Page images
PDF

Ita demum tamen nepos

potestate esse patribus, sed etiam anteriores, qui et his qui postea nati sunt occasionem legitimi nominis praestiterunt; quod obtinere censuimus, etiamsi non progeniti fuerint post dotale instrumentum confectum liberi, vel etiam nali ab hac luce subtracti fuerint. Ita demum tamen nepos

neptisve et pronepos proneptisve suorum heredum numero sunt, si praecedens persona desierit in potestate parenlis esse, sive morte id acciderit sive alia ratione, veluti emancipatione: nam si per id tempus quo quis moriatur filius in potestate eius sit, nepos ex eo suus heres esse non potest. idque et in ceteris deinceps liberorum personis dictum intellegimus.1

neptisve el pronepos proneptisve suo-
rum heredum nurnero sunt, si prae-
cedens persona desierit in potestale
parentis esse, sive morte id acci-
derit tive alia ratione, veluti eman-
cipatione: nam si per id tempus quo
quis moritur filius in potestate eius
sit, nepos ex eo suus heres esse non
potest. idem et in ceteris deinceps
liberorum personis dictum intellege-
mus. (§3.) Uxor quoque quae in
manu est sua heres est, quia filiae loco est;
item nurus quae in filii manu est, nam et haec
neptis loco est. sed ita demum erit sua he-
res, si filius cuius in manu fuerit, cum pater
moritur, in potestate eius non sit. idemque di-
cemus et de ea quae in nepotis manu matri-
monii causa sit, quia proneptis loco est. (§ 4.)

Postumi quoque, qui si Postumi quoque, qui si vivo parente nati essent, in

potestate futuriforent, sui heredes sunt. (§3.s) Sui autem etiam ignorantes (iunt heredes, et licet furiosi sint, heredes possunt existere: quia quibus ex causis ignorantibus acquiritur nobis, ex his causis et furiosis acquiri potest. et statim morte parentis quasi continuatur dominium:8 et ideo nec tutoris auctoritate opus est in pupillis, cum etiam ignorantibus acquirilur suis heredibus hereditas; nec curatoris consensu acquiritur furioso, sed ipso iure. (§4.3) Interdum autem, licet in potestate mortis tempore suus heres non fuit, tamen suus heres parenti efficitur, veluti si ab hostibus quis reversus fuerit post mortem patris sui: ius enim postliminii hoc facit.'(§5.4) Per contrarium evenit, ut licet quis in famiiia defuncti sit mortis tempore, tamen suus heres non fiat, veluti si post mortem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eius damnata fuerit: suum enim heredem habere non

vivo parente nati essent, in potestate eius futuri forent, sui heredes sunt. (§5.) Idem iuris estb de his quorum nomine ex lege Aelia Sentia vel ex senatusconsulto post mortem patris causa probatur: nam et hi vivo patre causa probata in potestate eius futuri essent. (§ 6.) Quod eliamb de eo filio, qui ex prima secundave mancipatione post mortem patris manumittitur, intellegemus.

[ocr errors]

a) cf. Inst. II. 13. § 2.

b) eadem fere habet Paul. in Collat. XVI. 3. (S. R. IV. 8. §§ 7. lr.) cf. Gai II. 141-143. I. 132. Ulp. VII. 4.

[ocr errors]

(§ Igitur cum fllius liliave, et ex altero filio nepotes neptesve extant, pariter ad hereditatem vocantur; nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim videbatur nepotes neptesve in patris sui locum portionemque succedere. pari ratione et si nepos neptisve sit ex filio et ex nepote pronepos proneptisve, simul omnes vocantur ad hereditatem. (§ 8.) Et quia placebat nepotes neptesve, item pronepotes proneptesve in parentis sui locuui succedere: conveniens esse visum est non in capita, sed »'n stirpes hereditatem dividi, ita ut filius partem dimidiam hereditatis ferat, et ex altero filio duo pluresve nepotes alteram dimidiam; item si ex duobus filiis nepotes extent, cx altero filio unus forte vel duo, ex altero tres aut quattuor, ad unum aut ad duos dimidia pars pertineat, et ad tres aut quattuor altera dimidia.

1) cfr. 1. |8. fr. 6—8. D. de ittii et l«g.

[ocr errors]

potest, cum fiscus ei succedit. sed potest dici ipso iure esse suum heredem, sed desinere.

