Page images
PDF

(§ 82.) At si pupillus idem fecerit^ quia* pecuniam non facit accipienlis sed dominus manet, nullam contrahit obligationem. unde pupillus vindicare quidem nummos suos potest, sicubi eitent, id est intendere suos ex iure Quiritium esse; mala fide consumtos vero ab eodem** repetere potest quasi possidtret.** unde de pupillo quidem quaeritur, an nummos quoque quos mutuos dedit, ab eo qui acccpit bona fide alienatos petere possit, quoniam is scilicet accipientis eos nummos facere videtur.*** (§ 83.) At ex contrario omnes res tam mancipi quamf nec mancipi mulier&uj et pupillis sine tutoris auctoritate solvi possunt, quoniam meliorem condicionem suam facere iis etiam sine tutoris auctoritate concessum est. (§ 84.) Itaque si debilor pecuniam pupillo solvat, facit quidem pecuniam pupilli, sed ipse non liberatur, quia nullam obligationem pupillus sine tutoris auctoritate dissolvere potest, quia nullius rei alienatio ei sine tutoris auctoritate concessa est sed tamen si ex ea pecunia locupletior' factus sit, et adhuc petat, per exceptionem doli mali summoveri potest. (§ 85.) Mulieri vero etiam sine tutoris auctoritate recte solvi potest: nam qui solvit, liberatur obligatione, quia res nec mancipi, ut proxime dixiraus, a se dimittere mulieres etiam sine tutoris auctoritate possunt: quamquam hoc ita est, si accipiat pecuniam; at si non

cepit bona fide consumpti sunt, condici possunt; si mala fide, ad exhibendum de his agi potest. at ex contrario omnes res pupillo et pupillae sine tutoris auctoritate recte dari possunt. Ideoque si debitor pupillo solvat, necessaria est tutoris auctoritas: alioquin non liberabitur. sed etiam hoc evidentissima ratione statutum est in constitutione quam ad Caesarienses advocatos, ex suggestione Triboniani, viri eminentissimi, Quaestoris sacri palatii nostri, promulgavimus*, qua dispositum estila licere tutori vel curatori debitorem pupiliarem solvere, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc permittat. quo subsecuto, si et iudex pronuntiaverit et debitor solverit, sequatur huiusmodi solutionem plenissima securitas. sin autem aliter quam disposuimus solutio facta fuerit, et pecuniam salvam habeat pupillus aut ex ea locuplctior sit, et adhuc eandem summam pecuniae petat, per exceptionem doli mali summoveri poterit; quodsl aut male consumpserit aut furto amiserit, nihil proderit debitori doli mali exceptio, sed nihilominus damnabitur, quia temere sine tutoris auctoritate et non secunduni nostram dispositionem solverit. sed ex diverso pupilli vel pupillae solvere sine tutore auctore non possunl, quia id quod solvunt non fil acci

*) ita nunc Huschke. in Cod. est Sta i. e. sine tutoris auctoritate (cf. § 83.). **) sic ex coniect. Hollwegii.

***) ita ex coni. Hollw. et Huschkii. Valde discrepant quae Stud. et Krueger proponunt, qui locum ita componere volunt: (§ 82.) At si pupillus idem fecerit, quia pecuniam non facit accipientis, sine tutoris auctoritate, nulkm contrahit obligationem: unde pupillus vindicare qutdem nummos suos potest, sicubi extent, id est eos petere suos ex iure Quiritium esse; mulier vero minime hoc modo repetere potest, sed ita: dari sibi oportere. unde de pupillis quidem quaeritur, an si nummi, quos mutuos dedit ab eo qui accepit, bona fide consumti fuerint ex mutuo actione eos persequi possit, quoniam obligationem etiam sine tutoris auctoritate adquirere sibi potest,

t) ita ex coniect. GOschenii (cf. Iust. at ex contrario omnes res rel.)
a) est c. 26. (27.) C. de admin. tutelae (6. 37.).

accipiat, sed habere sc dicat, et per acceptilationem velit debitorem sine tutoris auctoritate liberare, non potest.

pientis, cum scilicet nullius rei alienatio eis sine tutoris auctoritate concessa est.

