Page images
PDF

quas etiam veteres in honorewt sacerdotii tuttla casuri. itaque si lilius liberas esse voluerunt: itaque etiam lege Xii ta- tuus mortis tuae teinbularum cautum est. (§ 146.) Nepotibus autem pore in potestate tua sit, neptibusque * ita demum possumus leslamento tuto- nepotes ex eo non pores dare, si post niortem nostram in patris sui terunt testamento tuo polestatem iure recasuri non sint. itaque si filius tutorem habere,quamvis meus mortis meae tempore in potestate mea sit, in potestate tua fuerint; nepotes ex eo non poterunt ex testainento meo scilicet quia, mortuo habere tutorem, quamvis in potestate mea fuerint: te, in patris sui potescilicet quia mortuo me in patris sui potestate futuri stalem recasuri suut. swnt (§ 147.) Cum tamen in com- (§ 4.) Cum autem in compluribus aliis pluribus aliis causis postumi pro iam causis postumi pro iam nalis habennatis habeantur, el in hac causa tur, et in hac causa placuit non tniplacuit non minus postumis, quam nus postumis, quam iam natis testaiam natis testamento tutores dari mento tutores dari posse, si modo posse: si modo in ea causa sint, ut in ea causa sint, ut si vivis parentisi vivis nobis nascnntur, in potestate bus nascerentur. sui et in potestate nostra fiant. hos enitn etiam eorum fierent. (§ 5.J Sed si emancipalo heredes instituere possumus, filio tutor a patrc testamento datus fueril, cum extraneos postumos heredes confirmandus est ex senlenlia Praesidis instituere permissum non sit. omnimodo, id est sine inquisitione.d (§ 148.) Uxori quae in manu estb proinde ac filiae, item nurui quae in filii manu est proinde ac nepti tutor dari potest. (§ 149.) Rectissime autem tutor sic dari potest: Lucium Titium LibeKis Meib Tutorem Do. sed et si ita scriptum

Sit: LIBERI8 MEI8 Vel UXORI MEAF. TITIUS TUTOR

Esto, recte datus intellegitur. (§ 150.) In persona tamen uxoris quae in manu est recepta esl etiam tutoris optio,0 id est, ut liceat ei permilmitlere quem velit ipsa tutorem sibi optare, hoc modo: Titiae Uxori Meae Tutokis Optionem Do. quo casu licet uxori eligere tutorem* vel in omnes res vel in unam fortc aut duas. (§ 151.) Ceterum aut plena optio datur aut angusta. (§ 152.) Plena ita dari solet, ut proxtme supra diximtts. angusta ita dari solet: Titiae Uxori Meae Tvto

RIS OPTIONEM DVMTAXAT SEMEL DO, aut DUM

Taxat Bis Do. (§ 153.) Quae opliones plurimum inter sc diflerunt. nam quae plenam optio

*) ita Bocking, ut apud Isidorum: optare, eligere est. Krueger: ita testari, ut tutorem optare liceat.

a) cf. Gai I. 187. fr. 1. 2. D. de legit. testam. tut. (26. 2.)

b) cf. Gai I. 114. 115. III. 3.

c) De tutore optivo (§ 150—64) vid. Ulp XXIV. 14. Aea Salpens. c. 22. (w, ea ius tutoria optandi habeto) Liv.- XXXIX. 19: quasi ei vir testamento dedisset (sc. optioncm tntoris).

d) cf. fr. 2. pr. 8. 10. D. de confirmando tut. (26. 3.)

[ocr errors]
[ocr errors]

nem habet potest semel ct bis et ter et saepius
tutorem oplare. quae vero angustam habel optio-
nein, si dumtaxat semel data est optio, amplius
quam semel oplare non potesl: si dumtaxat bis,
amplius quam bis oplandi facullalem non babet.
(§ 154.) Vocantur autem hi qui nominatim te-
slamenlo tutores dantur, dalivi; qui cx optione
sumuntur, optivi.

TiL XIV. QUI DARI TUTORES TESTAMENTO
P0S8UNT.

