Page images
PDF
[ocr errors]

i) cf. fr. 1S. 11. fr. 18. D. de captivii.

3) of. Pml fx. 19. D. cod.

4) cf. fr. 26. D. eod.

§ 129. Quod si ab hostibus captus fuerit parens, quamvis servus hostium fiat, tamen pendet ius liberorum propter ius postliminii, quo hi qui ab hoslibus capti sunt, si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. itaque reversus habebit liberos in potestate. si vero illic mortuus sit, erunt quidem liberi sui iuris; sed utrum ex hoc tempore quo mortuus est apud hostes parens, an ex illo quo ab hostibus captus est, dubitari potest. Ipse quoque filius neposve si ab hostibus captus fuerit, similiter dicemus propler ius postliminii potestatem quoque parentis in suspenso esse. (§ 130.) Praeterea exeunt liberi virilis sexus de parentis potestate, si flamines Diales inaugurentur, et feminini sexus si virgines Vestales capiantur. (§ 131.) Olim quoque, quo tempore populus Romanus in Latinas regiones colonias deducebat, qui tussu parentis in coloniam Za/mam nomen dedissent, desinebant in poteslate parentis esse, quia efflcerentur aiterius civitatis cives.

effectus filios in potestate habere desinit. Servi autem poenae efficiuntur qui in metallum damnantur, et qui bestiis subiiciuntur. (§ 4.) Filiusfamilias si militaverit, vel si Senator vel Consul fuerit factus, manet in patris potestate. militia enim vel consularia [al. consularis] digtiitas de patris polestate filium non liberat. Sed ex constitutione nostra 'summa Patriciattts dignitas illico ab imperialibtts codicillis praestitis a patria potestate liberat. quis enim patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suae potestatis nexibus filium relaxare, imperatoriam autem cclsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere potestate?

§ 5. Si ab hostibus captus fueril parens, quamvis servus hostium fiat, tamen pendet ius liberorum propter ius postliminii, quia hi qui ab ltostibus capti sunt, si revcrsi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit in poteBtate, quia postliminium fingit eum qui captus est semper in civitate fuisse. si vero ibi decesserit, exinde ex quo captus nst pater, filius sui iuris fuisse videtur.2 Ipse quoque filius neposve si ab hostibus captus fuerit, similiter dicimus propter ius postliminii ius quoque potestatis parentis in suspenso esse. Dictum esl autem postliminium3 alimineetpost, ut eum qui ab hostibus captus in flnes nostros postea pervenit postliminio reversum recte dicimus. nam limina sicut in domibus Gnem quendam faciunt, sic et imperii finem limen esse veteres voluerunt: hinc et limes dictus est, quasi liuis quidam et terminus. Ab eo postliminium dictum, quia eodem limine re

vertebatur quo amissus erat. Sed* et qui victis hostibus recuperatur postliminio rediisse existimatur.

§ 6. Praeterea emancipatione quoque desinunt liberi in potestatc parentum esse. Sed ea emancipatio antea quidcm vel per antiquam legis

a) cf. Gai I. 136 IV. 79. Ulp. fr. XI. fr. 8. § 1. D. do iniusto (28. 3.) Inst. III. 2. § 8.

§ 132. Praeterea emancipatione desinunt liberi in potestatem parentum esse. sed filius quidem tribus mancipationibus," ceteri vero liberi, sive

masculini sexus sive feminini, una mancipatione exeunt de parentum potestate: lex enim Xii tabularum tantum in persona fllii de tribus mancipationibus loquitur, bis verbis: si Pater Filiuh

TER VEHUMDUIT, A PATRE FILIUS LIBER

Esto. eaque res ita agitur." mancipat pater filium alicui: is eum vindicta manumittit: eo facto revertitur in potestateni patris. is eum iterum mancipat vel eidem vel alii; sed in usu est eidem mancipari: isque eum postea similiter vindicta manumittit: quo facto cum rursus in potestatem patris fuerit reversus tertio pater eum mancipat vel eidem vel alii; sed hoc in usu est, ut eidem mmcipetur; eaque mancipatione desuut in poteslale patris e&se, e/iamsi nondum manumissus sil, sed adhuc in causa manciptt duret [lin. 24]* § 133. Liberum autem arbitrium

