrum omnes homiAugustinus serm. Ii de verb. Apost., cap. 7. Hæc nes gratia Dei adjuveotur ad salutem. In ea cathoest juxta Pelagium communis illa gratia omnibus B lici theologi inter se dissentiunt, affirmantes aliqui, data, quam S. doctorimpugnavit, ostendit queeum negantes alii. Negativam sententiam Florentini cencommunem quidem gratiam in naturæ dono admit. sores affirmative præferunt, et tanquam dogma tere, sed non gratiam Christi. Impugnatus itaque catholicum eodem S. Augustino docente (ut aiunt) Pelagius ab Augustino lib. De nal. et grat., cum asserunt, Deuid nonomnibus hominibusgratiæ suæ undique clamores Christianorum audiret, quod ho largitorem esse, ideoque me redarguerunt, quod minem in solis naturæ viribus relinqueret, alterius cum theologis affirmantibus communem gratiam gratiæ adjutorium habere dixit, in lege scilicet ac senserim omnibus dari. doctrina positum, atque etiam in exemplo Christi Resp. Præmitto 1. Dubium versari circa gratiam (!?). Quamvis autem hoc genus gratiæ concederet sufficientem, non circa efficacem, de qua consenPelagius, a priori tamen dogmate, et loquendi ratio tiuni omnes theologi, quod non omnibus datur. ne non recessit; sed naturam semper ostentavit, Præmitto 2. A Patribus Tridentinis firmiter, cauquasi causam humani meriti sufficientem. Ut autem tum esse, nullam opinionem, in quam plures vaferrimi hæretici fallendi studium S. Augustinus docti et probati theologi conveniant, fore damdetegeret, ac refutaret, veritatem catholicam lib. nandam. De grat. Christi, cap. 10, perspicuis verbis edixit : His præmissis proferam doctissimum cardinalem « Sed nos, inquit, eam gratiam volumus iste ali Gotti, qui tom. III, qu. 2, dub.3, suæ theolog. hanc quando fateatur, qua futuræ gloriæ magnitudo non quæstionem sibi propositam ita resolvit. « Probabisolum promittitur, verum etiam speratur; non so lius est Deum nedum offerre, sed etiam conferre lum revelatur sapientia, verum et amatur, non so-c omnibus, et singulis hominibus, et infidelibus, lum suadetur, etc.... Hanc debet Pelagius confiteri, obcæcatis, induratisque auxilia sufficientia, vel si vult non solum vocari, sed esse Christianus. » proxima, vel saltem remota ad observanda præcepta, Idem repetit, cap. 13, ubi de gratiæ Christi præstan ac ad salutem necessaria ; ita ut nemo se excusare tia disseruit : « Hæc gratia, ait, si doctrina dicenda possit, quod non servet, aut non salvetur, quod est esl, certe sic dicatur, ut altius, et intentius eam ei impossibile. » Idem sentiunt alii theologi satis Deus cum ineffabili suavitate credatur infundere, noti, quorum doctrina in scholis catholicis plurimi non solum per eos, quirigantextrinsecus, sed etiam habetur. Hujusmodi controversiæ solutio maxime per ipsum, qui incrementum suum ministrat occul pendetex intelligentia illius apostoli loci ad Timoth. tus; ita ut non ostendat tantummodo veritatem, ve cap. 11, ubi de Dei voluntate scripsit : Qui omnes rum etiam impertiat charitatem. »

homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis Rursus cum aliud obtegendi erroris sui inventum venire : unus Deus, unus et mediator Dei, et homiexcogitarint Pelagiani, dicentes naturam humanam num homo Christus Jesus, qui dedit semetipsum pro a Deo creatam ab eo adjuvari ad faciendam justi. omnibus. Gravissimam hanc D. Pauli auctoritatem tiam, et hoc adjutorium presto omnibus esse; idem perpendens S. Prosper in resp. ad object. Vincent. S. August. eos refellit, alte pronuntians lib. De hæc habet, « Sincerissime credendum, et profitenspirit. et lit., cap. 3, non externum, sed interuum dum est, Deum velle, utomnes salvi fiant. Siquidem Deiadjutorium esse faciendum.«Nosautem dicimus apostolus, cujus ista sententia est, sollicitissime voluptatem sic divinitus adjuvari ad faciendam præcipit, quod in omnibus Ecclesiis custodiatur, et jostitiam, et præterquod creatus est homo cum libero D Deopro omnibus hominibus surplicetur, ex quibus, arbitrio voluntatis, præterque doctrinam, qua ei quod multi pereunt, pereuntium est meritum, quod præcipitur, quemadmodum vivere debeat, accipiat multi salvantur, salvantis est donum. » Conformis Spiritum sanctum, quo fiat in animo ejus delectatio, est in doctrina Prosperi auctor De vocat. gent. lib. dilectioque summi illius, atque incommutabilis II, cap. 23, postquam præmisit, Deum in omnibus boni. » Neque omittendusest alius S. doctoris præ sæculis sufficientia auxilia hominibus præstitisse, clarus locus ejusdem lib. cap. 19. « Nemo ergo, ait, quibus ad quærendum Deum possent adjuvari, Christianorum aberret ab hac fide, quæ sola Chri- concludit, placuisse Deo gratiam particularem stiana est, nec quisquam cum veruncadatus sit, per multis tribuere. « Illam, subjungit, gratiam, quæ nos ipsos fieri non justos, non hocin nobis operante ex benignitate generali provenit, a nemine submogratia Dei, quia videt hoc a fidelibus, ac piis fieri vere, ut ex utraque appareat, non negatum uniuum, sed non bonum dicimus, ut se explicat S. Ful (12) « Hanc autem possibilitatem, quarn Dei gentius in epist. synod. episcoporum Africæ, $ 5: gratia Pelagius adjuvari confitetur, non est hic

