Page images
PDF

Plinius Hist. nat. XVIII. 2. legum ipsarum in XII. Tab. verba sunt: Qui

ISCAHTA88IT.

Horatius Satyr. II. 1. 82: si mala condiderit in quem quis carmina, iua est iudiciumque — sed bona si quis? solventur risu tabulae.

Horat. Epistol. n. 1. 152. lex — malo quae nollet carmine quemquam describi.

Cicero Tuacnl. IV. 2. § 4: — quamquam id quidem etiam XII tabnlae declarant, condi iam tum solitum esse carmen; quod ne liceret fieri ad alteriuB iniuriam, lege sanzerunt.

Porphyrio ad Horat. Satir. II. 1. 81. Qua lege cantum erat, ne quis in quemquam maledicum carmen scriberet. Eleganter iurisperitus de Lege loqnitur.

Cornutua ad Persium Satir. I. 137. — propter quod lege XII tabularum cautum est, ut fustibus feriretur qui publice invehebatur.

Porphyrio ad Horat. Epistol. II. 1. 162. Fustuarium supplicium constitutum erat in auctorem carminum infamium.

Occentossit antiqui dicebant, quod nunc ,,convicium fecerit" dicimns; quod id clare et cum quodam canore fit, ut procul exandiri po9sit; qnod turpe habetur, quia non sine cauaa fieri putatur. (Festus v. Occentassit Mull. p. 181.)

Cf. Paul. S. H. V. 4. § 6.

fr. 2. Si membrum rupit, ni cum eo pacit, talio esto. (VII. 9.)

Festus v. Talionis mentionem fieri in XII ait Verrius hoc modo: „Sr membrum rupit, ni cum eo pacit, talio esto;" neque id quid significet indicat, puto quia notum est. permittit enim Lex parem vindictam. (Mull. p. 363.)

Gellius XX. 1. § 14. Nonnulla autem in istis Legibus (sc. XII tabularum) nec consistere quidem, sicuti dixi, visa sunt, velut illa lex talionis cuius verba. nisi memoria fallit, haec sunt: „Si membrum rupit, ni cnm eo pacit, talio esto." Cf. Gai III. 223. (ad v. „pacit" supra Tab. I. 7.) et Cato apud Priscianum cit. infra pag. 240 not. Paul. S. R. V. 4. 6.

Tcdio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. (Isidor. Origg. V*. 27. § 24.)

fr. 3. Manu fustive si os fregit libero CCC, si servo CL poenam subito. (VII. 10.) Paulus de iniuriis (Collat. II. 5. § 5.) Iniuriarum actio legitima ex L. XII. Tabb.: qui iniuriam alteri facit, V et XX HS poenam subit. — fuerunt et speciales vehit: manifestos (leg. manu fustive, Lachm.) si os fregit libero CCC, servo CL sestertiorum poenam subito. vid. Gai III. 223. Inst. IV. 3. § 7. Paul. S. R. V. 4. § 6. Gell. XX. 1. 32.

fr. 4. Si iniuriam faxit viginti quinque aeris poenae sunto. (VII. 7.)

Gellius XX. 1. § 12.: Ita de iniuria punienda scriptum est (sc. in XII) „Si iniuriam alteri faxsit, viginti quinque aeris poenae sunto." Cf. Gaius III. 223. Paulus in Collat. II. 5. § 5. cit. Festns v. Vigintiquinque poenae, in XII significat vigintiquinque asses. (Mfill. 371.)

fr. 5. Rnpit — sarcito —. (VII. 2.)

Festus v. Rupit[ias] in XII significat damnum dederit. (Mflll. p. 265.) Festus v. Sarcito, in XII Servius Sulpicius ait significare: damnum solvito, praestato. (Miill. 322.) cf. Dlp. fr. 1. pr. D. ad L. Aquil. (9. 2.)

fr. 6. 7. Si quadrupes pauperiem fecisse dicatur; et de pastu. (VII. 5.) Dlpianus fr. 1. pr. D. si quadrupes paup. (9. 1.) Si quadrupes pauperiem fecuse dicetur, actio ex lege XII tabularum descendit; quae lex voluit aut dari id quod nocnit, id est id animal quod noxiam commisit, aut aestiraationem noxiac offerre.