§ 86.* Adquiritur autem nobis non solum per nosmet ipsos, sed etiam per eos quos in potestate manu mancipiovc habemus; item per eos servos in quibus usumfructum habemus; item per homines liberos et servos alienos quos bona lide possidemus. de quibus singulis diligentur dispiciamus.

1) cf. G»i | 87. infr».

[ocr errors]

Tit. IX. PER QUAS PERSONAS
NOBIS ADQUIRITUR.

Adquiritur nobis non solitm per nosmet ipsos, sed etiam per eos quos in poteslate habemus; itemper eos servos in quibus usumfructum habemus; item perhomincs liberos et servos alienos quos bona fide possidemiis. de quibus singulis diligentius dispiciamus. § l.1 Igitur liberi veslri utriusque sexus quos in potestate habeiis olim quidem, quidquid ad eos pervenerat, exceptis videlicet castrensibus peculiis, hoc parentibus suis acquirebant sinc ulla distinctione; et hoc ita parentum fiebat, ut esset eis licentia quod per unum vel unam eorum acquisitum est alii [filio], vel extraneo donare vel vendere, vel quocumque modo voluerant applicare. quod nobis inhumanum visum est, et generali constitutione emissa' et liberis pepercinms et patribus debitum reservavimus. sancitum etenim a nobis est, ut si quid ex re patris ei obveniat, hoc secundum antiquam observationem totum parenti acquirat (quae enim invidia est, quod ex patris occasione profectum esl, hoc ad eum reverti?); quod autem ex alia causa sibi filiusfamilias acquisivit, huius usumfructum quidem patri acquirat, dominium autem apud eum remaneat, ne quod ei ex suis Iaboribus vel prospera fortuna accessit, hoc in alium perveniens, luctuosum ei procedat. (§ 2.) Hoc quoque a nobis d'opositum est et in ea specie, ubi parens emanripando liberum ex rebus quae adquisitionem effugiunt sibi partem tertiam retinere, si voluerat licentiam ex anterioribus constitutionibus habebat, quasi pro pretio quodammodo emancipationis, et inhumanum quid [al. quidem] accidebat, ul niius rerum suarum ex hac emancipatione dominio pro parte defraudetur, et quod honoris ei ex emancipatione additum est, quod sui iuris

[ocr errors]

eflectus est, hoc pcr reriun demiiiutionem decrescat. idcoque statuimus, ut parens pro tertia bonorum parte dominii quam retincre poterat dimidiam, non dominii rerum, sed ususfruclus retineat: ita elenim ct res intactae apud filium remanebunt, et pater ampliore summa fruetur, pro tertia dimidia potiturus. § 87.* lgitur guod liberi nostri quos in §3. Item vobisadquiritur quod potestatc liabemus, item quod servj^no«<ri_ servi vestri ex traditione nancis- 7-^^ iiiancii)io acciniunt. vel ex traditione nau- cuntur, sive quid stipulentur, vel ciscuntur, sive quid stipulenlur, vel ex ex qualibetjrtia causa adquji unj. ><^J//' aliqualibet causa adqiiirunt, id nobis^ap- ~h^"eTeluin vobis_et ignorantibus '^ , (iuiritur: ipse enim qui in polestate nostra eTinVitls obvenjt. ipse enim serest niliil suum haberc potest, et ideo si vus qui in potestate alterius est niheres institutus sit, nisi nostro iussu, he- hil suum habere potcst. sed si hereditatem adire non polest; et si iubenti- res institutus sit, non alias nisi bus nobis adierit, hereditas nobis adqui- iussu vestro hereditatem adire ritur proinde atque si nos ipsi heredes potesl; et siiubentibus vobisadieinstituti essemus. et convenienter scili- rit, vobis hcreditas adquiritur pecet legatum per eos nobis adquiritur. rinde ac si vos ipsi heredes insti(§ 88.*) dum tamen sciamtis, si alterius tuti essetis. et convenienler sciliin bonis sit servus, alterius ex inre Qui- cet legatum per eos vobis adquiriritium, ex omnibus causis ei soli per tur. Non solum autem proprietas_ eum adquiri cuius in bonis est. (§ 89.**) per eos quos in potestate habetis Non solum aulem proprietas per eos adquiritur vobls, secT etiam posquos tn potesiate liabemus adquiritur sessio: cuiuscumque enim rei posuobis, sed etiam posscssio: cuius enim sessionem adepirTTierlnt, ld vof rci possessioneni adepti fuerint, id nos possidere^ vldeminT unde eTiam ] possidere videmor. unae etiam per peF eos~iisucapio veT"Iongi teniporis | coj_usiTSpTo^procedit. possessio vobis accedit.