observationem procedebat, quae per
imaginarias venditiones et interce-
dentes manumissiones celebrabatur,
vel ex imperiali rescripto. Nostra
autem providentia et hoc in melius
per constitutionem reformavit, ut
fictione pristina explosa, recta via
apud competentes iudices vel magi-
stratus parentes intrent, et fllios suos
vel filias, vel nepotes vel neptes, ac
deinceps, sua manu dimitterent et
tunc ex edicto Praetoris in huius filii
vel filiae, nepotis vel neptis bonis,
qui vcl quae a parente manumissus vel
manumissa fuerit, eadem iura prae-
stantur parenti quae tribuuntur pa-
trono in bonis liberti; et praeterea
si impubes sit filius vel filia vel ce-
teri, ipse parens ex manumissione
tutelam eius nanciscitur.
§ 7. Admonendi autem sumus libe-

*) in pag. Cod. Ver. quae seqnitur fere nihil legi potest. Prioris partis argumentum tamen colligi potest ez Epit. I. 6. § 3: Tamen cum tertio mancipatus fuerit .... succedit: quae verba infra not. a. signis || || inclusimus. — Posterior pars eiusdem paginae, quod etiam Epit. indicat, baud dubie ea continebat quae leguntur in fr. 28. D. de adoptionibns (e Gai libro I.), quae verba § 133 inseruimus.

a) Gai Epit. I. 6. § 3. h. 1. notatu digna haec de emancipatione filii exhibet: Emancipatio autem, hoc est manus traditio, quaedam similitudo venditionis est: quia in emancipationibus praeter illum, Ivoc est certum patrem, alius pater adhibetur, qui fiduciarius nominatur. Ergo ipse naturalis pater filium suum fiduciario patri mancipat, hoc est manu tradit: a quo fiduciario patre naturalis pater unum aut duos nummos, quasi in similitudinem pretii accipit, et iterum eum acceptis nummis fiduciario patri tradit. Hoc secundo et tertio fit, et tertio eum fiduciario patri mancipat et tradit, et sic de patris potestate exit. Quae tamen emancipatio solebat ante Praesidem fieri, modo ante curiam facienda est: ubi quinque testes cives Bomani in praesenti erunt, et pro illo qui libripens adpeUatur (id est stateram tenens) et qui antestatus adpellatur alii duo, ut septem testium numerus impleatur. || Tamen cum tertio mancipatus fuerit filius a patre naturali fiduciario patri, hoc agere debet naturalis pater, ut ei a fiduciario patre remancipetur, et a naturali patre manumittatur: ut, si filius ille mortuus fuerit, ei in hereditate naturalis pater, non fiduciarius, succedat. Feminae, vel nepotes masculi ex filio, una emancipatione de patris vel avi exeunt potestate et sui iuris efficiuntur. Et hi ipsi quamlibet una mancipatione de patris vel avi exeant, nisi a patre fiduciario remancipati fuerint et a naturali patre manwnissi, succedere eis naturalis pater non potest, nisi fidudarius a quo manumissi sunt. Nam si remancipatum eum sibi naturalis pater vel avus manumiserit, ipse eis in hereditate succedit. || Quodsi habeat quis filium, et ex eo nepotes, et voluerit filium emancipare, et nepotes in sua potestate retinere, in arbitrio eius est: aut si voluerit nepotes emancipare, et filium in sua potestate retinere, et hoc ei pro iuris ordine licere manifestum est. Quod non solum de nepotibus, sed et de pronepotibus similiter facere potest. — De a.ntestato, cnias bic quasi Beptimae personae mentdo fit cf. Zell Inscr. Rom. Nr. 1779. 1780. 1785. Huscbke, Flavii Syntrophi instrnmentnm donationis pag. 6. 7. 43 sqq. — De fiducia vide citt ad Gai II. 69.

rum esse arbitrium ei qui filium et ex eo nepotcm vel neptem in potestate habebit, filium quidem de potestate dimittere, nepotem vero vel nepteni retinere; et ex diverso fiiium quidem in potestate retinere, nepolem vero vel neplem manumittere (eadem et de pronepote vel pronepte dicta esse intellegantur), vel omnes sui iuris efTiccre.

