Page images
PDF

testatoris fit libertus, etiamsi testa- toris lit liliertus, etiamsi leslatoris sor

toris servus fuerit, sed eius qui vus sit, sed eius qui nianumittit. at is

manumitlil. (§ 267.) At qui directo, qui directo, teslamento, liber esse iu

testamento, liber esse iubetur, velat betur, ipsius testatoris lit libertus, qui

hoc morto: Sticitcs Servus Mf.us u- etiam orcinus" appellatur. nec alius

Bkh Ksto, vel Sticiwm Kervum Meum iillus directo, ex testamento, liberta

Libekum Kssk Iuiiko, is i/isius testti- tem habere potest, qnam qui utroque

toris fit libertus. Nec alius ullus tempore testatoris fuerit, et quo- fa

directo, ex testainento, libertatem ceret testamenlum, et quo moreretur.

habcrc potest, quam qui utroque directo |al. directa] autem libertas tnnc

tempon* testatoris ex iurc tjuiri- dari videlur, cum non ab alio servum

tiumh fueril, cl quo faccret testa- manumilti rogat, sed velut ex suo tc

mentum et qiu> moreretur. stamento libertatem ei competere vult.

i)GaiH.S49.cs.c.commun.doieg. § 3.1 Verba autem fideicommissorum haec maxi

me in usu habeantur: peto, rogo, volo, mando, fidei tuac committo, quae perinde singula lirma sunt, atquc si omnia in unum congesta essent. § 2(38. Multuin autem AWcrunt" ca quae per

lidcicomniissum relinquuntur ab his <\v\ae directo

iure legantur. (§ 2G9.) Nani erce per fideicom

missum e//am* ab heredc heredis relinqui potest:

cum alioquin legatum nisi teetamento facto inutile

sit. (§ 270.) Item intestatus morilurus potest ab

eo ad quem bona eius pertinent lideicommissum

alicui relinquere: cum alioquin ab eo legari non

possit. (§ 270a.) Item legatum codicillis reliclum

nou aliter valet, quam si a testatore coufirmati

fuerint/ id est nisi in testamento caver// lesla

tor, ut quidquid in codicillis scripserit id raliim

sit: fideicommissum vero etiam non confirmatis

codicillis relinqui potest. (§ 271.) Item a lega

tario legari non potest: sed tideicommissum re

linqui potest. quin etiam ab eo quoque cui per

fideicommissum relinquimus rursus alii per fidei

commissum relinquere possumus. (§ 272.) Item

servo alieno directo libcrtas dari non potest;

sed per fideicommissum potest. (§ 273.) Iteme

codicillis nemo heres institui potest nequc ex

beredari, quamvis testamento confirmati sint. at

is qui testamento heres institutus est potest co

dicillis rogari, ut eam hereditatem alii totam vel

*) haec nunc ed. Studem. proponit. Huschke: etiam ante heredis institutionem. Alii aliter. In prima ed. proposueram: etiam nutu heredis.

a) cf. Diocl. c. 10. D. de testam. manumiss. (7. 2.)

b) cf. Ulp. I. § 23. Gai II. 272. fr. 35. D. de manum. test. (40. 4.)

c) iu quibus rebus legata et fideicommissa difterant, vid. Ulp. XXV. 1 — 13; quae cur praeterierit Iustinianus vid. Inst. II. 20. § 3. supra.

d) cf. Inst. II. 25. § 1. e) cf. Inst. II. 26. § 2. II. 23. § 10.

ex parte restituat, quamvis testamento codicilli confirmati non sint. (§ 274.) Item mulier quae ab eo qui centum milia aeris census est per legem Voconiam heres institui non potest," tamen fideicommisso relictam sibi hereditatem capere potest. (§ 275.) Latini quoque qui hereditates legataque directo iure lege lunia capere prohibentur, ex fideicommisso capere possunt. (§ 276.) Item cum senatusconsulto prohibitum sit proprium servum minorem annis xxx liberum et heredem instituere [L Is. «], plerisque placet posse nos iubere liberum esse, cum annorum xxx erit, et rogare, ut tunc illi restituatur hereditas. (§ 277.) Item quamvis non possimus post mortem eius qui nobis heres extiterit, alium in Iocum eius heredem instituere H i«], tamen possumus eum rogare, ut cum morietur, alii eam hereditatem totam vel ex parte restituat. et quia post mortem quoque heredis fideicommissum dari potest, idem efficere possumus et si ita scripserimus: Cum Titius Heres Meus Mortuus Erit, Volo Hereditatem Meam Ad Publium Mevium Pertinere. utroque autem modo, tam hoc quam illo, Titius heredem suum obligatum relinquit de fideicommisso restituendo. (§ 278.) Praetereab legata per formulam petimus: fideicommissa vero Romae quidem apud Consulem vel apud eum Praetorem qui praecipue de fideicommissis ius dicit persequimur; in provinciis vero apud Praesidem provinciae. (§ 279). Item de fideicommissis semper in urbe ius dicitur: de legatis vero, cum res aguntur. (§ 280.) Item fideicommissorum usurae et fructus debentur, si modo moram solutionis fecerit qui fideicommissum debebit: legatorutn vero usurae non debentur; idque rescripto divi Hadriani significatur. scio tamen luliano placuisse in eo legato quod sinendi modo relinquitur idem iuris esse quod in (ideicommissis: quam sententiam et his temporibus magis optinere video. (§ 281.) Item0 legata Graece scripta non valent: fideicommissa vero valent. (§ 282.)