Dlpianus fr. 14. § 3. D. de praescr. verb. (19. 5.) Si glans ex arbore tua in menm fundum cadat, eamque ego immisso pecore depascam, Aristo scribit non sibi occurrere legitimam actionem qua experiri possam; nam neque ex lege XII tabularum de pastu pecoris, quia non in tuo pascitur, neqne de pauperie, neque, de damni iniuriae agi posse.

Cf. Festus v. Pauperies. Noxia. Inst. IV. 9. pr. et Theophil. h. 1.

fr. 8. Qui fruges excantassit. — neve alienam segetem pellexeris. (VII. 3.) PliniusHist. Nat. XXVIII. 2. § 10—17. Quid? Kon et legum ipsarum in XII tabulis verba sunt: „Qui fruges excantassit." ■ Et alibi: „Qui malum carmen incantassit."

Seneca Natur. Quaest. IV. 7. Et apud nos in XII tabulis cavetur: Ne quiB alienos fructns excantassit. Rudis adhuc antiquitas credebat et attrahi imbres cantibus et repelli; quorum nihil posBe fieri tam paiam est, rel.

Servius ad Virgil. Eclog. VIII. 99. Magicis quibnsdam artibus hoc fiebat; nnde est in XII tabulis: „Neve alienam segetem pellexeris."

Augustinus de civit. dei VIII. 19. Eo quod hac pestifera sceleratoque doctrina fructus alieni in alias terras transferri perhibentur. Nonne in XII tabulis, id est Romanorum antiquiusimis legibus, Cicero commemorat esse conscriptum, et ei qui hoc fecerit supplicium constitutum? (cf. Huschke Gaius pag. 120 not.)

fr. 9. De furto frugum noctu commisso. (VII. 4.)

Plinius Hist. Nat. XVIII. 3. Frugem quidem aratro quaesitam furtim noctu pavisse ac secuisse puberi XII tabulis capital erat, suspensumque Cereri necari iubebant; gravius quam in homicidio convictum; impubem Praetoris arbitratu verberari, noxiamque dnplione decerni. (cf. Gell. XI. 18. § 9.)

fr. 10. De eo qui aedes acervumve frumenti combusserit. (VII. 6.)

Gaius fr. 9. D. de incendio ruina. (14. 2.) Qui aedes acervumve frumenti iuxta domum positum combusserit, vinctus verberatus igni necari iubetur; si modo sciens prudensque id commiserit: si vero casu, id est negligentia, aut noxiam sarcire iubetur, aut si minus idonens sit, levius castigatur.

fr. 11. De arborum iniuria caesarum poena. (II. 11.)

Plinins Hist. Natur. XVII. 1. Fuit et arborum cura Jegibus priscis; cautumque est XH tabulis, ut qui iniuria cecidisset alienas lueret in singulas aeris XXV. — Cf. Paul. fr. 1. 11. Gai fr. 2. 4. D. arbor. furt. caesar. (47. 7.) Paul. fr. 28. § 6. D. de iureiur. (12. 2.) et Gai Insi IV. 11.

fr. 12. Si nox furtum faxit, si im occisit, iure caesus esto. (II. 4.)

Macrobius Saturnal. I. 4. Non esse ab re puto hoc in loco id qnoque admonere, quod Decemviri in XII tabulis inusitate „nox" pro noctu dixerunt. Verba haeo sunt: Si nox furtum factum rit [faxsit], ri im occirit, iure caesus esto. In quibus verbis id etiam notandnm eBt, quod ab eo quod est ia, non eum casu accusativo, sed im dixerunt.

