Page images
PDF

heredi et in heredem conpeterent, ei lieredi et in heredem competerent, ei et in eum darenlur cui ex fideicom- et in eum darentur cui ex fideicommisso misso restituta esset hereditas; per restituta esset hereditas. Post quod quod senatusconsultum desierunt illae cantiones senatusconsultum Praetor in usu haberi. Praetor enim utiles actiones ei utiles actiones ei et in eum et in eura qui recepit hercditalem, quasi heredi et qui recepit hereditatem, in heredem dare coepit, eaeque in edicto propo- quasi heredi et in heredem nuntur. (§ 254.) Sed rursus quia dare coepit. 5.) Sed quia heredes

scripti, cum aut totam heredilatem aut paene totam plerumque reslituere rogabantur, adire hereditatem ob nullam aut minimum lucrum recusabant, atque

heredes scripti, cum aut totam he
reditatem aut pacne totam plerum-
que restituere rogabantur, adire he-
reditatem ob nullum aut minimum
lucrum rccusabant, atque ob id ex-
tinguebautur fideicommissa, posfca
Pegaso et Pusione Consulibus senatus
censuit, ut ei qui rogattis esset he-
redilatcm restiluere, perinde liceret
quartam partem retinere, atque* e lege
Falcidia in legatis retine/t- concedilur.
ex singulis quoque rebus quac per
fideicommissum relinquuntur eadem
relentio permissa est. per quod sena-
tusconsultum ipse heres onera here-
ditaria sustinet; ille autem qui ex
fideicommisso reliquam partem here-
ditatis recipit, legatarii partiarii loco
est, id est eius legatarii cui pars bo-
norum legatur. quae species legati
partilio vocatur,* quia cum herede
legatarius partitur hereditatem. unde
effectum est, ut quae solent stipulatio

ob id extinguebantur fideicommissa: postea Vespasiani Augusti temporibus, Pegaso et Pusione Consulibus, senatus censuit, ut ei qui rogatus esset hereditatein restitucre perinde Iiceret quartain partem retinere, atque cx lege Falcidia in legatis retinere conceditur. ex singulis quoque rebus quae per lideicommissum relinquunlur eadem retentio permissa est. Post quod senatusconsultum ipse heres onera hereditaria sustinebat; ille autem qui ex lideicommisso recepit partcm hereditatis, legalarii partiarii loco erat, id est eius legatarii cui pars bonoruni legabatur. quae species legati partitio vocabatur, quia cum herede legatarius partiebatur hereditalem. unde quae solebant stipulationes iuter

nes inter heredem et partiarium legata- heredem et parliarium legatarium rium interponi, eaedem interponantur interponi, eaedem interponebantur inter eum, qui ex fideicommissi causa inter eum qui ex fideicommisso recerecipit hereditatem, et heredem, id esU pit hereditatem, et heredem, id est ut et lucrum et damnum heredita- ut et lucrum damnumquc hereditarium pro rata parte inter eos com- rium pro rata parte inter eos commune sit. (§255.) Ergo siquidemnon mune sit. (§6.) Ergo si quidem non plus quam dodrantem hereditatis scri- plus quam dodrantem hereditatis scriptus heres rogatus sit restituere, tuin ptus heres rogatus sit restituere, tunc ex Trebelliano senatusconsulto restituitur here- ex Trebelliano senatusditas, el in utrumquc actiones hereditariae pro consullo restituebatur berata parte dantur: in heredem quidem iure civili, reditas, et in utrumque in euin vcro qui recipit hereditatcm ex senatus- actiones hereditariae pro

a) cf. Ulp. XXIV. 25. fr. 164. § 1. D. de V. S. et Theophilus h. L Cic. de Legg. II. 20: Atque etiam dant hoc Scaevolac quod est partitio: ut si in testamento detlucta, scripta non sit, ipsique minus ceperint qnam omnibus heredibus rclinquatur, sacris ne ulligentur. (cf. c. 19. 21. eod.)

