Page images
PDF

bitionem dissimilem esse dixisset eiusque sententiae rationem redderet, verbum debet im pecumia ponit, in gratia habet subicit pro debet; ita enim dicit: gratiam autem et qui refert habet, et qui habet 5 in eo ipso quod habet refert. Sed id verbum habet 7 cum proposita comparatione non satis convenit. Debitio enim gratiae, mon habitio, cum pecunia confertur, atque ideo consequens quidem fuerat sic dicere: 'et qui debet in eo ipso quod debet, refert'; sed absurdum et nimis 10 coactum foret, si mondum redditam gratiam eo ipso redditam diceret, quia debetur. Immutavit ergo,' inquit 8 “subdidit verbum ei verbo, quod omiserat, finitimum, ut videretur et sensum debitionis conlatae non reliquisse et concinnitatem sententiae retinuisse'. Ad humc 15 modum Iulianus enodabat diiudicabatque veterum scriptorum sententias, quae aput eum adulescentes delecti lectitabant.

[ocr errors]

Quod Demosthenes rhetor cultu corporis atque vestitu probris go obnoxio infamique mumditia fuit; quodque item Hortensius orator ob eiusmodi munditias gestumque in agendo histriomicum Dionysiae saltatriculae cognomento compe]latus est. Demosthenem traditum est vestitu ceteroque cultu 1 corporis nitido venustoque nimisque accurato fuisse. 25 Et hinc ei τὰ κομψὰ illa γλανίσκια et μαλακοῦ χιτωvioxov ab aemulis adversariisque probro data, hinc etiam turpibus indignisque in eum verbis non temperatum, quim parum vir et ore quoque polluto diceretur. Ad eumdem modum Q. Hortem sius omnibus ferme 2 oratoribus aetatis suae, nisi M. Tullio, clarior, quod multa munditia et circumspecte compositeque indutus et amictus esset manusque eius inter agendum forent argutae admodum et gestuosae, maledictis compellationibusque probris iactatus est multaque in eum, quasi 35 in histrionem, in ipsis causis atque iudiciis dicta sunt. Sed cum L. Torquatus, subagresti homo ingenio et 3 infestivo, gravius acerbiusque apud consilium iudicum,

[ocr errors]
[ocr errors]

cum de causa Sullae quaereretur, non iam histrionem eum esse diceret, sed gesticulariam Dionysiamque eum notissimae saltatriculae nomine appellaret, tum voce molli atque demissa Hortensius “Dionysia,' inquit *Dionysia malo equidem esse quam quod tu, Torquate, άμονσος, άνάφρόδιτος, άπQoöövövv6og'.

VI.

Verba ex oratione Metelli Numidici, quam dixit in censura ad populum, cum eum ad uxores ducendas adhortaretur; eaque oratio quam ob causam reprehensa et quo contra modo defensa sit. 1 Multis et eruditis viris audientibus legebatur oratio Metelli Numidici, gravis ac diserti viri, quam in censura dixit ad populum de ducendis uxoribus, cum eum ad matrimonia capessenda hortaretur. In ea 2 oratione ita scriptum fuit: Si sine uxore [vivere] possemus, Quirites, omni ea molestia careremus; set quoniam ita natura tradidit, ut nec cum illis satis commode, nec sine illis ullo modo vivi possit, saluti perpetuae potius quam brevi voluptati consulendum est. 8 Videbatur quibusdam, Q. Metellum censorem, cui consilium esset ad uxores ducendas populum hortari, non oportuisse de molestia incommodisque perpetuis rei uxoriae confiteri, neque id hortari magis esse quam dissuadere absterrereque; set contra in id potius orationem debuisse sumi dicebant, ut et nullas plerumque esse in matrimoniis molestias adseveraret et, si quae tamen accidere nonnumquam viderentur, parvas et leves facilesque esse toleratu diceret maioribusque eas emolumentis et voluptatibus oblitterari easdemque ipsas neque omnibus neque maturae vitio, set quorumdam maritorum 4 culpa et iniustitia evenire. Titus autem Castricius recte atque condigne Metellum esse locutum existimabat. *Aliter', inquit, “censor loqui debet, aliter rhetor. Rhetori concessum est, sententiis uti falsis, audacibus,

[merged small][ocr errors][ocr errors]

versutis, subdolis, captiosis, si veri modo similes sint et possint movendos hominum animos qualicumque astu imrepere'. Praeterea turpe esse ait rhetori, si quid im mala causa destitutum atque impropugnatum relinquat. *Sed 5 5 enim Metellum,' inquit “sanctum virum, illa gravitate et fide praeditum cum tanta honorum atque vitae*dignitate aput populum Romanum loquentem, nihil decuit aliud dicere quam quod verum esse sibi atque omnibus videbatur, praesertim cum super ea re diceret, quae 10 cotidiana intellegentia et communi pervolgatoque vitae usu comprenderetur. De molestia igitur cunctis ho- 6 minibus motissima confessus fidem sedulitatis veritatisque commeritus, tum denique facile et procliviter, quod fuit rerum omnium validissimum atque verissi15 mum, persuasit, civitatem salvam esse sine matrimoniorum frequentia non posse”. Hoc quoque aliut ex eadem oratione Q. Metelli 7 dignum esse existimavimus adsidua lectione non hercle minus quam quae a gravissimis philosophis scripta 20 sunt. Verba Metelli haec sunt: Di immortales 8 plurimum possunt; sed non plus velle nobis deb ent quam parentes. At parentes, si pergumt liberi errare, bonis exheredant. Quid ergo nos (ab immortalibus dis) divinitus expectemus, nisi 25 malis rationibus finem faciamus? Is demum deos propitios esse aecum est, qui sibi adversarii non sunt. Dii immortales virtutem adprobare, non adhibere debent.