Gellius I. 8. Decemviri in XII tabulis nox pro noctn dixerunt.

Gellius XI. 18. § 7. Decemviri — occidi permiserunt, Bi aut cnm faceret furtum nox esset, aut interdiu telo se,' cnm prenderetur, defenderet,

Paulns in Collat. VII. 3. § 2. — Promde si fnrem nocturnum quem lex XII tabularum omnimodo permittit occidere, aut dinrnum quem aeque Lex permittit, sed ita demum, si se telo defendat; videamus an lege Aquilia teneatnr. Pomponins dubitat nunc haec lex non sit in nsn.

Seneca Controvers. X. c. nlt. Lex quae nocturnum furem occidi iubet, quoqnomodo iubet, non de damnato tantum, sed de fure loquitnr.

Cf. Gai. fr. 4. § 1. D. ad L. Aquil. (9. 2.) Panl. S. R. V. 24. § 9.

fr. 13. Furem qui telo se defendit iure caesum videri. (II. 8.)

Cicero pro Tullio XX. 47: Atque ille mihi legem de XII. tab. recitavit, quae permittit, nt furem liceat noctu occidere, et luci, si se telo defendat.

Cicero eod. XXI. 60: Furem — luce occidi vetant XII tabulae, — nisi se telo defendat, inquit; etiamsi cum telo venerit, nisi utetnr telo eo ac repugnabit, non occides; quod si repugnat, endoplorato hoc est conclamato, ut aliqui audiant et conveniant.

Festus, Sub vos placo, in precibus, — id quod supplico, ut in legibus transque datur et endoque plorato.

Priscianns Gramm. VI. 18. 93: Ennius in XVI. annalium: ri luci, ri nox. — Dubitari potest inde, ntrum Lex furem occidere permiserit, ri, an vetuerit, niri.

Gaius fr. 64. § 2. D. de furtis. (47. 2.) Furem interdiu deprehensum non alitcr occidere lex XII tabularum pennisit, quam u telo se defendat. Cf. citt. ad fr. 12. snpra et Gai fr. 233. § 2. de V. S. (v. telum.)

Gai ad Ed. fr. 4. § 1. D. ad L. Aquil. (9. 2.): L. XII. Tabb. fnrem — interdiu deprehensum ita permittit occidere, si is telo se defendat.

Geiiius N. A. XI. 18. 6. Xviri tum demum occidi (furem) permiserunt, si aut cnm faceret furtum, nox esset, aut interdiu telo se defenderet.

Cicero pro Milone 9. XII tabb. nocturnum furem quoquo modo, diurnum autem, si se telo defenderet, interfici impune voluerunt.

Ulpianus ad Ed. (Collat. II. 7. 3, 2.) furem nocturnum, quem L. XII tabb. omnimodo permittit occidere, aut diurnum quem aeque Lex permittit, sed ita demum, si se telo defendat.

I. Gothofredns iegem restituere vult ita: Si se telo defensint, quiritato endoque plorato, sei im aliquis ciim clamore occisit, ioure caesus estod.

fr. 14. De poena furti manifesti. (II. 5—7.)

Gellius XI. 18. § 8: Ex ceteris autem manifebtis furibus liberos verberari addicique iusserunt (sc. Decemviri) ei cui factum furtum esset, si modo id luci fecissent neque se telo defendissent: servos item fnrti manifesti prensos verberibus adfici et e saxo praecipitari; sed pueros impuberes Fraetoris arbitratu verberari voluerunt, noxamque ab his faotam sarciri. Cf. Gai. III. 189. et Huschke, Gaius pag. 121. not.

fr. 15. De furto lance et licio concepto. (II. 9.)

Gai. Inst. III. 191. 192. (ibique citt.) Concepti et oblati (sc. furti) poena ex lege XIL- tabularum tripli e6t. — Praecepit (Lex), ut qni quaerere velit nudus quaerat, linteo ifcto cinctus, lancem habens; qui si quid invenerit, iubet id Lex furtum manifestum esse. Cf. ibid. III. 186. 187.

fr. 16. Si adoral furto qnod nec manifestum escit [duplione damnum decidtio.] (II. 10.)