Ante largitatem gratiæ est in homine quidem li apertum, vel quam dicat gratiam, vel quatenus ea berum arbitrium, sed non bonum, quia non illumi natura sentiat adjuvari : sed sicut aliis locis, in Datum. Proinde nisi gratia datur, bonum ipsum ar quibus evidentius loquitur, intelligi potest, non vult bitrium non habetur. Sic namque est ipsum homi. aliud accipi, quam legem, atque doctrinam ; qua nis arbitrium absque dono gratiæ, sicut oculus naturalis possibilitas adjuvatur. » S. Aug. De grat. sine luce. »

Christi, cap. 7.

versitati, quod collatum est portioni ; sed in aliis A fuisse, docere infinitam Dei misericordiam, qua miprævaluisse gratiam, in aliis resiliisse naturam, » serrimam ut relevaret hominum conditionem,Filium

Cur vero non omnes homines de facto salventur, suum unigenitum dedisse, qui totius sanguinis sui quamvis Christus sitlux vera quæ illuminat omnem effusione pretiuin redemptionis pro hominibus ex. hominem venientem in hunc mundum; quamvis oin solvit, quos vere, et proprie Patri suo obtemperans, nes in Christo vivificati dicantur, qui in Adain salvare voluit. Sancti ergo Patres, qui ante recenmortui sunt, excogitarunt aliqui theologi duplicem liorum controversias floruerunt, eamdem veritatem agaoscendam esse in Christo voluntatem ; antece firmiter tenentes, scilicet quod Deus velit omnes dentem scilicet et consequentem (13). Dixerunt homines salvos fieri, de hac Dei voluntate sub simiergo ante quamcunque discretioneiphoniquin, ge. litudinibus, figuris et symbolis, secundum sacram nerale decretum salutisomnium Deum constituisse, Scripturaın locuti sunt. Uous ex illis fuit S. Bruno, et præparasse media, quibus si uterentur, omnes qui in Comment, super cap. XIII, v. 47, S. Matth., salvi fierent. Consequentein autem voluatatem sibi Simile est regnum cælorum sagenæ missæ in mare visi sunt adin venire in effectiva salvatione cum ex omni genere piscium congreganti,etc., hæc habet: meritis singulorum annexa. Sed hujusmodi distia « Congregavit autein hæc sagena ex omni genere ctioni theologi non pauci cum D. Thoma adversan piscium ; quoniam S. Ecclesiam ad fidem vocavit, tur contendentes Deo simplicissimo, ac sapientissi et in sinu suo collegit ex omni genere hominum. mo hanc ejus voluntatis vicissitudinem non esse Ibi eain suat Judæi, et Græci, Latini, et barbari, tribuendam. Profecto Angelicus doctordeilla distin divites, et pauperes, sapientes, et insipientes, fructione inquit 1 p., q. 19, art. 6, ad 1: « Hæc distin- B mentum, et zizania ; granum, et palea, justi simul ctio non accipitur ex parte voluntatis divinæ, in qua et peccatores. » Ergo juxta Brunonem non prædenihil est prius vel posterius, sed ex parte volitorum. » stinati tantuin vocati sunt ad salutem, sed etiam Placuit nonnullis dicere, Dei voluntate non singulos peccatores, qui in zizania et palea significantur, et omnium generum hominum salvandos fore, sed ex quidamnabuntur.llem ad illa verba ejusdem Evanoinnibus generibus quosdam. Opinati sunt alii, di gelii cap. xxv, Docete omnes gentes, etc. Omnes ctum fuisse ab apostolo, Christum velle omnes salvos docete, inquit, omnes vocate, omnes baptizate. Pafieri, quia neno salvus erit, nisi quem ipse salvus riter in Comment, in Joan. cap. 1, Erat lux vera, esse voluerit. Ita S. Prosper epist. ad Ruffinum cap. quæ illuminal omnem hominem,etc., ait: «Erat au15 : « Quæ autem, ait, sit discretionis istius in se tem lux vera, lux æterna, et indeficiens, quæ illucreto consilio Dei causa, vel ratio, et supra facul minatomnein hominem venientem in hunc mundum. tatem humanæ cognitionis inquiritur, et sine fidei Omnis enim homo in hunc mundum veniens hac diminutione nescitur: modo confiteamur neininem sola luce interius, et exterius illuminatur. » Nec immeritoliberari, etomnipotentissiin am Dei bonita desaint Commentarii in psalmos, quibus eadem contemomnes salvare, etomnesad agnitionem veritatis firmantur. Sic ad illa verba ps. XXXV : Homines, et imbuere, quos vult omnes salvos fieri, et ad agnitio jumenta salyos facies, Domine ; quemadmodum mulnem veritatis venire. Nisi ipso volente, docente, tiplicasti misericordias tuas, Deus; ait: « Quid enim salvante, nemo venit, nemo eruditur, nemo salva per homines, nisi sapientes, rationabiles, et viros tur. » Vid. D. Thom. loc. cit. et S. Augustinum justos intelligamus ? Quid vero per jumenta, nisi Eachirid. cap. 29. Aut unam ergo, vel alteram ex C'stultos, fatuos, libidinosos, et carnis voluptatibus hisce opinionibus quiconsectari voluerit, arguinon deditos ? Quantum homines a jumentis tantum isti poterit, cuin SS. Patres, et theologos clarissimos inter se differri videntur. Tantum hos, et illos salauctores habeant (14).