§ 90. Per eas vero personas quas in manu inancipiove habemus, proprietas quidcm adquirilur nobis cx omnibns causis, sicut per eos qui in poteslate nostra sunt: an autem posscssio adquiratur, quaeri solet, quia ipsas non possidcmus.b

§ 91.*** De his autem scrvis in quibus § 4. De his aulem servis in quibus tanlum usumfructum habemus ita pla- tantum usuinfructum habetis ita placuit, ut quirfquid ex re uostra vel cuit, ut quicquid ex re vestra vel ex opcris suis adquirant, id nobis ex operibus suis adquiraut, id vobis ad(|uitalur; quod vero extra eas cau- adiiciatur; quod vero exlra eas cau

[ocr errors]

sas, id ad dominum proprietatis pertineat. itaque si iste scrvus heres inslitutus sit legatumyc quod ei datum fuerit, non mihi, sed domino proprietatis adquiritur. (§ 92.) Idem placet de eo qui a nobis bona fide possidetur, sive iiber sit sive alienus servus. quod enim placuit de usufructuario, idem probatur etiam de bonae fidei possessore. itaque quod exlra duas Q«^istas causas adquiritur, id vel ad ipsum pcrtinet, si liber est, vei ad domi^^jySTum, si servus esl. (§ 93.) Sed bonae —^-frj^ fi^ei possessor cum usuceperit servum, quia eo modo dominus fit, ex omni causa per eum sibi adquirere potest: usufructuarius vero usucapere non polest; primum quia non possidet, sed habet ius utendi [et] fruendi; deinde quia scit alienum servum esse. (§ 94.) De illo quaeritur," an per eum servum in quo usilmfructum habejnus _possL_ Zf./ -uitl "dere aliquaro rem et usucapere possi^mus, quia ipsum non possidemus. Per eum vero quem bona fide possidemus sine dubio et possidere et usucapere possumus. ioquimur autem in utriusque persona secundum definitionem quam proxume exposuimus, id est si quitf ex re nostra vel ex operis suis adquirant, [id nobis adquirilur]. (§ 95.) Ex his apparet per liberos hoinines, qiios neque iuri nostro sub"iectos habemus neque bona fide emus^ item per alienos

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

possessionem, nulla ex causa no

Jhssspt—er iroc esr

quod vulgo dicitur per extraneam
personam nobis adquiri non posse.
lanium ne possessione quaeruur,

[ocr errors]

sas persccuti sunt, id ad dominum proprictatis pertineat. ilaque si is servus heres instilulus sit legatumve quid ci aut donatum fuerit, non usufructuario, sed domino proprietatis adquiritur. Idem placet et de eo qui a vobis bona fide possidelur, sive is liber sit sive alienus servus. quod enim placuit de usufructuario, idem placet et de bona fide possessore. itaque quod extra duas istas causas adquiritur, id vel ad ipsum pertinet, si liber est, vel ad dominum, si servus est. Sed bonae fidei possessor cum usuceperit servum, quia eo modo dominus fit, ex omnibus causis per cum sibi adquirere potest: fructuarius vero usucapere non potest, primum quia non possidet, sed habet ius utendi fruendi; deinde quia scit servum alienum esse. Non solum atitem proprietas per eos servos in quibus usumfructum habetis, vel quos bona fide possidetis, vel per liberam personam quae bona fide vobis servit, adquiritur vobis, sed etiam possessio. loquimur autem in utriusque persona secundum definitionem quam proxime exposuimus, id est si quam possessionem ex re vestra vel ex operibus [al. operis] suis adepti fuerint. (§ 5.) Ex his itaque apparei per liberos homines, quos neque vestro iuri subieclos habelis neque bona fide possidetis, item per alienos servos, in quibus neque usumfructum habetis neque iustam possessionem, nulla ex causa vobis adquiri posse. et hoc est quod dicitur Der extraneam personam nihil adquiri posse: ^excepto^eo, quod per hbejj|B7^jToTjan>, yeluti per procuratoreui, placet nonsolum sciehtibus, sed etiam ignoranltibus vobis adquiri possessionem, secundum divi Severi1 constitutionem, et "pef hanc posetiam dominium, si dominns

sessiouem

a) affirmant Paul. fr. 1. § 8. Pap. fr. 49. D. de acqu. poaa. (41. 2.) et Instit. h. 1.