Gai Inst. III. 190. Nec manifesti furti poena per legem XII tabnlarum dupli inrogatnr.

Festus v. Nec, coniunctionem grammatici fere dicunt esse disiunctivam —; cum si diligentins inspiciatur, intelligi possit eam positam esse ab antiquis pro non; ut et in XII est: „Si adorat furto quod nec manifestum escit." (Miill. p. 162.)

Gellius XI. 18. § 15. Aliis deinde furtis omnibus, qnae nec manifesta appellantur, poenam imposuerunt dupli (sc. Decemviri). Cato de R. R. Praef. 1. (cit ad fragm. 18. infra.j Adorare, apud antiquos significat agere. (Paui. Diac. ex Festo p. 19.)

fr. 17. Res furtiva ne usucapiatur. (II. 13.)

vid. Gai. II. 46. 49. Inst. II. 6. § 2. 3. Iulian. fr. 33. D. de usucap. 41. 8. fr. 18. De unciario foenore. (III. 2.)

Tacitus Annal. VI. 16. Nam primo XII tabulis sanctum, ne quis unciario foenore amplius exerceret.

Cato de B. R. praef. 1. Maiores nostri sic habuerunt, itaque in Legibus posuerunt, furem dupli damnari, foeneratorem quadrupli. (Cf. Gai IV. 23. Huschke

Tr. 19. Dupli condemnatio ex causa depositi. (III. 1.)

Pauli S. R II. 12. § 11. (ex Colla,t. X. 7.) Ex cansa depositi lege XII tabularum in duplum actio datur. (cf. Gai IV. 9. Rudorff Zeitschr. fflr gescb. R. XIV. p. 461 sqq. Mnther Sequestration § 20.)

fr. 20. De tutore suspeclo, et de condemnatione in duplum. (VII. 16.)

Ulpianns fr. 1. § 2. D. de susp. tut. (26. 10.) et Inst. I. 26. pr.: Sciendum eBt suspecti crimen e lege XII tabularum descendere.

Tryphoninus fr. 56 § 1. D. de administr. et per. (26. 7.) Sed si ipsi tutores rem pupilli furati sunt, videamus an ea actione qnae proponitur ex lege XU tabularum adversus tutorem in duplum singuli in solidum teneantur?

Cic. de offic. III. 16. § 61 Atque iste doTus malus et legibus erat vindicatus, ut tutela XII tabulis et circumscriptio adolescentium Lege Laetoria etc. fr. 21. Patronus si clienti fraudem fecerit sacer esto. (VII. 17.)

[graphic]

Servius ad Virgil. Aeneid. VI. 609. Ex lege XII tabularuin venit, in quibus scripturu est: „Patronus si clienti fraudem fecerit, sacer esto." Si enim clientes quasi colentes sunt, patroni quasi patres; tantum est clientem quantum filium fallere. Cf. Mommsen Forschungen I 384. fr. 22. Qui se sierit testarier libripensve fuerit, ni testimoniiim fatiattir, inprobus intestabilisque eslo. (VII. 11.)

Gellius XV. 13. § 11. Ex iisdem tabulis id quoque est: Qui se sierit testarier libripensve fuerit, ni testimonium fariatur, (fatiatur Schoell pag. 92.) inprobus intestabilisque esto.

Gellius VII. (VI.) 7. § 2. Et Taraciam quidem virginem Vestae fuisse lex Horatia testis est, quae supra ea ad populum lata. Qua lege ei pluximi honores fiunt, inter quos ius quoque testimonii dicendi tribuitur, testabilisqne una omnium feminarum ut sit, datur. Id verbum est legis ipsius Horatiae. Contrarium est in XII tabnlis scriptum: „Inprobus intestabilisque esto."

