Page images
PDF

§ 36. Poenae quoque nomine inutiliter legabatur et adimebatur vel transferebatur. poenae autem nomine legari videtur quod coercendi heredis causa relinquitur, quo magis is aliquid faciat aut non faciat: veluti si quis ita scripserit, heres meus, si filiam suam in matrimonium Titio collocavcrit (vel ex diverso, si non collocaverit), dato decem aureos Seio; aut si ita scripserit, heres meus, si servum Stichum alienaverit (vel ex diverso, si non alienavei'it), Titio decem aureos dato. et in tantum haec regula observabatur, ut perquam pluribus principalibus constitutionibus signiflcelur, nec Principem quidem agnoscere quod ei poenae nomine legatum sit. nec ex militis quidem testamento talia Icgata valebant, quamvis aliae militum voluntates in ordinandis testamentis valde observanlur. quin etiam nec libertatem poenae nomine dari posse placebat. eo amplius nec heredem poenae nomiuc adiici posse, Sabinus existimabat, veluti si quis ita dicat, Titius heres esto, si Titius filiam suam Seio in matrimonium collocaverit, Seius quoque heres esto: nihil enim intererat, qua ratione Titius coerceatur, utrum legati datione, an coheredis adiectione. At huiusmodi scrupulositas nobis non placuit, et generaliter ea quae relinquuntur, licet poenae nomine fuerint relicta vel adempta vel in alios translata, nihil distare a ceteris legatis constituimus1 vel in dando vel in adimendo vel in transferendo; exceptis his videlicet quae impossibilia sunt vel legibus interdicta aut alias probrosa: huiusmodi enim testatorum dispositiones valere secta temporum meorum non patitur. § 238. Incertae personaeb lega- § 25. Incertis vero personis neque tum inutiliter relinquitur. incerta legata neque fideicommissa olim relinautem videtur persona quam per qui concessum erat: nam nec miles qui

DE POENAE CAUSA RELIOTIS LEGATIS.

(§ 235.) Poenae quoque* nomine inutiliter legatur. poenae autem nomine legari videtur quod coercendi heredis causa relinquitur, quo magis heres aliquid faciat aut non faciat; veltit quod ita legatur: si Heres Meus Filiam

SUAM TITIO IN MATRIMONIUM COLLOCA

Verit, x Miua Seio Dato; vel ita: SI

FILIAM TITIO IN MATRIM0-
NIUM NON COLLOCAVERIS,
X MILIA TITIO DATO. Sed

et si heredem, «* verbi
gratia intra biennium
monumentum sibi non
fecerit, x Titio dare ius-
serit,* poenae nomine le-
gatum est, et denique ex
ipsa definitione multas si-
miles species ctrcumspi-
cere** possumus. (§ 236.)
Nec libertas quidem poenae
nomine dari potest; quam-
vis de ea re fuerit quaesi-
tum. (§ 237.) De tutore
vero nihil possumus quae-
rere, quia non potest da-
tione tutoris heres con-
pelli quidquara facere aut
non facere ideo quod da-

[ocr errors]
[ocr errors]

poenae

nomtne tutor datus fuerit, magis sub condicione quam poenae noraine datus videbitur.

1) c. 1. C. de Ma qu. poen. nom.

*) sententia duplex si requirit (cf. II. 166. not.); praeterea desiderari videtur v. testator. Iteratio vocabuli si desideratuj simili modo apud Cic. de offic. III. 25. § 96.

**) ita Huschke secundum ductus Cod. coll. Liv. I. 30. cap. 6 circumspicere externa auxilia.

***) ita nunc Huschke. Mavult Mommsen: ideoque etsi secundum mentem testatoris is qui tutor datus est poenae nomine, mapris vel.

a) cf. Clp. XXIV. 17. XXV. 13. Tit. Dig. XXXIV. 6.

b) cf. Gai II. 287. Olp. XXIV. 18. fr. 4. 20. D. de rebus dubiis (34 5).

incertam opinionem animo suo testator subicit, velut cum ita legatum sit: qui Primus Ad Funus Heum

VBNiMT, EI HERES MEUS X MILIA

Dato. idem iuris est, si generaliter
omnibus legaverit: Quicumque Ad
Funus Meum vENERiT. in eadem
cansa est quod ita relinquitur: Qui-

