Page images
PDF

titim matris condicioni accedit. qua parte aulem iubct lex ex civc Romano et peregrina peregrinum nasci, supervacua videtur: nam ct remota ea lege hoc utiquc iure gentium futurum erat. (§ 79.) Adeo autem hoc ita est, ut ex civeEomano ct l.atina qui nascitur, Latinus nascatur, quamquam ad eos qui liodie Latini appellantur, lex Minicia non pertinet; nam comprehenduntur quidem pcregrinorum appellatione in ca lege non* solum exterae nationes et gentes, scd etiam qui Latini nominantur: sed ad alios Latinos pertinet, qui proprios populos propriasque civitates habebant et erant peregrinorum iiumero. (§ 80.) Eadem ratione ex contrario ex Latino et cive Romana sive ex lege Aelia Sentia, sive alifer contractum iuerit matrimonium, rivis Romanus nascitur. fuerunt tamen qui putavertint ex legc Aelia Sentia contracto matrimonio Lalinum nasci, quia videtur eo casu per legem Acliam Sentiam et Iuniam conubium inter eos dari, ct semper conubium efficit, ut qui nascitur patris condicioni accedat:* aliter vero contracto matrimonio eum qui nascitur iure gentium matris condicionem sequi et ob id csse civem Romanum. sed hoc iure utimur ex senatusconsulto quo auctore divo Hadriano significatur, ut omni modo ex Latino et cive Romana natus civis Romanus nascatur. (§ 81.) His convenicnler etiam illud senatusconsultum bdivo Hadriano auctore significavit, ut qui ex Latino et peregrina, item contra qui ex peregrino et Zatina nascitur, is matris condicionem sequatur. (§ 82.) Illud "quoque his consequens est, quod ex ancilla et libero iure gentium servus nascitur, et contra ex libera et servo liber nascitur. (§ 83.) Animadvertered tamen debemus, ne iuris gentium regulam vel lex aliqua vel quod legis vicem optinet, aliquo casu commutaverit. (§ 84.) Ecce enim ex senatusconsulto Claudiano0 poterat civis Romana quae alieno servo volente domino eius coiit, ipsa ex pactione libera permanere, sed servum procreare: nam quod inter eam ct dominum istius servi convenerit, eo senatusconsulto ralum esse inbetnr. sed postea divus Hadrianus iniquitatc

[ocr errors]

rei et inelegantia iuris motus restituit iuris gentium regulam, ut cum ipsa mulier libera permaneat, liberum pariat. (§ 85.) Item — — — ex ancilla et libero poterant liberi nasci: nam ea lege cavetur, ut si quis cum aliena ancilla quam credebat liberam esse coierit, si quidem masculi nascantur, liberi sint, si vero feminae, ad eum pertineant cuius mater ancilla fuerit. sed et in hac specie divusVespasianus inelegantia iuris motus restituit iuris gentium regulam, ut omni modo, etiam si masculi nascantur, servi sint eius cuius et mater fuerit. (§ 86.) Sed illa pars eiusdem legis salva est, ut ex libera et servo alieno, quem sciebat servum esse, servi nascantur.* itaque apud quos talis lex non est, qui nascttur, iure gentium matris condicionem sequitur et ob id liber est.

§ 87. Quibus autem casibus matris et non patris condicionem sequitur qui nascitur, tisdem casibus in potestate eum patris, etiamsi is civis Romanus sit, non esse plus quam manifestum est. et ideo superius li« •qq] rettulimus, quibusdam casibus per errorem non iusto contracto matrimonio senatum intervenire et emendare vitium matrimonii, eoque inodo plerumque efficere, ]ut in potestatem patris filius redigatur. (§ 88.) Sed si ancilla ex cive Romano conceperit,b deinde manumissa civis Romana facta sit, et tunc pariat, licet civts Romanus sit qui nascitur, sicut pater eius, non tamen in potestatem* patris est, quia neque ex iusto coitu conceptus est, neque ex ullo senatusconsulto talis coitus quasi iustus constituitur.

§ 89.° Quod autem placuit, si ancilla ex cive Romano conceperit, deinde manumissa pepererit, qui nascitur liberum nasci, naturali ratione fit nam hi qui illegitime concipiuntur, statum sumunt ex eo tempore quo nascuntur: itaque si ex libera nascuntur, liberi fiunt, nec interest ex quo mater eos conceperit, cum ancilla fuerit. at hi qui legitime concipiuntur, ex conceptionis tempore statum sumunt. (§ 90.) Itaque si cut. mulieri civi Romanae praegnanti aqua et igni interdictum fuerit, eoque modo peregrina iacta tunc pariat, con

*) cf. Gai I. § 66. nofc

a) cf. fr. 2. pr. D. ne de statu defunct. (40. 16.) c. 3. C. soluto matr. (5. 18.)

