Page images
PDF

DE FIDUCIARIA TUTELA.

§ 166. Exemplo palronorum receptae sunt i!t aliae tutelae* quae flduciariae vocantur, id est quac ideo nobis compelunt, quia liberum rapul mancipatum nobis vel a parenle vel a coemptionatore manumiserimus* (§ 167.) Sed Lalinariim et Latinorum i/ipuberum tutela non omui modo ad manumissores eorum pertinet, snd nd eos quorum ante manumissionem ex iure Quiritium fuerunt: unde si anciUa ex iure Quiritium** lua sit, in bonis mea, a me quidem solo, non etiam a le manumtoa, Latina fieri potest, e/ bona eius ad me per/tnenl, sed eius tutela tibi competit: nam ita lege lunia cavelur. ilaque si ab eo cuius et in bonis et ex iure Quiritium ancilla fuerit facta sit Latina, ad eundem et bona et tutela pertinent.

§ 168. Agnatis et patronis et liberorum capilum manumissoribus pcrmissum est feminarum tutelam alii in iure cedere:b pupillorum autem lutelam non est permissum cedere, quia non videtur onerosa, cum lempore pubertatis fmiatur. (§ 169.) Is autem cui ceditur tutela cessicius lulor vocalur. (§ 170.) Quo mortuo aut capite deminuto revertitur ad eum tutorem tutela qui cessit. ipse quoque qui cessit, si mortuus aut capite diminutus sit, a cessicio tutela discedit et revertilur ad eum, qui post eum qui cesserat secundum gradum in ea lutela habueri/. (§ 171.) Sed quanliim ad agnatos pertinet, nihil hoc tempore de cessicia tutela quaeritur, cum agnatorum lutelae in feminis lege Claudia sublatae sint. (§ 172.) Sed flduciarios0 quoque quidam putaverunt cedendae tutelae ius non habere, cum ipsi se oneri subieccrint. quod etsi placeat, in parente tainen qui filiam neptemve aut proneptem alteri ca lege mancipio dedit, ut sibi remanciparetur, remancipatamque manumisit, idem dici non debet, cum is ct legilimus tutor habeatur, et non minus huic quam patronis honor praestandus «1.

*) Krueger ezcidisse censet h. 1. talia fere: quae et ipsae legitimae vocantur. nam si quis filium aut filiam, nepotem aut neptem ex filio et deinceps alteri ea lege mancipio dedit, ut sibi remanciparetur, deinde remancipatum remancipatamve manumisit, legitimus eorum tutor erit. sed sunt et aliae tutelae quae fiduciariae rel. **) ita ex coniect. Huschkii.

a) cf. de fiduciaria tutela Gai I. § 114. 115. 195. Ulp. XI. 5. fr. 3. § 10. fr. 4. D. de legit. tut. (26. 4.) vid. etiam fr. 1. pr. D. si a parente. (37. 12.)

b) de tutela ceBsicia vid. Ulp. XI. 6—8. coll. Gai I. 157.

c) cf. Giai I. 166. 175. 192. II. 122.

TiL XIX. DE FIDUCIARIA
TUTELA.

Est et alia tutela, quae flduciaria appellalur. Nani si parens filium vel flliam, nepotem vel neptem, yel dcinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam; quo defuncto si liberi virilis sexus exlant, flduciarii tutores flliorum suorum, vel fratris, vel sororis, et ceterorum efficiuntur. Atqui patrono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur, nec in fratrum potestatem recideret, ideoque nec in tutelam; libertns autem, si servus mansisset, utique eodem iure apud liberos domini post mortem eius futurus esset. Ita tamcn hi ad tutelam vocantur, si perfectae aetalis sint, quod nostra constitutio 'generaliter in omnibus tutelis et curationibus observari praecepit.

1) esl c. r>. C. dc legit, tut.

§ 173. Praeterea senatusconsulto mulieribus permissum est in absentis* tutoris locum aliuni petere: quo petito prior desinit. nec interest quam longe absit is tutor. (§ 174.) Sed excipitur, ne in absentis patroni locum liceat libertae tutorem petere. (§ 175.) Patroni autem loco habemus etiam parentemb qui ex eo, quod ipse sibi remancipatam liliam neptemve aut proneptem manumisit, legilimam tutelam nactus est. sed huius quidem liberi (iduciarii tutoris loco numerantur: patroni aulem libert eandem tutelam adipiscuntur, quam et pater eorum habuit. (§176.) Sed aliquando etiam in patroni absentis tocum permittitur tutorem petere, veluti ad hereditatem adeundam. (§ 177.) Idem senatus censuit et in persona pupilli patroni filii. (§ 178.) Nam et lege lulia de maritandis ordinibus ei quae in legitima tutela pupiili sit permittitur dotis constituendae gratia a Praetore urbano tutorem petere. (§ 179.) Sane patroni filius etiamsi inpubes sit, Yibevtae eflicietur tu/or, quamquam in nulla re auctor fieri potest, cum ipsi nihil permissum sit sine tutoris auctoritate agere. (§ 180.) Item si qua in tutela legitiina furiosi aul muti sit, permiltitur ei senatusconsulto dotis constituendae gratia tutorem petere. (§ 181.) Quibus casibus salvam manere tutelam patrono patronique filio manifestum est. (§ 182.) Praeterea senatus censuit, ut si tutor pupilli pupillaeve suspectus a tutela remotus sit, sive ex iusta causa fuerit excusatus, in locum eius alius tutor detur, quo facto prior tutor amiltet tutelam. (§ 183.) Haec omnia similiter et Romae et in provinciis observantur, scilicet ut Romae a praetore et in provinciis a praeside provinciae tutor peti Aebeat. (§ 184.) Olim cum legis actiones in usu erant, etiam ex illa causa tutor dabatur, si inter tutorem et mulierem pupillumve lege agendum erat: nam quia ipse quidem tutor in re sua auctor esse non poterat, alius dabatur, quo auctore legis actio perageretur: qui dicebatur praclorius tutor, quia a Praetore urbano dabalur. sed post sublatas legis actiones quidam putant hanc speciem dandi tutoris in usu esse desiisse, alits autem placet arfhwc in usu esse, si legitimo iudicio agatur.0