a) Legis Voconiae caput primum Cicero memorat in Vevr. II. 1. c. 42. § 107. (cf. 111.): Imitatus esses ipsum illum Q. Voconium, qui legc sua hereditatem ademit nulli neque virgini, neque mulieri: sanxit in posterum, qui post eos Censores census easet, ne quis heredem virginem neve mulierem faccrtt. De sccundo quodam capite agere videtur Quinct. decl. 264: ne liceat mulieri plus quam dimidiam partem bonorum relinquere (?), coll. Cic. de Rep. III. 10. — I)e tertio capite cf. Gai II. 226.

b) cf. Ulp. XXV. 12. lust. II. 23. § 1.

c) cf. Ulp. XXV. 9. fr. 11. pr. D. de leg. III. (32.)

[ocr errors]

Item* si legatum per damnalionem relictum heres itift/tetur, in duplum cum eo agitur: fldeicommissi vero nomine semper in simplum perseculio est. (§ 283.) Itemb quod quisque ex fideicommisso plus debilo per errorem solverit, repetere potest: at id quod ex causa falsa per damnationem legati plus debito solutum sit, repeti non potest. idem scilicet iuris est de eo [legato] quod non debitum vel ex hac vel ex illa causa per errorem solutum fuerit.

§ 284. Erant etiam aliae diflerentiae, quae nunc non sunt. (§ 285.) Ut ecce peregrini poterant fideicommissa capere: et fere haec fuit origo fideicommissorum. sed postea id prohibitum est; et nunc ex oratione divi Hadriani senatusconsultum faclum est, ut ea fideicommissa fisco vindicarentur. (§ 286.) Caelibes quoque qui per legem Iuliam hereditates legataque capere prohibentur, olim fideicommissa videbantur capere posse. Item orbi qui per legem Papiam, [ob id quod liberos non habebant,] dimidias partes hereditatum legatorumque perdunt, olim solida (ideicommissa videbantur capere posse. sed postea senatusconsultu Pegasiano perinde fideicommissa quoque, ac legata hereditatesque capere [posse] prohibiti sunt. eaque translata sunt ad eos qui tn eo festamento liberos habent, aut si nullus liberos habebit, ad populum, siculi iuris est in legatis et in hereditatibus quae cadem aut simili ex causa caduca fivmt* (§ 287.) /tem olim incertae personae vel postumo alieno per fideicommissum relinqui poterat, quamvis neque heres institui neque legari ei possit. sed senatusconsulto quod auctore divo Hadriano factum est idem in fideicommissis quod in legatis hereditatibusque constilutum est. (§ 288.) Item poenae nomine [| ns\ iatn non dubitatur nec per fideicommissum quidem relinqui posse. (§ 289.) Sed quamvis in multis iuris partibus longe latior causa sit fideicommissorum, quam eorum quae directo relinquuntur, in quibusdam tantumdem valeant, tamen tutor non aiiter testamento dari potest quam directo, veluti hoc modo: Liberis

MEIS TITIUS TUTOB E8TO, Vel ita: LIBEBIS MBIS

TiTiuM Tutobjbm Do: per fideicommissum vero dari non potest

*) apte baec inaernit ed. Polenaar. Aliter Huschke.

a) cf. Gai IV. 9. 171. Inst. IV. 6. § 23. 26. 117. 27. § 7.

b) cf. Ulp. XXIV. 33. Inst III. 27. § 7. II. 20. § 26.

[ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors]

Tit XXV. DE GODICILLIS.