b) cf. Gai L 82. 86. 89.

c) ad §§ 89. sqq. cf. Ulp. V. 8—10. fr. 18. 24. D. de statu hom. (I. 6.) fr. 2. § 3. D. ad SC. TertuU. (88. 17.) coU tit. J. I. 4.

plures distinguuot et putanl, si quidem ex iustis nuptiis conceperit, civem Romanum ex ea nasci, si vero vulgo conceperit, peregrinum ex ea nasci. (§ 91.) Item si qua mulier civis Romana praegnans ex senatusconlto Claudiano ancilla facta sit ob id, quod alieno servo invito et denuntiante domino eius coierit, conpUires distinguxml et exislimant, si quidem ex iustis nuptiis conceplus sit, civem Romanum ex ea nasci, si vero vulgo conceplus sit, servum nasci eius cuius mater facta esset ancilla. (§ 92.) Peregrina quoque si vulgo conceperit, deinde civis Romana facta pariat, civem Romanum parit; si vero ex peregrino, secundum leges moresque peregrinorum concepmt, ita videlur ex senatusconsulto quod auctore divo Hadriano faclum est, civem Romanum parere, si et patri eius civitas Romana donetur.

§ 93. Si peregrinus sibi liberisque suis civitatem Romanam petierit, non aliter filii in potestate eius fienl, quam si Imperator eos in poleslatem redegerit. quod ita demum is factt, si causa cognita aestimaverit hoc filiis expedire. diligentius autem exactiusque causam cognoscit de impuberihus absentibusque. et haec ita edicto divi Hadriani signiGcantur. (§ 94.) Item si quis cum uxore praegnante civitate Romana donatus sit, quamvis is qui nascitur, ut supra diximus [8 92], civis Romanus sit, tamen in poteslate patris non fit: idque subscriptione divi Hadriani signiOcatur. qua de causa qui intellegit uxorem suam esse praegnantem, dum civitatem sibi et uxori ab Imperatore pctit, simul ab eodem petere debet, ut eum qui natus erit in potestate sua habeat. (§ 95.) Alia causa est eorum qui Lattl iure cum liberis suis ad civitatem Romanam perveniunt: nam horum in potestate fiunt liberi. quod ius quibusdam peregrinis civitatibus datum est vel a populo Romano vel a Senatu vel a Caesare. (§ 96.) Huius autem iuris duae species sunt: aut maius est Latium aut minus. maius est Latium, cum et Iw qui decuriones leguntur et ei qui honorem aliquem aut magistratutn gerunt, civitatem Romanam consecuntur; minus Latium est, cum hi tantum qui magistratum vel honorem gerunt, ad civitatem Romanam perveniunt. idque conpluribus epistulis principum significatur.*

*) iam Niebuhr ex hoc loco duplex ius: „Latii maioris" et „Latii minoris"

§ 97. Aon solum tamen naturales liberi, secundum ea quae diximus, in potestate nostra sunt, vernm ct hi quos adoptamus.

§ 98* Adoptio autem duobus modis fit, aut populi auctoritate, aut imperio magistratus, \e\uti Praetoris. (§ 99.) Populi auctoritate adoptamus eos qui sui iuris sunt: quae species adoptiouis dicitur adrogatio, quia et is qui adoptat rogatur, id est interrogatur an velit eum quem adoptalurus sit iustum sibi filium esse; et is qui adoptatur rogatur" an id fleri patiatur; et populus rogatur an id fieri iubeat. Imperio ma gistratus adoptamus0 eos qui in polestate parentium sunt, sive primum gradum liberorum optineant, qualis est filius et filia, sive inferiorem, qualis est nepos, neptis, pronepos, proneptis. (§ 100.) Et quidem illa adoptio quae per populum fit nusquam nisi Romae fit: at haec etiam in provinciis apudPraesides earum fieri solet. (§ 101.) Item per populum feminae non adoptantnr; nam id magis placuit. Apud Praetorem vero vel in provinciis apud Proconsulem Legatumve etiam feminae solent adoptari.

1) ett c. 10. C. de adoptionibui.

Tit. XI. DE ADOPTIONIBUS.

Non solum tamen natufales liberi, secundum ea quae diximus, in potestate nostra sunt, verum etiam ii quos adoptamus.