Dari autem potest tutor [testamcnlo] non solum paterfamilias, sed ctiam filiusfamilias. (§ l.1) Sed et servus proprius testamento cum libcrtatc recte tutor dari potesL sed sciendum est eum et sine libertate tutorem datum tacite liberlatem directam accepisse videri, et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. Servus autem alienus pure inutiliter testamento datur tutor: sed ita, cum liber erit, uliliter datur. Proprius autem servus inutiliter co modo tulor datur. (§ 2.2) Furiosus vel minor vigintiquinque annis lntor tcslamento datus, tunc tutor erit, cum compos mentis aut maior vigintiquinque annis factus fuerit.

3) cf.uip.fr. s D eod. o»i ii. 231. § 3.s Ad certum tempus vel ex certo tempore,

vel sub condicione, vel ante heredis institiitio

4) e fr. is—i«. D. eod. nem, posse dari tutorem non dubitatur. (§ 4.4)

certae autem rei vel causae tutor dari non polesl, quia personae, non causae vel rei datur.

5) ex uip. fr. 5. 6. i6. D. eod. §5. Si quis filiabus suis vel tlliis tutores

dederit, etiam postumae vel postumo videtur de-
disse, quia filii vel filiae appellatione et postumus
et postuma continentur. Quid si nepotes sinl, an
appellatione filiorum et ipsis tutores dati suut?
dicendum est ut ipsis quoque dati videantur, si
modo liberos dixit; ceterum, si filios, non con-
tinebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appel-
lanlur. Plane si postumis dederit, tam filii po-
slumi, quam ceteri liberi continebuntur.

TiL XV. DE LEGITIJtA AGNATORUM
TUTELA.

§ 155. Quibus testamento quidem Quibus autem testamento tutor datulor datus non sit, iis ex lege xa tus non sit, his ex lege duodecim tabularum agnali sunt tutores, qui tabularum agnati sunt lutores, qui vocanlur lcgitimi. (§156.) Suntaulein vocautur legitimi, (§ 1.) Suut autem

agnati per virilis sexus personas
cognalione iuncti, quasi a patre co-
gnati: veluti frater eodem patre natus,
fratris (ilius neposve ex eo, item pa-
truus et patrui filius et nepos ex eo.*
At hi qui per feminini sexus per-
sonas cognatione coniunguntur non
sunt agnati, sed alias naturali iure
cognati. itaque inter avunculum et sororis
filium non agnatio est, sed cognatio. item
amitae, materterae (ilius non est mihi agna-
tus, sed cognatus, et invicem scilicet ego
illi eodem iure coniungor: quia qui nascun-
tur patris, non matris famiiiam sequuntur
(§ 157.) Sed olim quidem, quantum
ad legem Xii tabularum atlinet, etiam
feminae agnatos habebant tutores."
sed postea lex Claud/a lata est quae,
quod ad feminas attinet, tutelas
agnatorum sustulit. itaque masculus
quidem inpubes fratrem puberem aut
patruum habet tutorem; femina vero
talem habere tutorem non potest.
(§ 158.) Sed agnationis quidem
ius capitis diminutione perimi-
tur, cognationis vero ius eo
modo non commutatur: quia
civilis ratio civilia quidem iura
corrumpere potest, naturalia
vero non potest.0

agnati per virilis sexus [personas] cognatione coniuncti, quasi a patre cognati: veluti frater eodem patre natus, fratris filius neposve ex eo, itcm patruus et patrui filius neposve ex eo. At qui per feminini sexus personas cognatione iunguntur non sunt agnati, sed alias nalurali iure cognati. itaque amilae tuae filius non est tibi agnatus, sed cognatus, et invicem scilicet tu illi eodem iure coniungeris; quia qui nascunlur patris, non matris familiam sequuntur. (§ 2.b) Quod autem lex ab intestato vocat ad tutelam agnatos, non hanc habet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si, quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. quod tunc quoque accidere inlellegitur, cum is qui datus est tutor vivo testatore decesserit. § 3. Sed agnationis quidem ius omnibus modis capitis deminutione plerumque perimitur: nam agnatio iuris [civilis) est nomen. cognationis vero ius non omnibus modis commutatur, quia civilis ratio civilia quidem iura corrumpere potest, naturalia

vero non utique/

§ 159. Est autem capitis diminutio prioris stalus** permutatio. caque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis diminutio, aut minor quam quidam mediam vocant, aut minina.8

Tit. XVI. DE CAPITIS MINUTIONB.