a) cf. Ulp. XI. 22. fr. 10. D. de tutor. dat (26. 5.)

b) cf. Gai I. 166. 172.

c) cf. Ulp. XI. 24. Inst. I. 21. § 3. Gai IV. 30. 103. sqq.

§ 185. Si cui nullus omnino tutorsit, ei datur" in urbe Roma ex lege Atilia a Praetore urbano et maiore parte Tribunorum plebis, qui Atilianus tutor vocatur; in provinciis vero a;Praesidibus provinciarum ex lege lulia et Titia. (§ 186.) Et ideo si cui testamento tutor sub condicione aut ex die certo datus sit; quamdiu condicio aut dies pendet, tutor dari potest; item si pure datus fuerit,

Tit. XX. DE ATILIANO TUTOKE VEL
EO QUI EX LE6E IULIA ET TITIA
DABATUK.

Si cui nullus omnino tutor fuerat, ei dabatur in urbe quidem Roma a Praetore urbano et maiore parte Tribunorum plebis tntor ex lege Atilia; in provinciis vero a Praesidibus provinciarum ex lege Iulia et Titia. (§1.) Sed et si testamento tutor sub condicione aut die certo datus fueraf, quamdiu condicio aut dies pendebat,b ex iisdem legibus tutor dari poterat. Item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex te

quamdiu nemo heres exi- stamento heres existat [al. extstebat], tamdiu ex

stat, tamdiu ex his legibus tutor petendus est: qui desinit tutor esse posteaquam aliquis ex testamento tutor esse coeperit. (§ 187.) Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor peti debet, qui desinit tutor esse, si is qui captus est in civitatem reversus fuerit: nam reversus recipit tutelam iure postliminii.

1) cf. fr. 1. 3. 19. 23. 24. D. de tut. dato.

2) cstc. 30. C.deepiscop.audientia.

iisdem legibus tutor petendus erat: qui desinebat tutor esse, si condicio extiterit aut dies venerit aut heres extiterit. (§ 2) Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse lutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. § 3. Sed ex his legibus tutores pupillis desierunt dari, posteaquam primo Consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coepcrunl, deinde Praetores ex constitutionibus. nam suprascriptis legibus neque de cautione a tutoribus exigenda, rem salvam pupillis fore, neque de compellendis tutoribus ad tutelae administrationem quidquam cavetur. (§ 4.') Sed hoc iure utimur, ut Romae quidem Praefectus urbis vel Praetor secundum suam iurisdictionem, in provinciis autem Praesides ex inquisitione tutores crearent, vel magistratus iussu Praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. (§ 5.2) Nos autem per constitutionem nostram et huiusmodi difficultates hominum resecantes, nec expectata iussione Praesidum, disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, Defensores civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite, vel apud alias publicas personas, id est magistratus, vel luridicum Alexandrinae civitatis,

a) de L. Atilia vid. Liv. XXXIX. 9. TJlp. XI. 18| de tutoribus iu municipiis dandis Aes Salpensanum c. 29. (Mommsen). Cf. Suet. Claud. 23: ut pupillis extra ordinem tutores a Consulibus darentur.

b) cfr. 11. pr. D. de test. tut. (20. 2.) fr. 9. § 2. 3. D. de ration. distrah. (27. 3.) tulores vel curatores creare, legitima cautela secundum eiusdem constitutionis normam praestanda, videlicet eorum periculo qui eam accipiant. § 188. Ex /lis apparet quot sint species tute

larum. si vcro quaeramus, in quot genera hae

species deducanlur, longa erit disputatio: nam de

ea re valde veteres dubitaverunt,* nosque diii

genlius hunc trnctatum exsccuti sumus et in

edicti interpretatione, et in his iibris quos ex

Quinto Mucio fecimus. hoc tantisper sufficit ad

monuisse, quod quidam quinque genera esse dixe

runt, ut Quinlus Mucius; alii tria, ut Servius

Sulpicius; alii duo, ut Labeo; alii tot genera esse

crediderunt, quot eliam species essent.