VII.

80 In hisce verbis Ciceronis ex oratione quinta in Verrem *hanc sibi rem praesidio sperant futurum*, neque mendum esse meque vitium errareque istos, qui bonos libros violant et *futuram? scribunt; atque ibi de quodam alio Ciceronis verbo dictum, quod probe scriptum perperam mutatur; et aspersa, pauca de 35 modulis numerisque orationis, quos Cicero avide sectatus est.

In oratione Ciceronis quinta in Verrem, libro 1 spectatae fidei, Tiro niana cura atque disciplina facto, GELLIvs. 4

2 scriptum fuit: Homines tenues, obscuro loco mati, navigamt; adeunt ad ea loca, quae numquam amtea adierant. Neque moti esse iis, quo vemerunt, meque semper cum cognitoribus esse possunt, hac una tamem fiducia civitatis, mon modo apud- mostros magistratus, qui et legum et existimationis periculo continentur, neque apud cives solum Romanos, qui et sermonis et iuris et multarum rerum societate iuncti sunt, fore se tutos arbitrantur, sed quo cumque venerimt, hanc sibi rem praesidio speramt futurum. 8 Videbatur compluribus im extremo verbo menda esse. Debuisse enim seribi putabant mon futurum, sed “futuram', meque dubitabant, quin liber emendandus esset, me, ut im Plauti comoedia moechus, sic enim mendae suae inludiabant, ita in Ciceronis oratione soloecismus esset 'manifestarius”.

4 Aderat forte ibi amicus noster, homo lectione multa exercitus, cui pleraque omnia veterum litterarum 5 quaesita, meditata evigilataque erant. Is libro inspecto ait, nullum esse in eo verbo meque mendum neque 6 vitium et Ciceronem probe ac vetuste locutum. *Nam futurum” inquit “non refertur ad rem, sicut legentibus temere et incuriose videtur, meque pro participio positum est, set verbum est imdefinitum, quod Graeci appellant *&7taQÉugotov', neque numeris neque generibus 7 praeserviens, set liberum undique et impromiscum, quali C. Gracchus verbo usus est in oratione, cuius titulus est de P. Popilio circum conciliabula, in qua ita scriptum est: Credo ego inimicos meos hoc dicturum. Imimicos dicturum inquit, mom 'dicturos*; 8 videturme ea ratione positum esse aput Gracchum dicturum, qua est aput Ciceronem futurum? sicut in Graeca oratione sine ulla vitii suspicione omnibus mumeris generibusque sine discrimine tribuuntur huiuscemodi verba: “ég&iv', 'ποιήσειν”, “äoso{)at* et similia. 9 Im Claudi quoque Quadrigarii tertio ammali verba

[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

haec esse dixit: I dum comcideremtur, hostium copias ibi occupatas futurum; in duodevicesimo ammali eiusdem Quadrigarii principium libri sic scriptum: Si pro tua bonitate et nostra volumtate 5 tibi valitudo subpetit, est quod speremus, deos b omis bene facturum; item imValerii Antiatis libro 10 quarto vicesimo simili modo scriptum esse: Si eae res divinae factae recteque perlitatae essent, haruspices dixerumt, omnia ex semtentia pro10 c es surum esse. *Plautus etiam in Casima, cum de 11 puella loqueretur, occisurum dixit, mon “occisuram', his verbis: [S.] [Set] etiam me habet Casima gladium? [P.] Habét, sed du 6s. [S.] Quid du6s? [P.] 15 Alter 6 te _. Oegisurum ait, alterô yilieum. 7 Item Laberius in Gemellis: 12 N6n putavi, inquit, hoc eám facturum. Non ergo isti omnes, soloecismus quid esset, ignora- 13 20 rumt, sed et Gracchus dicturum et Quadrigarius futurum et faeturum et Amtias processurum et Plautus occisurum et Laberius facturum indefinito modo dixerunt, qui modus neque in numeros 14 neque in personas neque im tempora neque im genera 25 distrahitur, sed omnia istaec una eademque declinatione complectitur, sicuti M. Cicero futurum dixit mom 15 virili gemere meque meutro, soloecismus enim plane foret, sed verbo usus est ab omni mecessitate generum absoluto*. 30 Idem autem ille amicus moster im eiusdem M. Tullii 16 oratiome, quae est de imperio Cm. Pompei, ita scriptum esse a Cicerone dicebat atque ipse ita lectitabat: Cum vestros portus, atque eos portus, quibus vitam ac spiritum ducitis, in praedomum 35 fuisse potestatem sciatis, meque soloecismum esse 17 aiebat *in potestatem fuisse*, ut vulgus semidoctum putat, sed ratione dictum certa et proba contendebat,

« PreviousContinue »