Cf. Inst II. 10. pr. Gai fr. 26. D. qui testamenta fac. poss. (28. 5.) fr. 23. De poena falsi testimonii. (VII. 12.)

Gellius XX. 1. § 53. An putas, — si non illa etiam ex XII tabulis de testimoniis falsis poena abolevisset, et si nunc quoque, ut antea, qui falsum testimonium dixisse convictus esset, e saxo Tarpeio deiiceretur, mentituros fuisse pro testimonio tam multos quam videmusV

Cicero de offic. UI. 31. § 111. Nullum enim vinculum ad adstringendam fidem iureiurando maiores arctius esse voluerunt. Id indicant leges in XII tabulis. fr. 24. De homicidio. (VII. 13.)

Cicero pro Tullio. XXI. 51. Quis est, cui magis ignosci conveniat, quoniam me ad XII Tabb. revocas, quam si quis quem imprudens occiderit? — Tamen huiusce rei veniam maiores non dederunt; nam lex est in XII Tabb.: si telum manu fugit magis quam iecit.

Cicero de Oratore III. 39. 163: Nonnumquam brevitas translatione conficitur, ut illnd: 8» — fugit.

Cicero Topic. XVII.: iacere telum voluntatis est, ferire quem nolueris, fortunae; ex quo aries subicitur ille in vestris actionibus, si telum manu iugit, magis quam iecit.

Cf. Festum v. Subici. Subigere. fr. 25. De malo veneno. (VII. 14.)

Gaius libro IV ad L. XII Tab. fr. 236. pr. de V. S. Qui venenum dicit adiicere debet, utrum malum an bonum; nam et medicamenta veneua sunt. fr. 26. Ne quis in urbe coetus nocturnos agitet. (IX. 6.)

Porcius Latro Declamat in Catilinam c. 19. Primum XII tabuiis cautum esse cognoscimus, ne quis in urbe coetus nocturnos agitaret. fr. 27. Ut sodalibus legem sibi ferre liceat. (VIII. 2.)

Gains libro IV. ad L. XII. Tab. fr. 4. D. de collegiis. (47. 22.) Sodales sunt qui eiusdem collegii sunt, quam Graeci txai<fiav vocant. His autem potestatem facit Lex pactionem quam velint sibi ferre, dum ne quid ex publica lege corrumpant. Sed haec lex videtur ex lege Solonis translata esse, rel.

TABULA JX fr. 1. Privitegia ne inroganto. (XI. 1.)

fr. 2. De capite civis, nisi per maximum comitium, ne ferunto. (IX. 4.)

Cicero pro domo c. 17. Vetant XII tabulae leges privis hominibus irrogari. (Non suut enim generalia iussa, neque de universis civibus, sed de singulis concepta; quocirca privilegia potius vocari debent, quia veteres priva dixerunt quae nos singula dicimus. Geli. X. 20. § 4.)

Cicero de Legg. HI. 19. § 44. Tum leges praeclarissimae de XII tabulis translatae duae: quarum altera privilegia tollit, altera de capite civis rogan, nisi maximo comitiatu, vetat. Et nondum natis seditiosis Tnbunis plebis, ne cogitatis quidem, admirandum tantum maiorea in posterum providisse; in privos homines leges ferri noluerunt; id est enim privilegium; quo quid est iniustiusV cum legis haec vis, sit scitum et iussum in omnes. Ferri de singulis, nisi centuriatis comitiis, noluerunt: descriptus enim populus censu, ordinibus, aetatibus, plus adhibet ad suffragium consilii quam fuse in tribus convocatus.

Cicero pro Sestio c. 30. § 65. Cur, cum de capite civis (non disputo cuiusmodi civis) et de bonis proscriptio ferretur, cum et sacratis legibus et XII tabulis sancitum esset, ut neque privilegium irrogari liceret, neque de capite nisi comitiis centuriatis rogari, rel.