CUMQUE FILIO MEO IN MATRIMONIUM
FILIAM 8UAM CONLOCAVERIT, EI HE-
RE8 MEUB X MILIA DATO. Ulud (]U0-

Que [in eadem causa est] quod ita
relinquitur: Qui Post Testamen-

TUK PRIMI CONSULE8 DESIONATI

Erunt, aeque incertis personis legari videtur. et denique aliae multae huiusmodi species sunt. Sub certa vero demonstratione incertae personae recte legatur, velut: Ex Cognatis Meis Qui Nunc Sunt Qui Primits Ad Kunus Meum Venerit, El X Milia Heres Meu8 Dato. 239.) Libertas quoque non videtur incertae personae dari posse, quia lex Fufia Caninia iubet nominatim servos liberari. (§ 240.) Tutor quoque certus dari debet.

§ 241. Postumo quoque* alieno inutiliter legatur. est autem alienus postumus, qui natus inter suos heredes testatori futurus non est. ideoque ex emancipato quoque filio conceptus nepos extraneus postumus est avo; item qui in utero est eius, quae ture civili non intellegitur uxor, extraneus postumus patri contingit.

(§ 242.) Ac ne heres quidem potest instilui postumus alienus: est enim in

dem incertae personae poterat relinquere, ut divus Hadrianus rescripsit. incerta autem persona videbatur quam incerta opinione animo suo testator subiiciebat, veluti si quis ita dicat: quicumque filio meo in matrimonium filiam suam dederit, ei heres meus illum fundum dato; iliud quoque quod his relinquebatur, qui post testamentum scriptum primi Consules designati erunt, aeque incertae pcrsonae legari videbatur. et denique multae aliae huiusmodi species sunt. libertas quoque non videbatur posse incertae personae dari, quia placebat nominatim servos liberari. tutor quoque certus dari debebaL sub certa vero demonstrationc, id est ex certis personis incertae personae, recte legabatur, veluti: ex cognatis meis qui nunc sunt si quis filiam meam uxorem duxerit, ei heres meus illam rem dato. incertis autem personis legata vel fideicommissa relicta et per errorera soluta repeti non posse sacris constitutionibus cautum erat. [of. m. »7.17.]

§ 26. Postumo quoque alieno inutiliter legabatur. est autem alienus postumus, qui natus inter suos heredes testatoris futurus non est. ideoque ex emancipato filio conceptus nepos extraneus erat postumus avo. (§ 27.) Sed nec huiusmodi species penitus est sine iusta emendatione derelicta, cum in nostro codice constitutio posita estb per quam et huic parti medevimus, non solum in hereditatibus, sed etiam in legatis et fideicommissis; quod evidenter ex ipsius constitutionis lectione clarescit. tutor autem nec per nostram constitutionem incertus dari debet, quia certo iudicio debet quis pro tutela suae posteritati cavere. (§ 28.) Postumus autem alienus heres institui et antea poterat et.nunc potest, nisi in utero eius sit quae iure nostro uxor esse non potest.

a) cf. Gai I. 147. II. 287. Inist. III. 9. pr. fr. 6. § 1. 6. 7. pr. D. de rebus dnb. (34. 5.)

b) Tit. Cod. (restitutai) de incertis personis VI. 48,

certa persona. (§ 243.) Celera vero quae supra a «).) diximus ad Iegata proprie pertinent; quamquam non inmerito quihusdam placeat poenae nomine heredem institui non posse: nihil enim interest, utrum Iegatum dare iubeatur heres, si fecerit aliquid aut non fecerit, an coheres ei adiciatur; quia tam coheredis adiectione quam legati datione conpellitur, ut aliquid contra propositum suum faciat aut non faciat.

[ocr errors]

§ 244. An ei qui in potestate sit eius quem heredem instiluimus recte legemus,* quaeritur. Servius recle legari putat, sed evanescere legatum, si quo lempore dies legatorum cedere solet, adhuc in potestate sit; ideoque siye pure legatum sit et vivo testatore in potestate heredis esse desierit, sive sub condicione et ante condicionem id acciderit, deberi legatum. Sabinus et Cassius sub condicione recte legari, pure non recte, putant: licet enim vivo testatore possit desinere in potestate heredis esse, ideo tamen inutile legatum intellegi oportere, quiab quod nullas vires habiturum foret, si statim post testamentum factum decessisset testator, hoc ideo valere quia vitam longius traxerit, absurdum esset. sed diversae scholae auclores nec sub condicione recte legari putant, quia quos in potestate habemus, eis non magis sub condicione quam pure debere possumus. (§ 245.)