Ante Augusti tempora constat ius codicillorum [in usu] non fuisse,1 sed primus Lucius Lentulus, ex cuius persona etiam Qdeicomraissa coeperunt, codicillos introduxit. nam cum decederet in Africa, scripsit codicillos testamento confirmatos quibus ab Augusto petiit per fideicommissum, ut faceret aliquid; et cum divus Augustus voluntatem eius implesset, deinceps reliqui, auctoritatem eius se cuti, fideicommissa praestabant, et filia Lentuli legata quae iure non debebat solvit. Dicitur Augustus convocasse prudentes, inter quos Trebalium quoque cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit boc recipi, nec absonans a iuris ratione codicillorum usus esset; et Trebatium suasisse Augusto, quod diceret utiiissimum et necessarium hoc civibus esse, propter magnas et longas peregrinationes quae apud veteres fuissent, ubi, si quis testamentum facere non posset, tamen codicillos posset. Post quae terapora, cum et Labeo codicillos fecisset, iain nemini dubium erat, quin codicilli iure optimo admitterentur.

§ 1.* Non tantum autem testamento facto potest quis codicillos facere, sed et intestatus quis decedens fideicommittere codicillis potest. Sed cum ante testamentum factum codicilli facti erant, Papinianus ait non aliter vires habere, quam si speciali postea voluntate confirmentur. sed divi Severus et Antoninus rescripserunt, ex his codicillis qui testamenlum praecedunt posse fideicommissum peti, si appareal eum qui postea testamentum fecerat a voluntate quam codicillis expresserat non recessisse. (§ 2.3) Codicillis autem hereditas neque dari neque adimi potest, ne confundatur ius testamentorum et codicillorum, et ideo nec exheredatio scribi. directo autem bereditas codicillis neque dari neque adimi potest: nam per fideicommissum heredilas codicillis iure relinquitur. nec condicioncm heredi instituto codicillis adiicere neque substituere directo potest. (§ 3.4) Codicillos autem etiam plures quis facere potest; et nullam sollemnitatem ordinationis desiderant.

INSTITUTIONUM

GAl COMMENTARIUS 11J. D. IUSTINIANI LIBER III.

TU. I. I)E HF.REIUTATIUIS QUAK AB IXTE.STAIO
DEFERUNTUR.

ijof. fr. 1. pr. o. d« .ni. et legit. Intestatus decedit1, qui aut omnino testamen

fr. 64. D. do V. S. '1

tum non fecit, aut non iure fecit, aut id quod fccerat ruplum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres extitit. §1. *Intestatorum hereditates ex § 1. Intestatorumautemhereditatesex (ege xn tabularum primum ad suos lege duodecim tabularum primum ad heredes pertinent. (§ 2.) Sui aulem suos heredes perlinent. (§2.) Sui autcm heredes* existimantur liberi qui in heredes exislimantur, ut et supra tlixipoteslate morienfis fuerunt, veluli mus [H. 19.8 2), qui in potestate moricnfilius filiave, nepos neptisve ex fi- tis fuerunt: veluli (ilius filiave, nepos Ho, pronepos proneptisve ex nepote neptisve ex filio, pronepos proneptisvc filio nato prognatus prognatave. ex nepote filio nato prognatus pronec interest utrum naturales sint gnatave. nec interest utrum naturaliberi, an adoptivi. les sint liberi, an adoplivi. Quibus

connumerari necesse est etiam cos qui ex legitimis quidem matrimoniis noti stuit progenili, ruriis tamen civitatum dati secundum divalium con*) cf. imt. 1. 10. s 13. stitutionum2 quac supcr liis positae sunt teno

rem, suorum iura nanciscuntur. nec non eos quos nostrae amplexae sunt constitutiones, pcr quas j)Ch o. 10.(11.) c. de naturai.lib. iussimus,3 si quis mulicfem in suo contubernio

copulaverit, non ab inilio affectione niaritali, cam tamen cum qua poterat habere coniugium, ct ex ea liberos sustulerit, postea vero affeclione procedente etiam nuptialia instrumenta cum ea fecerit, filiosque vel filias habuerit: non solum eos liberos qui post dotcm editi sunt iustos et in

*) primum huius Commentarii folium depeiditum et quaedam lacunae inferius (usque ad § 17.) suppleri possunt ex Collatione LL. Mos. XVI. 2. § 1—17. et ei Iust. Institutionibus. — Ad tit. I. cf. Collat. cit. § 1—8. Paul. S. 11. IV. 8. § 1-12. Ulp. XXVI. 1 — 3. De iure novissimo ex nov. 118. v. infra ad tit. IX. in fine.

a) de suis heredibus cf. Gai II. 156. I. 127. Ulp. XXII. 14. XXVI. 1. INp. fr. 1. pr. § 2. 4. 6. D. de suis et legit, (38. 16.)

« PreviousContinue »