§ 1. Adoptio autem duobus modis fit, aut principali rescripto,b aut imperio magistratus. Imperatoris auctoritate adoptare quis potest eos easve qui quaeve sui iuris sunt. quae species adoptionis dicituradrogatio. Imperio magistratus adoptare licet eos easve qui quaeve in potestate parentum sunt, sive primuin gradum liberorum obtineant, qualis est filius, filia, sive iuferiorem, qualis est nepos, neptis, pronepos, proneptis. § 2. Sed hodie ex nostra constitutione,1 cum filiusfamilias a patre naturali exlraneae personae in adoptionem datur, iura potestatis naturalis patris minime dissolvuntur, nec quicquam ad patrem adoptivum transit, nec in potestate eius est, Iicet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si vero pater naturalis non extraneo, sed avo filii sui materno, vel si ipse pater naturalis fuerit emancipatus, etiam avo paterno vel proavo simili modo paterno vel materno filium suum dederit in adoptionem: in hoc casu, quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum, et legitimo adoptionis modo (al. nodo] constrictum [al. contra

statuerat. Nuper Mommsen die Stadtrechte der Lat. Gemeinden Salpensa etc. (1856) p. 405. not. 40. plenins rem tractavit. De re ipsa cf. etiam Gai I. 79. 131. III. 66. Appian. B. C. II. 26. {AaxCov SUaiov) coll. Cic. ad Attic. V. 11. § 1. 2. Gellius XVI. 3. Asconins in Pison. (ed. Orell.) p. 3: Pompeius veteribus incolis dedit ius Latii, ut possent habere ius quod ceterae Latinae coloniae, id est ut gerendo magistratus civitatem Bom. consequerentur.

*) §§ 98. 99. 103. 107. repetnntnr in Qai fr. 2. D. de adopt. (1. 7.) cf. fr. 1. D. eod. Ulp. tit VIII. Gell. V. 19.

a) Cic. pro domo c. 29: interrogatum: auctorne esses, ut in te P. Fonteius vitae necisque potestatem haberet, ut in filio?

b) i. e. novo modo, qui pedetentim in locnm adoptionis per populum successit GeU. V. 19. fr. 21. 88. 39. D. de adopt. (1. 7.) Diocl. c. 6. 8. C. (8. 48) De causae cognitione vid. fr. 15. § 2. 3. D. de adopt (1. 7.)

c) de ritu adoptionis vid. Gai I. 182.

§ 102. Item inpuberem apud populum adoptari aliquando prohibitum est, aliquando permissum cst; nam nunc ex epistula optimi Imperatoris Antonini quam scripsitPontificibus, si iusta causa adoptionis esse videbitur, cum quibusdam condicionibus permissum est. apud Praetorem vero, et in provinciis apud ProconsulemLegatumve, cuiuscumque aetatis personas adoptare possumus.

1) fr. 17—19. D. de «dopt. o. 2. C. eod. fr. 13. D. ai quid in frand. patr.

i) cf. G. I. 100. fr. 16. 40. D. h. t.

[ocr errors][ocr errors]

5) cfr. 8. D. de lihrii et poit.

§ 103. lUud vero utriusque adoplionis commune est, quod et hi qui generare non possunt, quales sunt spadones, adoptare possunt. (§ 104.) Feminae vero nullo modo adoptare possunt, quia ne quidem naturales Iiberos in potestate habent. (§ 105.) Item si quis per populum sive apud Praetorem vel apud Praesidem provinciae adoptaverit, potest eundem

clum, v. conslructum], ut et in familia et potestatc huiusmodi patris adoptivi sit.

§ 3. Cum autem impubes per principale rescriptum adrogatur: causa cognita adrogatio permittitur, et exquiritur causa adrogationis,1 an honesta sit expediatque pupillo, et cum quibusdam condicionibus adrogatio fit, id est ut caveat adrogator personae publicae, hoc est tabulario, si intra pubertatem pupillus decesserit, restituturum se bona illis, qui, si adoptio facta non esset, ad successionem eius venluri essent. item non alias emancipare eos potest adrogator, nisi causa cognita digni emancipalione fuerint, et tunc sua bona eis reddat. sed etsi decedens pater eum exheredaverit, vel vivus sine iusta causa eum emancipaverit, iubetur quartam partem ei suorum bonorum relinquere, videlicet praeter bona quae ad patrem adoptivum transtulit, et quorum commodum ei acquisivit postea.

§ 4.* Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur, et pro monslro est, ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per adrogationem vel adoptinnem filium facit plena pubertate, id est decem et octo annis praecedere. (§ 5.3) Licet autem et in locum nepotis vel pronepotis, vel in locum neptis vel proneptis, vel deinceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. (§ 6.) El tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. (§ 7.4) Sed si quis nepolis Ioco adoptet, vel quasi ex eo filio quem habet iam adoptatum vel quasi ex illo quem naturalem in sua potestate habet: in eo casu el filius consentire debet, ne ei invito suus heres agnascatur. sed ex contrario, si avus cx filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire.

§ 8. In plurimis aulem causis assLmilatur is qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per Imperatorem, sive apud Praetorem, vel apud Praesidem provinciae non extraneum adoptaverit, potest eundem alii in adoptionem dare. (§ 9.6) Sed et illud utriusque adoptionis commune est, quod et hi qui gencrare non possunt, quales

« PreviousContinue »