Page images
PDF

XVII.

Quanta cum animi aequitate toleraverit Socrates uxoris imgenium intractabile; atque imibi, quid M. Varro in quadam satura de officio mariti scripserit.

5 Xamthippe, Socratis philosophi uxor, morosa ad- 1 modum fuisse fertur et iurgiosa, irarumque et molestiarum muliebrium per diem perque moctem scatebat. Has eius intemperies in maritum Alcibiades demiratus, 2 interrogavit Socratem, quaemam ratio esset, cur mu

10 lierem tam acerbam domo mom exigeret. *Quoniam,' 8 imquit Socrates, “cum illam domi talem perpetior, insuesco et exerceor, ut ceterorum quoque foris petulantiam et iniuriam facilius feram*.

Secundum hanc sententiam quoque Varro im sa-4

15 tura Memippea, quam de officio mariti scripsit: vitium, inquit, uxoris aut tollem dum aut ferendum est. Qui tollit vitium, uxorem commodiorem praestat, qui fert, sese meliorem facit. Haec 5 verba Varronis “tollere* et *ferre* lepide quidem com

20 posita sunt, sed “tollere* apparet dictum pro *corrigere”. Id etiam apparet, eiusmodi vitium uxoris, si corrigi 6 mom possit, ferendum esse Varromem censuisse, quod ferri scilicet a viro homeste potest; vitia emim flagitiis leviora sunt.

[merged small][ocr errors]

Im XIV. rerum divimarum libro M. Varro doc- 1 30 tissimum tumc civitatis hominem L. Aelium errasse ostendit, quod vocabulum Graecum vetus traductum in linguam Romanam, proimde atque si primitus Latine fictum esset, resolverit im voces Latimas ratione etymologica falsa.

2 Verba ipsa super ea re Varronis posuimus: In quo L. Aelius noster, litteris ornatissimus memoria mo stra, erravit aliquotiens. Nam aliquot verborum Graecorum antiquiorum, proinde atque essent propria mostra, reddidit causas falsas. Nom *leporem' dicimus, ut ait, quod est levipes, sed quod est vocabulum anticum Graecum. Multa vetera illorum ignorantur, quod pro his aliis munc vocabulis utuntur; et illorum esse plerique ignorent *Graecum', quod nunc nominant *"Eλληνα', 'puteum', quod vocant * q) Q έαQ”, “leporem*, quod `Ãαγωò v* dicunt. In quo non modo Aelii ingenium non reprehendo, sed industriam laudo: successus enim fortunae, experientiam laus sequitur.

8 Haec Varro in primore libro scripsit, de ratione vocabulorum scitissime, de usu utriusque linguae pe

4 ritissime, de ipso Aelio clementissime. Sed in posteriore eiusdem libri parte *furem* dicit ex eo dictum, quod veteres Romani * furvum* atrum appellaverint et fures per noctem, quae atra sit,

5 facilius furentur. Nonne sic videtur Varro de fure, tamquam Aelius de lepore? Nam quod a Graecis mune *xÃ&vtjg' dicitur, antiquiore Graeca lingua *g^jg* dictum est. Hinc per adfinitatem litterarum, qui “pàg*

6 Graece, est Latine *fur'. Sed ea res fugeritne tunc Varronis memoriam, an contra aptius et cohaerentius putarit, “furem* a *furvo', id est nigro, appellari, in hac re de viro tam excellentis doctrinae non meum iudicium est.

[ocr errors][merged small]

1 In antiquis annalibus memoria super libris 2 Sibyllinis haec prodita est: Anus hospita atque incognita ad Tarquinium Superbum regem adiit, novem libros ferens, quos esse dicebat divina oracula; eos velle

[merged small][ocr errors]
[ocr errors]
[merged small][merged small][ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

vemumdare. Tarquinius pretium percontatus est. Mulier mimium atque immensum poposcit; rex, quasi anus aetate desiperet, derisit. Tum illa foculum coram cum igni apponit, tris libros ex novem deurit et, ecquid reliquos sex eodem pretio emere vellet, regem interrogavit. Sed enim Tarquinius id multo risit magis dixitque, amum iam procul dubio delirare. Mulier ibidem statim tris alios libros exussit atque id ipsum demuo placide rogat, ut tris reliquos eodem illo pretio emat. Tarquinius ore iam serio atque attentiore animo fit, eam constantiam confidemtiamque nom insuper habemdam intellegit, libros tris reliquos mercatur mihilo minore pretio quam quod erat petitum pro omnibus. Sed eam mulierem tunc a Tarquinio digressam postea nus

[ocr errors]

quam loci visam , constitit. Libri tres, in sacrarium 10 comditi, “Sibyllini* appellati; ad eos quasi ad oraculum 11

[merged small][ocr errors][ocr errors]