(§ 29. *) Si quis in nomine, cognomine, praenomine [agnomine] legatarii erraverit testator, si de persona constat, nihilominus valet legatum; idemque in heredibus servatur, et recte: nomina enim significandorum hominum gratia reperta sunt, qui si quolibet alio modo intellegantur, nihil interest. (§ 30.*) Huic proxima est iila iuris regula, falsa demonstratione legatum non perimi. veluti si quis ita legaverit, Stichum servum meum vernam do lego: licet enim non verna, sed emptus sit, de servo tamen constat, utile est legatum. et convenienter, si ita demonstraverit, Stichum servum quem a Seio emi, sitque ab alio emptus, utile est legatum, si de servo constal. (§ 31.s) Longe magis legato falsa causa non nocet. veluti cum ita quis dixerit, Titio, quia absente me negotia mea curavit, Stichum do lego; vel ita, Titio, quia patrocinio eius capitali crimine liberatus sum, Sticho do Iego: licet enim neque negotia testatoris unqiiam gessil Titius, neque patrocinio eius Iiberatus est, legatum tamen valet. sed si condicionaliter enuntiata fuerit causa, aliud iuris est, veluti hoc modo: Titio, si negotia mea curaverit, fundum do lego.

§ 32. An servo heredis recte legamus, quae

ritur. et constat pure inutiliter legari, nec quicquam proficere, si vivo testatore de potestate heredis exierit, quia quod inutile foret legatum, si statim post factum testamentum decessisset testator, hoc non debet ideo valere, quia diutius testator vixerit sub condicione vero recte Iegatur, ut requiramus, an quo tempore dies legati cedit in potestate heredis non sit. (§ 33.) Ex

a) cf. Ulp. XXIV. 23. 24. fr. 91. pr. § 1. coll. fr. 68. § 1 D. de legat. L (30.) fr. 82. § 2. D. de leg. II. (31.) fr. 8. § 1. D. de leg. III. (32.) fr. 86 D. de condic. et dem. (35. 1.) fr. 30. § 8. D. ad L. Falc. (36. 2.) fr. 17. D. qnando dies legat. (36. 2.)

b) vid. fr. 1. pr. D. de regula Catoniana (34. 7.)

Ex diverso constnt ab co, qui in
potestate tua est, herede insli-
luto, recte libi legari: sed si tu
per eurn heres extiteris, cvane-
scere legatum, quia ipse tibi le-
gatum debere non possis; si vero
(ilius emancipatus aut scrvus ma
numissus erit vel in alium
trauslatus, et ipse heres
extiterit aut alium fecerit,
deberi lcgalum.

diverso, herede instituto servo, quin domino recte etiam sine condicione Iegetur, non dubitatur. Nam et si statim post factum teslamentum decesserit testator, non tamen apud eum qui liercs sit dies legati cedere intellcgitur, cum brreditas a lcgato scparata sit, et possit per cum servum alius heres effici, si prius quam iussu doinini adeat iu alteiius potestateni translaius sit, vel manumissus ipse heres efficitur: quibus casibus utilc est legatum; quodsi in eadem causa permanserit et iussu legatarii adierit, evanescit legatum.

§ 246. Nunc transcamus ad fideicommissa.

§ 247. Et prius de hcreditatibus videamus.

§ 248. Inprimis igitur sciendum est opus esse, ut aliquis heres recto iurc instituatur, eiusque fidei committatur, ut eam hercditatem alii restituat: alioquin inutile est testamentum in quo nemo recto iure hcres instituitur. (§ 249.) Verba autem

Tit. XXIII. DE FIDEICOMMISSARIIS nEREDITATIKUS.

Nunc transeamus ad fideicommissa. Et prius [est ut] de hereditatibus fideicommissariis videamus.

§ 1. Sciendum itaque esl omnia fideicommissa primis temporibus' infirma essc, quia nemo invitus cogcbatur praestare id dc quo rogatus eiat: quibus enim non poterant hcreditates vel legata relinquere, si relinquebant, lidei committebant eorum qui capere cx teslamento polerant; et ideo lideicommissa appellata sunt, quia nullo vinculn iuris, sed lantum pudore eorum (|iii rogahantur continebantur. Postea primus divus Augustus, scmel iterumque gratia personarum motus, vel quia pcr ipsius salutem rogatus quis diceretur, aut ob insignein quorundam perfidiam, iussit Consulihus auctoritatem suam intcrponerc. qttod quia iustum vidcbatur et popularc erat, paulatim conversum cst in assiduam iurisdictionem; tantusquc favor eorum factus est, ut paulatim etiam Praclor proprius creatur qui [de] fideicommissis ius diceret, quem fideicommissarium appellabant.