Est autem capitis deminulio prioris status commulatio. caque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio, aut minor quam quidam mediam vocant, aut minima.

*) haec verba §i 166. repetnntur in Gai fr. 7. D. de legit. tut. (26. 4) cf. Gai III. 10. Ulp. XI. 4. XXVI. 1.

**) in Cod. est capitis. Bdcking status, ut in Inst. et in Gai fr. 1. D. h. t.

a) cf. Gai I. 171. Ulp. XI. 8. Leo o. 3. C. de legit. tut. (6. 30.)

b) cf. Paul. fr. 6. D. de legit. tut (26. 4.)

c) cf. Gai III. 27. fr. 8. D. de R. I. (60. 17.) Inst III. 1. § 11. Gai. fr. 26. D. de UBufr. ear. rer. (7. 4.) Gai fr. 8. D. de cap. minut. (4. 6.)

d) iure novbsimo tutela legitima ad cognatos translata est novella 118. c. 2.

e) de cap. deminut. vid. Ulp. XI. 9—13. Paul. fr. 11. h. t (4. 6.) et Boeth. ad Topic. 4. § 18. (Orell. p. 302.): Capitis deminutio est prioris status permutatio. Jd multis modis fieri solet, vel maxima vel media vel minima. Maxima est, cum et libcrtns tt civitas amittitur; velut deportatio; media vPrn, in qua civitas amittitur,

§ 160. Maxima est capitis diminutio, cum aliquis simul et civilatem et libertatem amittit; quae accidit incensis, qui ex forma censuali venire iubentur, quod ius fl u°-] ex

Lege qui contra eam legem in

Urbe Roma domicilium habuerint; item feminae quae ex senatusconsulto Claudiano ancillae fiunt eorum dominorum, quibus invitis et denuntiantibus cum servis eorum coierint.

§ 161. Minor sive media est capitis dimmutio, cum civitas amittitur, libertas retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum fuerit.

§ 162. Minima capitis diminutio est, cum et civitas et libertas retinetur, sed status hominis commutalur.* quod accidit in his qui adoplanlur, item in his qui* coemptionem faciunt, et in his qut mancipio dantur, quique ex mancipatione manumiltuntur; adeo quidem, ut quoliens quisque mancipetur, aut manumittatur, totiens capite diminuatur. (§ 163.) Nec solum maiortOMS diminutionibus ius adgnalionis corriimpitur, scd vliam minima.b et ideo si cx duobus liberis alterum pater emancipaverit, post obitum eius neuter alteri agnationis iurc tutor esse polerjt.

1) cf. fr. 8. § 1. D. eod.

§ 1. Maxima est capitis deminutio cum aliquis simul et civitalem et libertatem amit tit. quod accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vei liberti ut ingrati circa patronos condemnali, vel qui ad prctium participandum se venundari passi sunt. § 2. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amillilur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdicturn fuerit, vel ei qui in insulam deportatus est.

§ 3. Minima capitis deininutio est, cum et civitas et libertas retinetur, sed status hominis commutatur. quod accidit in his qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecli esse, vel contra [yeluli si filius emancipatus fuerit a patre, est capite deminutus vel simil.] (§ 4.1) Servus aulem manumissus capite non minuilur, quia nullum caput habuit. (§ 5.) Quibus aulem dignitas magis quam staliis permutatur, capite non minuuntur: ct ideo senalu motos capite non minui constat.