consulto Trebelliano; quamqiiam heres etiam pro ea parte quam restituit heres permanet, eique et in eum solidae actiones competunt: sed non ulterius oneratur, nec ulterius illi dantur actiones, quam apud eum commodum heredilatis re

rala parte dabanliir: in hcredem quidein iure civili; in eum vero qui recipicbat hereditatem ex senatusconsulto Trehelliano tam

manet. (§ 256.) At si quis plus quam
dodrantem vel etiam totam heredita-
lem reslituerc rogatus sit, locus est
Pegasiano senatusconsulto. (§ 257.) Sed
is qui semel adierit hereditatem, si mo-
do sua voluntate adierit, sive relinue-
rit quartam partem sive noluerit reli-
nere, ipse universa onera heredilaria
sustinet: sed quarta quidem retenta
quasi partis et pro parte stipulationes
interponi debent tamquam inter partia-
rium legatarium et heredem; si vero
totam hereditatem restituerit, ad exem
plum emptae et venditae hereditatis sti

quam in heredem. At si plus quam dodrantem vel etiam totam heredilatem reslituere rogatus sit, locus crat Fegasiano senatusconsulto, et heres qui semel adierit hereditatem, si modo sua voluntate adicrit, sive retinuerit quartam partein sive noluerit retinere, ipse uuiversa onera heredilaria sustincbat. sed quarta quidem retenta quasi partis et pro parte stipulationes interponebantur lamquam iuter partiarium legatarium clheredem; si vero totam hcreditalem restituerit, emptae et venditae hereditatis pulationes interponendae sunt. (§ 258.) stipulationes interponebantur.

Sed si recuset scriptus heres adire he
reditatem, ob id' quod dicat eam sibi
suspectam esse quasi damnosam, ca-
vetur Pegasiano senatusconsullo, ut
desiderante eo cui restituere rogatus
est, iussu Praetoris adeat et re-
stiluat, perindeque ei et in eum
qui receperit hereditatem actiones
dentur, ac iuris est ex senatus-
consulto Trebelliano. quo casu nullis
stipulationibus opus est, quia simul
et huic qui reslituit securilas da-
tur, et actiones hereditariae ei et
in cum transferuntur qui rece-
perit hereditatem

1) c. 2 C. de vet. iare enacl

sed si recusel scriptus heres adire hereditatem, ob id quod dicat eam sibi suspectam esse quasi damnosam, cavetur Pegasiano senatusconsulto, ut dcsiderante eo cui restituere rogalus est, iussu Praetoris adeat et restituat hereditatem, perindeque ei et in eum qui recipit hereditalem actiones dentur, acsi iuris est ex Trebelliano senatusconsulto. quo casu nullis stipulationibus opus esl, quia simul et huic qui restituit securitas datur, et actiones hereditariae ei cl in eum transferuntur qui recipit hereditatem, utroque senatusconeulto in hac specie concurrente. § 7. Sed quia stipulationes ex senatueconsullo Pegasiano dcscendenles et ipsi antiquitali displicuerunt, et quibusdam casibus captiosas eas homo excelsi ingenii Papinianus appellat, el nobis in Icgibus magis simplicitas quam diflicultas placet, ideo omnibus nobis suggestis tam similitudinibus quam differentiis utriusque senatusconsulti, placuit,1 exploso senatusconsulto Pegasiano quod postea supervenit, omnem auctoritatem Trebelliano senatusconsulto praestare, ut ex eo fideicommissariae hereditates restituantur, sive habeat heres ex voluntate testatoris quartam, sivc plus, sive minus, sive penitus nihil, ut tunc, quando

[ocr errors][ocr errors]

§ 259. Nihil autein interest utrum aliquis ex asse lieres institulus aut totam hereditatem aut pro parte restituere rogetur, an ex parte heres instilutus aut totam eam partem aut partis partem restituere rogetur: nam el hoc casu de quarta partc eius parlis ratio cx Pegasiano senatusconsulto haberi solet.