§ 2. In ]irimis igitur sciendum esl opus cssc, ut aliquis recto itire tcstamento heres instituatur, eitisqtie fidei committatur, ut eam hereditatem alii rcstituat: alioquin inulile cst tcslamentum in qno ncmo heres insti tuitur.

[utilia] fideicommissorum haec [recte]* maxime

*) aic Cod. — Hnschkc: fere. Fortasse ex marginc inrepsit. — De re ipsa cf. Gai II. 281. Inst. U. 21. § 3. Ulp. XXV. 2. 3. II. 7. Paul. S. R. IV. 1 § 5. 6. fr. 115 D. de legat. I. (30.)

a) cf. Inst. II. 25. pr. et h. t. § 12. — fr. 2. § 32. D. de Orig. Inr. (1. 2.) in usu esse videntur: Peto, Rooo, Volo, PideiCommitto: quae proinde firma singula sunl, atque si omnia in unum congesta sint. (§ 250.)

Cum igitur scri/werimus: Lucivs Cum igitur aliquis scripserit, Lucius Titius Hekes Esto, possumus adi- Titius heres esto: poterit adiicere, cere: Rogo Te, Luci Titi, Peto- rogo te, Luci Titi, ut cum priQue A Te, Ut Cum Primum Possis mum possis hereditatem meam Hereditatem Meam Adire , oAio adire, eam Caio Seio reddas Seio Reddas Restituas. possumus restituas. potest autem quisque autem et de parte restituenda ro- et de parte restituenda heredem rogare; et liberum est vel sub con- gare; et liberum est vel pure vel dicione vel pure relinquere fideicom- sub condicione relinquere fideicommissa, vel ex die certa. (§ 251.) missum, vel cx die certo. (§ 3.) Restituta autem hereditate is qui re- Restituta autem hereditate is qui restituit nihilominus heres permanet;* stituit nihilominus heres permanet; is vero qui recipit hereditatem, ali- is vero qui recipit hereditalem, aliquando heredis loco est, aliquando quando heredis, aliquando legatarii legatarii. (§ 252.) Olim autem nec loco habebatur. heredis Ioco erat nec legatarii, sed potius emptoris. tunc enim in usu erat, ei cui restituebatur hereditas nummo uno eam hereditatem dicis causa venire; et quae stipulationes inter venditorem hereditatis et emptorem interponi solent, eaedem intcrponcbantur inter* heredem et eum cui restituebatur hereditas, id est hoc modo: heres quidem stipulabatur ab eo cui restituebatur hereditas, ul quicquid hereditario nomine condemnatus «o/risset,** sive quid alias bona fide dedisset, eo nomine indemnis es&el, et omnino si quls cum eo hereditario nomine ageret, ut recte defenderetur: ille vero qui recipiebat hereditatem invicem stipulabatur, ut si quid ex hereditate ad heredem pervenisset, id sibi restitueretur; ut etiam pateretur eum hereditarias actiones procuratorio aut cognitorio nomine exequL

§ 253. Sed posterioribus tempori- § 4. Et in Neronis quidem temporibus Trebellio Maximo et Annaeo Se- bus, Trebellio Maximo et Annaeo Seneca Consulibus senatusconsultum neca Consulibus, senatusconsultum fafactumb est, quo cautum est, utsicui ctum est, quo cautum est, ut si herehereditas ex (ideicommissi causa re- ditas ex fideicommissi causa restituta stituta sit, actiones quae iure civili sit, omnes actiones quae iure civili

Cic. in Verr. II. 1. 47. de fin. II. 17. 18. Val. Max. IV. 2. § 7. — De fideicommissis in univereum vid. Ulp. XXV. Paul. S. R. IV. 1—3.

*) Ita versum unum qui excidisse videtur snpplet Gdschen, coll. § 264. 267. **) Cod. fuisstt.

a) cf. Gai fr. 88. D. de hered. instii (28. 6.)

b) verba SCti habet Dlp. fr. 1. § 1. 2. D. ad SC. Treb. (36. 1.) cf. Ulp. XXV. 14-16.

« PreviousContinue »