§ 8. Sed et si pater filium quem in potestate habet avo vel proavo naturali, sccundum nostras constitutiones1 super his habitas, in adoptionem dederit, id est si hoc ipsum actis intervenientibus apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptalur, el non contradicente, nec non eo qui adoptat, solvilur quidem ius potestatis patris naturalis, transit autem in huiusmodi parentem adoplivum, in cuius persona adoptionem plenissimam esse antea diximus. (§ 9.) Illud autem scire oportel quod si nurus tua ex filio tuo conceperit, el filium postea emancipaveris vel

1) iunt cc. 10 et 11. C. de adoptionibua of. flr. 6. 35. D. eodem.

in adoptionem dedcris, praegnante nuru tua, nihilominus quod ex ea nascitur in potestate tua nascitur; quod si posl emancipationem vel adoptionem fuerit conceptus, patris sui emancipati vel avi adoptivi potestati subiicitur; (§ 10.) * et quod neque nalurales liberi, neque adoptivi ullo paene modo possunt cogere parentem de potestate sua eos dimittere.

*) ita fere ex coniectara Goeschenii. Cf. ad bunc articulum Gellius V. 19. Cic de fin. 1. 7. § 24. fr. 1. § 2. D. de rei vind. (6. 1.) Gai II. 141. III. 6. IV. 79.

est ei qui filium et ex eo nepotem in potestate habebit, filium quidem potestale dimittere, nepotem vero in potestate retinere; vel ex diverso filium quidem in potestate retinere, nepotem vero manumiltere; vel omnes sui iuris efficere. eadetn et de pronepote dicta esse intellegemus.

§ 134. Praeterea parentes liberis in adoptionem datis' in potestate eos habere desinunt; et in fUio qui(lem, si in adoptionetn datur, tres mancipationes* et duae intercedentes manumissiones proinde fiunt, ac fieri solent cum ita eum pater de potestatc dimittit, ut sui iuris efficiatur. deinde aut patri remancipatur, et ab eo is qui adoptat vindicat apud Praetorem filium suum esse, ct illo contra non vintffcante a Praetore vindicanti filius addicitur; aut non remancipatur patri, sed ab eo vindicat is qui adoptat, apud quem in tertia mancipatione est: sed sane commodius est patri remancipari. in ceteris vero liberorum personis, seu masculini seu feminini sexus, una scilicet mancipatio sufficit, et aut remancipantur parenti aut non remancipantur. Eadem et in provinciis apud Praesidem provinciae solent fieri. (§ 135.) Qui ex lilio semel iterumve mancipato conceptus est, licet post tertiam mancipationem patris sui nascalur, tamen in avi potestate est, et ideo ab eo et emancipari et in adoptionem dari potest. At is qui ex eo filio conceplus est qui in tertia mancipatione est, non nascitur in avi potestate. sed eum Labeo quidem existimat in eiusdem mancipio esse cuius et pater sit utimur autem hoc iure, ut quamdiu pater eius in mancipio sit, pendeat ius eius; et si quidem pater eius ex mancipalione manumissus erit, cadat in eius potestatem; si vero is, dum in mancipio sit, decesserit, sui iuris fiat. (§ 135a.) Eadem scilicet dicemus de eo qui ex nepote semel mancipato necdum manumisso conceptus fuerit. nam ut supra diximus, quod in filio faciunt tres mancipationes, hoc facit una mancipatio in nepote.

2) e Marciani fr. 81. D. de adopt.

§ 136. 1'raeterea mulieres quae in manum conveniunt, in patris potestate esse desinunt. sed in confarreatis nuptiis de Flaminica Diali Senatusconsulto ex relatione* Maximi et Tuberonis cautum est, ut liaec quod ad sacra tantum videatnr in nianu esse, quod vero ad ceteras causas perinde habealur, a/que si in manum non convenisset. Coemptione autem facta mulieres omni modo* potestate parenlis liberantur: nec interest, an in viri sui manu sinl, an exlranei; quamvis hae solae loco filiarum habeaotur quae in viri manu sunt.

§ 137. In manu autem mulieres esse desinunt iisdem modis quibus filiaefamilias potestate patris liberantur; sicut igitur filiaefamilias una mancipatione ex potestate patris exeunt, ita eae quae in manu sunt una mancipatione** desinunt in manu essc, et si ex ea mancipatione manumissae fuerint, sui iuris effici«ntur. Inter eam vero quae cum extraneo, et eam quae cum viro suo coemptionem fecerit, hoc interest, quod iila quidem cogere coemptionatorem putest, ut se remanc/pet cui ipsa velit, haec autem tirum suum** nihilomagis potest cogere, quam et (ilia patrem. sed filia quidein nullo raodo patrem potest cogere, etiamsi adoptiva sit: haec autem virum repudio misso proinde compellere polest, atque si ei numquam nupta fuisset.