§ 189. Sed inpuberes quidem in tutela § G. Impuberes autem in tu

esse omnium civitatium iure contingit; quia tela csse naturali iuri conve

id naturali rationi conveniens est, ut is niens est, ut is qui perfectae

qui perfectac aetatis non sit alterius tutela aetatis non sit alterius tutela

regatur. nec fere ulla civitas est, in qua regatur.

non licet parentibus liberis suis inpuberibus te

stamento tutorem dare; quamvis, ut supra dixi

mus, soli cives Romani vidcantur liberos suos

in potestate habere. (§ 190.) Feminas vero per

fectae aetatis in tulela esse fere nulla preliosa

ratiob suasisse videtur. nam quae vulgo credi

lur, quia levitate animi plerumque decipiuntur,

et aequum erat eas tutorum auctoritate regi,

magis speciosa videlur quam vera. mulieres enim

quae pcrfectae aetatis sunt ipsae sibi negolia

tractant, et in quibusdam causis dicis gratia tutor

interponit aucloritatem0 suam; saepe etiam in

vitus auctor fieri a Praetore cogitur. (§ 191.)

Unde cum tutore nullum ex tutela iudicium § 7. Cum igitur pupillorum mulieri datur: at ubi pupillorum pupilla- pupillarumque tutores negotia rumve negotia tutores tractan/, eis post pu- gerunt, post pubertatem tutelae bertatem tutelae iudicio rationem reddunt. iudicio rationem reddunt. (§ 192.) Sane patronorum et parentum Icgitimae tutelae vim aliquam habere intelleguntur eo quod hi neque ad testamentum faciendum, neque ad res mancipi alienandas, neque- ad obligationes

a) cf. Ulp. XI. 2. Paul. fr. 7. pr. D. de cap. minut. (4. 6.)

b) cf. Gai I. §. 111. Cato apnd Livium XXXIV. 2: Maiores nostri nullam, ne quidem privatam rem agere feminas' sine auctore tutore voluerunt, in manu esse parentum, fratrum, virorum. Cic. pro Mur. c. 12. § 27: Mulieres omnes propter infirmitatem consilii maiores in tutorum potestate essent voluerxmt. — Isidor. Origg. IX. 7. § 30: propter ipsam animi levitatcm. — Ulp. XI. 1. et propter sexus infirmitatem, et propter forensium rerum ignorantiam. cf. Ulp. fr. 1. pr. D. de legit. tut (26. 4.)

c) cf. Ulp. XI. 26. 27. Gai II. 122.

suscipiendas* auctorcs fieri cogtinlur, praeterquam si magna causa alienandarum rerum mancipi obligationisquc suscipiendae interveniat. eaque omnia ipsorum causa constituta sunt, ut quia ad cos intesta/arum mortuarum hereditates pertinent, neque per testamentum excludantur ab hereditate, neque alienatis pretiosioribus rebus susceptoque aere alieno minus locwples ad eos hereditas ptrveniat. (§ 193.) Apud peregrinos non similiter, ut apud nos, in tutela, sunt feminae; sed tamen plerumque quasi in tutela sunt: u/ ecce lex Bithynorum, si quirf mulier contrahat, maritum auctorem esse iubet aut filiuwj eius puberem.

Tit. XXI. DE AUCTOKITATE TUTORUM.

Auctoritas autem tutoris in quibusdam causis necessaria pupillis est,1 in quibusdam non est necessaria. Ut ecce si quid dari sibi stipuletur, non est necessaria tutoris auctoritas; quod si aliis pupilli promittant, necessaria est: namque placuit meliorem quidem suam condicionem liccre eis facere etiam sine tutoris auctoritate, deteriorem vero non aliter quam tutore auctore. undc in his causis ex quibus mutuae obligationes nascuntur, in emptionibus venditionibus, locationibus conductionibus, mandatis, depositis, si tutoris auctoritas non interveniat, ipsi quidem qui cum his contrahunt obligantur; at invicem pupilli non obligantur. (§ 1.) Neque tamen hereditatem adire, neque bonorum possessionem petere, ncque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt, nisi tutoris auctoritate, quamvis lucrosa sit, neque ullum damnum habeat. (§ 2.) Tutor autem statim, in ipso negotio praesens, debet auctor fieri, si hoc pupillo prodesse existimaverit. post tempus vero aut per epistolam interposita auctoritas nihil agit. (§ 3.2) Si inter tutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur, et eo peracto curator esse desinit.

§ 194. Tutela autem liberantur ingenuae qui- Tit. XXII. Quibus Modis dcm tritim Hberorum iure. liberiinae vero quattuor, Tutela Finitur.

al de causis in quibns auctoritas tutorum necessaria videbatur cf. Ulp. I. 17. XI. 20—22. 24. 27. Gai I. 176. 178. 180. 184. 195. II. 47. 80 sq. 86. III. 91. 108. 171. 17C. Cic. pro Caec. c. 25. pro Flacco c. 34. Vat. fragm. § 1. 45. 269.

[ocr errors]
[ocr errors]
« PreviousContinue »