Figurarum, quae *σχήματα' geometrae appellant, genera sunt duo, *plamum* et “solidum'. Haec ipsi voeant *értúteόov* x«\ *grege6v'. *Planum* est, quod in duas partis solum limeas habet, qua latum est et qua longum: qualia sunt triquetra et quadrata, quae in area fiunt, sine altitudine. *Solidum* est, quando mom longitudines modo et latitudines planas numeri linearum efficiunt, sed etiam extollunt altitudines, quales sunt ferme metae triangulae, quas “pyramidas* appellant, vel qualia sunt quadrata undique, quae *xú[8ovg' illi, nos *quadrantalia* dicimus. * Kûßog' enim est figura ex ommi latere quadrata, quales sunt, inquit M. Varro, tesserae, quibu s im alveolo luditur,

5 ex quo ipsae quoque appellatae 'xûßov'. In numeris etiam similiter *xûßog' dicitur, cum omne latus eiusdem numeri aequabiliter in sese solvitur, sicuti fit, cum ter terna ducuntur atque ipse numerus terplicatur. 6 Huius numeri cubum Pythagoras vim habere 5 lunaris circuli dixit, quod et luma orbem suum lustret septem et viginti diebus et numerus termio, qui *vQιάg' 7 Graece dicitur, tantumdem efficiat in cubo. *Linea* autem a nostris dicitur, quam *yQaug yv' Graeci nomi8 mant. Eam M. Varro ita definit: Limea est, inquit, 1o longitudo quaedam sine latitudine et altitu9 dine. x 18 ίδης autem brevius, praetermissa altitudine: yQ αμμή inquit est u ijxog άπλατές, quod exprimere uno Latino verbo mon queas, nisi audeas dicere *inlatabile”. 15

[ocr errors]

Quod Iulius Hyginus affirmatissime contendit, legisse se librum P. Vergilii domesticum, [ubi] scriptum esset “et ora Tristia temptantum sensus torquebit amaror”, non quod vulgus legeret *sensu torquebit amaro?. 20

1 Versus istos ex georgicis Vergilii plerique omnes sic legunt: At sapor indicium faciet manifestus et ora Tristia temptantum sensu torquebit amaro. 2 Hyginus autem, non hercle ignobilis grammaticus, 25 in commentariis, quae in Vergilium fecit, confirmat et perseverat, non hoc a Vergilio relictum, sed quod ipse invenerit in libro, qui fuerit ex domo atque ex familia Vergilii: et ora 80 Tristia temptantum sensu torquebit amaror, 8 neque id soli Hygino, sed doctis quibusdam etiam viris complacitum, quoniam videtur absurde dici “sapor sensu amaro torquet*. *Cum ipse' inquiunt “sapor sensus sit, non alium in semet ipso sensum habeat ac proinde 85

sit quasi dicatur “sensus sensu amaro torquet'*. Sed 4 enim cum Favorino Hygini commentarium legissem atque ei statim displicita esset insolentia et insuavitas illius sensu torquebit amaro, risit et: “Iovem lapi5 dem' inquit “quod sanctissimum iusiurandum habitum est, paratus ego iurare sum, Vergilium hoc mumquam scripsisse, sed Hyginum ego verum dicere arbitror. Non enim primus finxit hoc verbum Ver- 5 gilius insolenter, sed in carminibus Lucreti in1o vento usus est, non aspernatus auctoritatem poetae ingenio et facundia praecellentis'. Verba ex IV. Lu- 8 creti haec sunt: dilutaque contra Cum tuimur misceri ab sinthia, tangit a maIm Or Non verba autem sola, sed versus prope totos et locos 7 quoque Lucreti plurimos sectatum esse Vergilium videmus.

15

XXII.

20 An qui causas defendit, recte Latineque dicat, “superesse se* is, quos defendit; et “superesse' proprie quid sit. Inroboravit inveteravitque falsa atque aliena verbi 1 significatio, quod dicitur “hic illi superest', cum dicendum est, advocatum esse quem cuipiam causamque 25 eius defendere. Atque id dicitur non in compitis tan- 2 tum neque in plebe vulgaria, sed in foro, in comitio, apud tribunalia. Qui integre autem locuti sunt, ma- 3 gnam partem “superesse' ita dixerunt, ut eo verbo significarent superfluere et supervacare atque esse supra 30 necessarium modum. Itaque M. Varro in satura, 4 quae inscripta est nescis quid vesper vehat, superfuisse dicit immodice et intempestive fuisse. Verba 5 ex eo libro haec sunt: Im convivio legi nec omnia debent et ea potissimum, quae simul sint βιω85 q) ε λῆ et delectent, potius ut id quoque videatur non defuisse magis quam superfuisse.

« PreviousContinue »