b) cf. Modest. fr. 53. (interpol.) D. de acq. dom. (41. 1.): Ea guae civiliter fuit qui tradidit, vel usucapiouem aut iongi temporis praescriptionem, si douii-" nus norilTE § 96. In summa sciendum est his qui in potestate manu mancipiove sunt, nihil in iure cedi posse. cum enim /starum personarum nihil suum csse possit, conveniens est scilicet, ut nihil suum esse in iure vindicare possint.

§ G. Hactenus tantisper admonuisse sufficit quemadmodum singulae res adquirunlur: nam legatorum ius, quo et ipso singulae res vobis adquiruntur, item fideicommissorum, ubi singulae res vobis relinquuntur, opportunius inferiore loco referemus. Videamus itaque nunc quibus modis per universitatem res vobis

§ 97. Hactenus tantisper admonuisse sufficit quemadmodum singulae res nobis adquirantur. nam legalorum ius, quo et ipso singulas res adquirimus, opportunius alio loco referemus. Videamus itaque nunc quibus modis per universitatem res nobis adquirantur. (§ 98.) Si cui heredes facti sumus, sive cuius bonorum possessionem petierimus, sive cuius bona emerimus, sive quem adrogaverimus, sive quam in manum ut uxorem receperimus, eius res ad nos transeunt.*

§ 99. Ac prius de hereditatibus dispiciamus, quarum duplex condicio est: nam vel ex testamento, vel ab intestato ad nos pertinentb

§ 100. Et prius est, ut de his dispiciamus quae nobis ex testamento obveniunt.

adquiruntur. si cui ergo hcredes facti sitis, sive cuius bonorum possessionem petieritis, vel si quem arrogaveritis, vel si cuius bona libertatum conservandarum causa vobis addicta fuerint, eius res omnes ad vos transeunt.

Ac prius de hereditatibus dispi-
ciamus, quarum duplex condicio est:
nam vel ex testamento, vel ab in-
testato ad vos pertinent.
Et prius est, ut de his dispiciamus quae
vobis ex testamento obveniunt, qua in re ne-
cessarium est initium de ordinandis testamentis
exponere.

Tit. X. DE TE8TAMENTIS ORDI-
NANDI8.

§ 101. Testamentorum autem genera Testamentum ex eo appellatur, initio duo fuerunt". nam aut calatis co- quod testatio mentis sit.c (§ 1.) Sed

acquiruntur per eos qui in potestate nostra sunt acquirimus, veluti stipulationem: quod naturaliter acquiritur, sieuti est possessio, per quemlibet volentibus nobis possidere acquirimus. Paul. S. R. V. 2. § 2.

a) cf. Gai fr. 24. D. do V. S. (50. 16.) Iul. fr. 62. D. de R, I. (60. 17.) Pomp. fr. 37. de acquir. hered. (29. 2.)

b) cf. fr. 1. pr. D. si tabulae testam. (38. 6 ).

c) de teatamentorum definitione vide Ulp. XX. 1. Modest. fr. 1. D. qui test. fac. possunt (28. 1.) Gell. VI. 12.; de antiquo modo test fac. Gell. XV. 27. Ulp. XX. 2. Theophilus h. t. Cic. de Natur. deor. II. 3. § 9. Featus (Mflll. 249.): Procincta classis dicebatur exercitus ad proelium instructue et paratus. procincta autem toga Bomani olim ad pugnam exire soliti sunt. unde et testamenta olim in procinetu fieri dicebantur, quae ante pugnam fiunt. Scholiast. ad Virgilium ed. A. Maius 1818. (apud Walter. K. R. Gesch. II. § 698.) Sabidius Commentar. XII. salior. „Ut

« PreviousContinue »