[ocr errors][ocr errors]

vel nihil vel minus quarta apud cum remaneat, liceat ei1 vel quartam vel quod decst ex nostra auctoritate retinere vel repeterc solutum quasi ex Trebelliano senatusconsulto, pro rata portione actionibus tam iu heredem quam in fideicommissarium competentibus. si vero totam bereditatem sponle restitucrit, omnes hereditariac actiones fideicoininissario et advcrsus eum rnmpetunt. sed etiam id quod praecipuum Pegasiani senatusconsulti fuerat, ut quaudo recusabat hcres scriptus sibi datam hereditatem adire, necessitas ei imponeretur2 totam heredilatem volenti fideicommissario restituere et omnes ad eum et contra eum transire actiones, et hoc transponimus ad senatusconsultum Trebellianum, ut ex hoc solo et necessitas heredi imponatur, si ipso nnlente adire lideicnmmissarius desiderat restilui sibi hereditatem, nullo nec damno nec cotnmodo apud heredem manente.

§ 8. INihil autem interest utrum aliquis ex asse heres institutus aut totam hereditatem aut pro parte restituere rogatur, an ex parte heres institutus aut tolam eam partem aul partis partem restituere rogatur: nam et hoc casu eadem observari praecipimus quae in totius hereditatis restitutione diximus. (§ 9.3) Si quis una aliqua re deducta sive praecepta quae quartam rontinet, veluti fundo vel alia re, rogatus sit restituere hereditatem: simili modo ex Trehelliano senatusconsulto restitutio fiat, perinde acsi quarta parte retenta rogatus esset reliquam hereditatem restituere. Sed illud interest, quod altero casu, id cst cum deducta sive praecepta aliqua re [vel pecunid] restituitur hereditas, in solidum ex eo senatusconsulto actiones transferunlur, et res quae remanet apud heredem sine ullo onere hereditario apud eum manet, quasi ex legato ei adquisita; altero vero casu, id est cum quarta parte retenta rogatus est heres restituere hereditatem et restituit, scindantur actiones, et pro dodrante quidem transferantur ad fideicommissarium, pro quadrante remaneant apud heredem. quin eliam, licet in una re, qua deducta aut praecepta restituere aliquis hereditatem rogatus est, maxima pars bereditatis contineatur, aeque in solidum transferuntur actiones, et

10

[ocr errors][ocr errors][merged small]

secum deliberare debet is cui restituilur heredilas, an expediat sibi restitui. eadem scilicet interveniunt et si duabus pluribusve deduclis rebus praeceptisve reslituere hereditatem rogatus sil. sed et si certa summa deducta praeceptave, quae quartam vel etiam maximam partem heredilalis continet, rogatus sit aliquis hereditatem restituere, idem iuris est. Quae diximus de eo qui ex asse heres institutus est, eadem transferimus et ad eum qui ex parle heres scriptus est.

§ 10.1 Praeterea intestatus quoque moriturus potest rogare eum ad quem bona sua vel legitimo iure vel honorario pertinere intellegit, utr hereditatem suam totam partemve eius, aut rem aliquam, veluti fundum, hominem, pecuniam, alicui restituat: cum alioquin legata, nisi ex testamento, non valeant. (§ 11.*) Eum quoque cui aliquid restituilur potest rogare, ut id rursus alii totum aut pro parle, vel etiam aliud aliquid restiluat. (§ 12.) Et qnia prima fldeicommissoruin cunabula a fide heredum pendent, et tam nomen quam substanliam acceperunt, et ideo divus Augustus ad necessitatem iuris ea detraxit: nuper et nos, eundem Principem superare conlendentes, ex facto quod Tribonianus, vir excelsus, Quaestor sacri palatii, suggessit, constitutionem fecimus3 per quam disposuimus: si testator fidei heredis sui commisit, ut vel hereditatem vel speciale fideicommissum restituat, et neque ex scriptura, neque ex quinque testium numero qui in fldeicommissis legitimus esse noscitur, res possit manifestari, sed vel pauciores quam quinque vel nemo penitus testis intervenerit, tunc, sive pater heredis sive alius quicumque sit, qui fldem elegit heredis et ab eo aliquid restitui voluerit, si heres perfldia tentus adimplere fidem recusat, negando rem ita esse subsecutam, si fideicommissarius iusiurandum ei detulerit, cum prius ipse de calumnia iuraverit, necesse eum habere, vel iusiurandum subire quod nihil tale a testatore audivit, vel recusantem ad fideicommissi vel universitatis vel specialis solutionem coartari, ne depereat ultima voluntas testatoris fidei heredis commissa. eadem observari censuimus et si a legatario vel fideicommissario aliquid similiter relictnm sit. quodsi is a quo relictum dicitur confileatur quidem aliquid a se relictum esse, sed ad legis subtilitatem decurrat, omnimodo cogendus est solvere.