§ 138. Ii qui in causa mancipii sunt, quia servorum loco habentur, vindicta, censu, testamento manumissi sui iuris fiunt. (§ 139.) Nec tamen in hoc casu lex Aelia Sentia Iocum habet. itaque nihil requirimus, cuius aetatis sit is qui manumittit, et qui manuraittitur: ac nc illud quidem, an patronum creditoremve manumissor habeat. Ac ne numerus quidem lege Fufia Caninia finitus in his personis locum habet. (§ 140.) Quin etiam invito quoque eo cuius in mancipio sunt censu libertatem consequi possunt, exceplo eo quem pater ea lege mancipio dedit, ut sibi remancipetur: nam quodammodo tum pater potestatem propriam reservare sibi videtur eo ipso, quod maacipio recipit Ac ne is quidem dicilur iuvito eo cuius in mancipio est censu libertatem consequi, quem pater ex noxali causa mancipio dedit,***) veluti quod furti eius nomine damnatus

*) ita ex coniectura Kruegeri (aliWr Huechke) cf. Qai I. 114. 115 b. 132. 134. UL 24. QelL X. 16. XVIII 6. Tacit Ann. IV. 16. **) ex. coni. Kruegeri et Huscbkii. ***) verba mancipio dedit expellit Mommgen cf. Gai. IV. 75. 79.

cst, ct eum mancipio aclori dedit: nam hunc actor pro pecuiiia habct. (§ 141.) In summa admonemli sumus, advcrsus eos quos in mancipio habcmus nihil uobis contumcliose facere liccre: alioquin iiiiuriarum lenebimur. Ac nc diu quidem in co iure detinenlur homines, sed plerumque hoc lil dicis gratia* uno momento; nisi scilicet ex noxali causa mancipantur.

§ 142. Transeamus nunc ad aliam divisionem.b nam ex his personis, quae neque in polcstatc neque in manu neque in mancipio sunt, quaedam vel in tulela sunt vel in curatione, quaedam neutro iure tenentur. videamus igitur quac iu tutela vcl in curatione sint: ita enim intellegrmus ceteras personas quae ncutro itire tcncntur.

§ 143. Ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunl.

1) ex Paul. fr. 1. pr. 1). de tutclia.

[ocr errors]

§ 144. Permissuin est itaque parentibus libcris quos iu potestale sua hahcnt testamenlo tutores dare: masctilini quidem sexus inpuberibus, feminini nutem sexus cuiuscumque aetatis sint, el tum quoqtte* cum nuptae sint. vetercs enim voluerunt feiuinas, etiamsi perfeclae aetatis sint, propter animi Ievitatem in tutela essc. (§ 145.) Itaque si quis lilio filiaeque testamento lutorem dederit, el ambo ad pubertatcm pervenerint, filius quidem desinit habere tutorem, filia vero nihilominus in tulela permanet: tantum enim ex lcgc Iulia et Papia Poppaea iure liberorum tutela liberanlur reminae." loquimtir atitem exceplis Virginibus Vestalibus

Tit. XIII. UE TUTELIS. Transeamus nunc ad aliam divisionem personarum. nam ex his personis quae in potestate non stinl, quaedam vel in ttitela stint vel iu curatione, qttaedam neutro iure tenentur. videamus igitur dc bis quae in tutela vel in curatione sunt: ita enim intellegemus ceteras pcrsonas qttae neutro ittre tencntur.

Ac prius dispiciamus de his qttae in ttttela sunL § 1. 'Est autem tutela, ut Servius definit, itts [al. vis] ac potestas in capite libero, ad tuendum ettm qui propter actatem se defendere neqttit, iure civili data ac permissa. (§ 2.*) Tutorcs aulem sunt qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperttnt. itaque appellanlur lutores, quasi tttitores atque defensores, sicttl aedittti dictintur qui aedes tuentur.

§ 3. Permissttm esl ilaqtie parentibtts liberis

impuberibus quos in potestate habent testamento tutores dare. et hoc in filio filiaque omnimodo procedit; nepolibus tamen neptibusque ita demum parentes possunt testamento tutores dare, si post mortem corum in palris sui potestatcm non sint re

[ocr errors]
« PreviousContinue »