§ 6.! Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis deminutionem, hoc ita est, si minima capilis deminutio intervenial: manet enim cognatio. nam si maxima capilis deminutio incurrat, ius quoquc cognationis perit, ut

retinetur hbertas, ut in Latinas colonias transmigratio; minima, cum nec civitas nec Ubertas amittitur, sed stalus prioris qualitatis immutatur, relut adoptio etc. PaoL Diac. ex Fcsto (Mueller. pag. 70): Beminutus capite appeUabatur qut civitate muUttus est; et ex alia familia in aliam adoptatus; et qui liber alteri mancipio datus est; et qui in hostium poteslatem venit; et cui aqua ignique interdictum est. — De scrvitute pocnae vid. Inst. I. 12. § 3.; de SC. Claudiano Gai I. 84. 91.; de his qni se venumdari passi sunt Inst. I. 3. § 4.

*) qui Cod. habet: qnod ferri potest ut apud Gai II. 98. Ulp.lX. rubr. et alias.

a) cf. Gai III. 82—84. IV. 38. de coomptione I. llOsqq. de mancipio datis I. 116 Bi|q. do mamimissis ex inanc. I. 132. sqq.

b) cf. Inst. I. 16. § 3. Paul fr. 3. fr. 7. pr. D. de cap. minut. (4. 6.) fr.2. D. de legit tut. (26. 4.)

S) cf. Intt I. 15. i 3.

unde cognati.

[ocr errors]

1) cf. Omi b. 9. D. de legit. tnt.

§ 164. Cum autem ad agnatos tulela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum qui proximo gradu sunt. [desunt lin. 16.]*

puta servitute alicuius cognati, et ne quidem si manumissus fuerit, recipit cognalionem. sed etsi in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. (§ 7.1) Cum autem ad agnatos lutela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum qui proximiore gradu sunt, vel si eiusdem gradus sint, ad omnes, [veluti si plures fratres sunt qui unum gradum obtinent ideoque pariter ad tutelam vocantur.]

Tit. XVII. DE LEGITIMA PATRONO-
RUM TUTELA.

§ 165. Ex eadem lege duodecim tabularum libertarum el inpuberum liberlorum tutela ad patronos* liberosque eorum pertinet, quae et ipsa legitima tutela vocatur: non quia nominatim ea lege de bac tutela cavetur, sed quia perinde accepta est per interpretationem, atque si verbis legis introducla esset. eo enim ipso, quod hereditales libertorum libertarumque, si intestati decessissent, iusserat lex ad patronos liberosve eorum pertinere, credidemnt veteres voluisse legem eliam tutelas ad cos perlinere, quia et agnatos quos ad Iiereditatem vocavit, eosdem el tutores esse iusserat.

2) cf. fr. 1. D. de legit. tut. tt. 10. 73. de B. I.

Ex eadem lege duodecim tabularum libertorum et Iibertarum tutela ad patronos liberosque eorum pertinet, quae et ipsa legitima tutela vocatur: non quia nominatim ea lege de hac tutela cavetur, sed quia perinde accepta est per interpretationem, atque si verbis legis introducta esset. eo enim ipso, quod hereditates libertorum libertarumque, si intestali decessissent, iusserat lex ad patronos liberosve eoruin pertinere, crediderunt veteres voluisse legem etiam tutelas ad eos perlinere, cum et agnatos quos ad hereditatem vocat, eosdem et tutores esse iussit: quia plerumque, ubi successionis est emolumentum, ibi et tutelae onus esse debet. ideo autem diximus plerumque, quia, si a femina impubes manumittalur, ipsa ad hereditatem vocatur, cum alius erit tutor.*

[ocr errors][merged small]

*) pag. baec de legitima gentilium tutela egisse videtur (Gai III. § 17); posterior pars ex Iustiniani Institutionibus restituta (§ 166 — nsque ad verba: intestati decessissent) iu textum recipi solet.

a) de legitima patronorum tutela vid. Qai I. 176. Ulp. XI. 3. et fr. 1. 3. 5. D. de legit. tut. 26. 4.

« PreviousContinue »