§ 260. Potest autem quisque etiam res singulas per fideicommissum relinquere, velut fiindum, hominem, vestem, argentum, pecuniam; et vel ipsum heredem rogare, ut alicui reslituat, vel legatarium, quamvis a legatario legari non possit. (§ 261.) Item potest non solum propria testatoris res per fideicommissum relinqui, sed etiam heredis aut legatarii aul cuiusltbet alterius. itaque et legatarius non solum de ea re rogari potest, ttt eam alicui restituat, quae ei legata sit, sed etiam de alia, sive ipsius legatarii sive aliena sit. [sed] hoc solum observandum est, ne plus quisquam rogetur aliis restituere, quam ipse ex testamento ceperit: nam quod amplius est inutiliter relinquilur. (§ 262.) Cum autem aliena res per fideicommissum relinquitur, necesse est ei qui rogatus est, aut ipsam redimere et praestare, aut aeslimationem Cmm solvere, ticat turis est, si per damnationem aliena res legata sit. sunt tamen qui putant, si rem per fideicommissum relictam dominus non vendat, extingui fideicommissum; sed aliam esse causam per damnationem legati.

Tit. XXIV. DE 8INGUI.IS REBUS FER
FIDEICOMMISSUM RELICTI8.

Potest autem quis etiam singulas res per fideicommissum relinquere, veluti ftindum, hominem, vestem, argentum, pecuniam numeratam; et vel ipsum heredem rogare, ut alicui restiluat, vel legalarium, quamvis a legatario Iegari non possit. (§ 1.) Potest autem non solum proprias testator res per fideicommissum relinquere, sed et heredis aut legatarii attt fideicommissarii aut cuiuslibet alterius. itaque et legatarius et fideicommissarius non solum de ea re rogari potest, ut eam alicui restituat, quae ei relicta sit, sed etiam de alia, sive ipsius sive aliena sit. hoc solum observandum est, ne plus quisquam rogetur alicui restituere, quam ipse ex testamento cepcrit nam quod amplius est inutiliter reHnquitur. cum autem aliena res per fideicommissum relinquitur, necesse est ei qui rogatus est aut ipsam redimere et praestare, aut aestimationem eius solvere. [rf. n. M I t sqqo

§ 263. Libertas* quoque servo per fideicommissum dari potest, ut vel heres rogetur manumittere, vel legatarius. (§ 264.) Nec interest utrum de suo proprio servo testator roget, an de eo qui ipsius heredis aut legatarii vel etiam extranei sit. (§ 265.) Ilaque et alienus serrus redimi et manumilti debet. quod si dominus eum non vendat, sane extinguitur fideicommissaria libertas, quia hoc casu pretii computatio nulla intervenit. (§ 266.) Qui autem

§ 2. Libertas quoque servo per fideicommissum dari polest, ut heres eum rogetur manumittere, vel legatarius, vel fideicommissarius. nec interest utrum de stio proprio servo testator roget, an dc eo qui ipsius heredis aut legatarii vel eliam extranei sit. Itaque alienus servus redimi et manumitti debel. quodsi dominus eum non vendat, si modo nihil ex iudicio eius qui reliquit libertatem percepit, non statim extinguitur fideicommissaria libertas, scd difiertur, quia possil tempore procedente, ubicnmque occasio redimendi servi fuerit, praestari libertas.b Qui autem ex causa

ex fideicommisso manumittitur, non fideicommissi manumittitur, non testa

a) cf. Dlp. II. § 7—11. fr. 16. D. de fideicomm. libert. (40. 6.) Gai II. 272.

b) cf. c. 6. C. de fideic. libert. (7. 4.)

« PreviousContinue »