(Cicero de Legg. III. 4. § 11. has leges proponit: Privilegia ne irroganto; de capite civis, nisi per maximum comitiatum ne ferunto.)

Cicero de Republ. II. 31.. § 54. ab omni iudicio poenaque provocari licere indicant XII tabulae compluribus legibus.

Cicero ibid. c. 36. § 61. — quod se legem illam praeclaram neglecturum negaret, quae de capite civis romani, nisi comitiis centuriatis, statui vetaret.

fr. 3. Ne iudex arbiterve ob rem iudicandam pecuniam accipiat. (IX. 3.) Gellius XX. 1. § 7. Dare autem scriptum esse in istis Legibus (sc. XII tab.) quid existimari potest? nisi daram esse legem putas quae iudicem arbitrumve iure datum qui ob rem dicendam [iudicandam? Huschke Qaius 131 sq.] pecuniam accepisse convktus est capite punitur etc.

fr. 4. De quaestoribus parricidii et de provocalione. (IX. 4.)

Pomponius fr. 2..§ 23. D. de origine iuris. (1. 2.) Quaestores parricidii, quorum etiam meminit lex XII tabularum. Cf. Cicero de Rep. II. 31. (cit. ad IX. 2.) Festus v. Parrici. Quaestores (ad VIII. 24.)

fr. 5. De eo qui hostem concitaverit quive civem hosti tradiderit. (IX. 7.) Marcianus fr. 3. pr. D. ad L. Iuliam maiest. (48. 4.) Lex XII tabularuin iubet eum qui hostem concitaverit, qnive civem hosti tradiderit, capite pnniri.

fr. 6. Ne indemnatus interftciatur.

Salv. de Gubern. Dei VIII. 5. Interfici... indemnatum quemcumque hominem etiam XII tabularum decreta vetuerunt.

Cicero in Pisonem XIII.: indemnati civis — proscriptio. Coll. Cic. pro domo IV. 9. fr. 9. D. qui test. fac. p. (28. 1.) Cf. Schoell p. 58. qui hunc locum ad homicidium trahere vult.

TABULA X.

fr. 1. Hominem mortuum in urbe ne sepelito neve urito. (X. 2.)

Cicero de Legg. n. 23. § 58: Sed quaero quidnam sit in legibus. — Sed ca non tam ad religionem spectant, quam ad ius sepulcrorum. „Hominem mortuum," inquit Lex in XII, in urbe ne sepelito, neve urito": credo vel propter ignis periculum. Quod autem addit: „neve nrito," indicat, non qui uratnr sepeliri, sed qui humetur. (Totum huins tabulae argumentum tractat Cicero de Legg. II. c. 23. 24. cf. Zeitschr. far Gesch. R.Wiss. XI. 38—42.)

fr. 2. Hoc plus ne facito. Rogum ascea ne polito. (X. 4. 5.)

Cicero de Legib. II. 23. § 59. Iam cetera in XII minuendi sunt sumtus, lamentationisque funeris, translata de Solonis fere legibus. „Hoc plus,'- etc. (cf. citt. ad fr. 3 sq.) fr. 3. 4. Hulieres genas ne radunto, neve Iessum funeris ergo habento; et de funerum sumtu. (X. 6. 7.)

Cicero de Legg. II. 23. § 69. Extenuato igitur sumptu, tribus riciniis, et tunicula purpurae, et decem tibicinibus tollit (lex XII T.) etiam lamentationem: mulieres genas ne radunto, neve lessum funeris ergo habento. — L. Aelius: lessum quasi lugubrem eiulationem, nt vox ipsa significat: quod eo magis iudico verum esse, quia lex Solonis id ipsum vetat.

Cicero de Legg. II. 25. § 64. Nam de tribus riciniis, et pleraque illa, Solonis sunt; de lamentis vero expressa verbis sunt: „Mnlieres genas ne radunto, neve lessum funeris ergo habento."

Gkxist Inbtitutiones. b**

« PreviousContinue »