vat Dominus, qui non venit vocare justos, sed pecQuinto. Cum autem censores Florent. mihi ulte catores ad pænitentiam. » Aliis omissis locis ; hoc rius opponant, ex locis ia

tertio Prolegomeno allatis, uno finem imponam ex psalmo xlix, ubi de vocanon satis argui posse, S. Brononem sensisse, oinnes tione omnium gentium ad fidem agens, hæc prohomines a Deo vocatos esse ad salutem, rogo eos,

fert :

: « Omnes ab Oriente usque ad Occidentem non rigorose exquirant iisdem verbis a S. episcopo vocati sunt: Sion vero, et Jerusalemin medio est, setradi debuisse doctrinam de voluntate Dei salvandi cuaduin illud : Deus autem rex noster ante scecula omnes homines, quibus post ortas hæreses oportuit operatus est salutem in medio lerræ. Egregie itaque ut theologi de ea disserent. Cum enim PP. Triden dictum est, quod illa civitas in medio sita est, ex lini cap. 2 de justificatione, ubi de dispensatione et qua omnia in circuitu fidem, et doctrinam, speciem, mysterio adventus Christi egerunt; his totum divinæ et pulchritudinem accipere debebant. » Ut autem misericordiæ opus satis se exprimere judicarunt, S. episcopus Signiensis assereret generalem Dei dicentes : « Cum venerit plenitudo temporis, misit voluntatem salvandi omnes homines, satis fuit ut Deus Christum Jesum Filium suum, ut et Judæos, doceret Ecclesiam ad se vocare omnes gentes, suumqui sub lege erant redimeret, et gentes, quæ non que in sinum recipere, et affirmaret nullos homines sectabantur justitiam, justitiam apprehenderent, a divina bonitate de salute exclusum, factamque atque omnes adoptionem filiorum reciperent, hunc Desse, ex apostolorum prædicatione innumerabilem proposuit Deus propitiatorem per fidem in sanguine pene fidelium Ecclesiæ accessionem. His profecto ipsius pro peccatis nostris, non solum autem pro similibusque dictis sensisse videtur S. Bruno cum nostris, sed etiam pro totius mundi ; » nemo non auctore De vocat. gent., qui lib. II, cap. 2, de eadem videt, neque impugnare potest mentem concilii veritate testimonium præbens, ait : « Neminem

(13) « Catholica sententia est, Christum pro om: nibus sufficienter mortuum esse, non sola pretii sufficientia, quod sanguis ejus omnibus hominibus redimendis satis esset : sed sufticientia voluntatis, etintentionis, quod illum omnibus prodesse voluerit, antecedenti licet, ac generali (ut theologi de schola post Ss. Damascenum, et Thomam) pia tamen et paterna voluntate. » Natal. Alex. loc. cit., art. 8,

-« Mors Christi, ait S. Thomas contr. Gentil. lib. vi, cap. 53, est quasi quædam universalis causa salutis : sicut peccatum primi hominis fuit quasi universalis causa damnationis: oportet autem universalem causam applicari ad unumquodlibet

specialiter, ut effectum universalis causæ participet. »

(14) Hac in distinctione divinæ voluntatis concordat ipse Dionysius Petavius, qui Theolog. dogm. tom. I, lib. v, cap. 4, num. 16, hæc habet : « Voluntas prima est, qua Deus ex se vult aliquid sine ulla consideratione circumstantium rerum, ut cum velle dicitur omnes homines salvos fieri. Secunda sive consequens voluntas est, qua ex certis circumstantiis vult aliquid, quod alioqui nosset, ut cum aliquos damnari vult. »

N. 4.

« PreviousContinue »