(§ 6.) Cum filius filiave, et ex altero filio nepos neplisve extant, pariter ad hereditatem vocantur; nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim esse videtur nepotes neplesve in patris sui locum succedere. pari ratione et si nepos neptisque sit ex fllio, et ex nepote pronepos proneptisve, simul vocantur. Et quia placuit nepotes neptesque, item pronepotes proneptesque in parentis sui locum succedere: conveniens esse visum est non in capila, scd in stirpes hereditatem dividi, ut fllius partem dimidiam hereditatis habeat, et ex allero filio duo pluresve nepotes alteram dimidiam. item si ex duobus filiis nepotes extant, ex altero unus forte aut duo, ex altero tres aut qualtuor, ad unum aut duos dimidia pars pertinet, ad tres vel ad quattuor altera dimidia. § 7.1 Cuui autem quaeritur, an quis suus heres existere potest: eo tempore quaerendum est quo certum est aliquem sine testamento decessisse, quod accidit et destiluto testamento. hac ratione, si filitis exheredatus fuerit et extraneus heres institutus, et filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamenlo non fleri heredem, aut quia noluit esse heres, aut quia non poluit, nepos avo suus heres existet: quia, quo tempore certum est intestatuin decessisse patremfamilias, solus invenitur nepos. et hoc certum est. (§ 8.*) Et licet post mortem avi natus sit, tamen avo vivo conceptus, mortuo patre eius, posteaque deserto avi testamento, suus heres efficitur. Plane si et conceptus et natus fuerit post mortem avi, mortuo patre suo, desertoque postea avi testamento, suus heres avo non existit, quia nullo iurc cognationis patrem sui patris tetigit. sic nec ille est inter liberos avo quem filius emancipatus adoptaverat. hi autem, cum non sunt quantum ad hereditatem liberi, neque bonorum possessionem pelere possunt quasi proximi cognati. — Haec de suis heredibus.

!) JrVii^drBot Po»' §9-' Emancipati autem liberi iure civili nihil

tt. ii ui>. u.t. nuii. iuris habent: neque enim sui heredes sunt, quia

coiut. xvi. e»p. T.«) |-aj ^m{.j p0te8tate esse desierunt parentis, ne

• que alio ulio iure per legem duodecim tabularum

vocantur. Sed Praetor, naturali aequilate motus, dat eis bonorum possessionem unde liberi, perinde acsi in potestate parentis mortis tempore fuissent; sive soli sint sive cum suis heredibus concurrant. ilaque duobus liberis extantibus, emancipato et [eo] qui mortis tempore in potestate ftierit: sane quidem is qui in potestate fuerit solus iure civili heres est, id est solus suus heres est; sed cum emancipatus beneficio Praetoris in partem admittitur, evenit, ut suus

*' f iTi.fr: "dlb p c t heres Pro Parte heres fiaL10 *) At hi °«ui

emancipati a parente in adoptionem se dederunt

non admittunlur ad bona naturalis patris quasi

liberi, si modo, cum is moreretur, in adoptiva fa

milia sinL nam vivo eo emancipati ab adoptivo

patre perinde admittuntur ad bona naturalis patris,

acsi emancipati ab ipso essent, uec umquam in

adoptiva familia fuissent; et convenienter, quod

ad adoptivum patrem pertinet, extraneorum loco

esse incipiunt post mortem vero naturalis patris

emancipati ab adoptivo, et quantum ad hunc, ae

que extraneorum Ioco fiunt, et quantum ad natu

ralis parentis bona pertinet, nihilo magis libero

rum gradum nanciscuntur: quod ideo sic placuit,

quia iniquum erat esse in potestate patris ado

ptivi, ad quos bona naturalis patris pertinerent,

utrum ad liberos eius, an ad agnatos. (§ 11.) Mi

nus ergo iuris habent adoptivi quam naturales.

namque naturales emancipati beneficio Praetoris

gradum liberorum retinent, Iicet iure civili per

dunt; adoptivi vero emancipati et iure civili per

dunt gradum liberorum, et a Praetore non adiu

vantur. et recte: naturalia enim iura civilis ratio

perimere non potest P. ». i s]; uec quia desinunt

sui heredes esse, desinere possunt filu filiaeve

aut nepotes neptesve esse. adoptivi vero eman

cipati extraneorum loco incipiunt esse, quia ius

nomenque fllii filiaeve quod per adoptionem con

secuti sunt, alia civili ratione, id est emancipa

*) TJlp. libro II. Instit.: Suie Praetor solet en*ancipatos liberos, itemque civitate donatos coniungere, data bonorum possessione, sic tamen, ut bona, si quae propria habent, his qui in potestate manserunt conferant: nam aequissimum putavit, neque eos bonis paternis carere per hoc, quia non sunt tn potestate, neque praecipua bona propria habere, cum partem sint ablaturi suis heredibus. (Paul. S. lt. V. 9. § 4.)

[ocr errors][ocr errors][merged small]

tione perdunt. (§ 12. *) Eadem haec observantur et in ea bonorum possessione quam contra tabulas testamenti parentis liberis praeteritis, id est neque heredibus institutis, neque ut oportet exheredatis, Praetor pollicetur. nam eos quidem qui in potestate parentis mortis tempdre fuerunt et emancipatos vocat Praetor ad eam bonorum possessionem; eos vero. qui in adoptiva familia fuerunt per hoc tempns quo naturalis parens moreretur repellit. item adoptivos liberos emancipatos ab adoptivo patre, sicut ab intestato, ita longe minus contra tabulas testamenti ad bona eius admittit, quia desinunt in liberorum numero esse. (§ 13.) Admonendi tamen sumus eos qui in adoptiva familia sunt, quive post mortem naturalis parentis ab adoptivo patre emancipati fuerint, intestato parente naturali mortuo, Iicet ea parte edicti qua liberi ad bonorum possessionem vocantur non admittantur, alia tamen parte vocari, id est qua cognati* defuncti vocantur. ex qua parle ita admittuntur, si neque sui heredes liberi, neque emancipati obstent, neque agnatus quidem ullus interveniat: ante enim Praetor Iiberos vocat tam suos heredes quam emancipatos, deinde legitimos heredes, deinde proximos cognatos. (§ 14.) Sed ea omnia antiquitati quidem placuerunt: aliquam aulem emendationem a nostra constitutione acceperunt, quam super his personis posuimus3 quae a patribus suis naturalibus in adoptionem aliis dantur. Invenimus etenim nonnullos casus in quibus (ilii et naturalium parentum successionem propter adoptionem amittebant, et adoptione facile per emancipationem soluta, ad neutrius patris successionem vocabantur. Hoc solito more corrigenles, constitutionem scripsimus per quam definivimus, quando parens naturalis filium suum adoptandum alii dederit, iutegra omnia iura ita servari, atque si in patris uaturalis potestate permansisset, nec penitus adoptio fuerit subsecuta; nisi in hoc tantummodo casu, ut possit ab intestato ad patris adoptivi venire successionem. testamento autem ab eo facto, neque iure civili neque praetorio aliquid cx hereditate eius persequi potest, neque contra tabulas bonorum possessione agnita, neque inofficiosi querela instituta, cum nec necessitas patri adoptivo imponitur vel heredem eum instituere vel exheredatum facere, utpote nullo naturali vinculo co

[ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors]

pulatum. neque si ex Asiniano (Sabiniano) senatusconsulto ex tribus maribus1 fuerit adoptatus: nam et in huiusmodi casu neque quarta ci servatur, nec ulla actio ad eius persecutionem ei competit. nostra autem conslitulione exceptus est is quem parens naturalis adoptandum susceperit: utroque enim iure, tam naturali quam legitimo, in hanc personam concurrente, pristina iura tali adoptioni [al. adoptione] servavimus, quemadmodum si paterfamilias sese dederit arrogandum. quae specialiter et singillatim ex praefatae constitutionis tenores possunt colligi.

§ 15. Item vetustas, ex masculis progenitos plus diligens, solos nepotes vel neptes qui quaeve ex virili sexu descendunt ad suorum vocabat successionem, et iuri agnatorum cos anteponebat; nepotes autem qui ex filiabus nati sunt et pronepotes ex ueptibus cognatorum loco numerans, post agnatorum lineam eos vocabat, tam in avi vel proavi materni quam in aviae vel proaviae, sive paternae sive maternae, successionem. Divi aulem Principes3 non passi sunt talem contra naturam iniuriam sine compelenti emendatione relinquere: sed cum nepotis et pronepotis nomen commune est utrisque qui tam ex masculis quam ex feminis descendunt, ideo eundem gradum et ordinem successionis eis donaverunt; sed ut aliquid amplius sit eis qui non solum naturae, sed etiam veteris iuris suffragio muniuntur, porlionem nepotum et neptium vel deinceps, de quibus supra diximus, pauln minuendam essc existimaverunt, ut minus tertiam partem acciperent, quam mater eorum vel avia fuerat acceptura, vel pater eorum, vel avus paternus sive maternus, quando femina morlua sit cuius de hereditate agitur, hisque, licet soli sint, adeuntibus, agnalos minime vocabant. et quemadmodum lex duodecim tabularum, filio mortuo, nepotes vel neptes, vel pronepotes vel proneptes in locum patris sui ad successionem avi vocat: ita et principalis dispositio in locum matris suae vel aviae eos cum iam designata partis tertiae deminulione vocat. (§ 16.) Sed nos, cum adhuc dubitatio manebat inter agnatos et memoratos nepotes, partem quartam defuncti substantiae agnatis sibi vindicantibus ex cniusdam constitutionis* auctorilate: memoratam quidem constitutionem a nostro codice scgregavimus, neque inseri cam ex Theodosiano codice

« PreviousContinue »