Page images
PDF

fr. 21. Patronus si clienti fraudeni fecetit sacer esto. (VII. 17.)

Servius ad Virgil. Aeaeid. VI. 609. Ex lege XII tabularum venit, in quibus Bcriptum est: „Patronus si clienti fraudem fecerit, sacer esto." Si enim clientes quasi colentes sunt, patroni qnasi patres- tantum est clientem quantum filium fallere. Cf. Mommsen Forschungen I 381. fr. 22. Qui se sierit testarier libripensve fuerit, ni teslimonium fatiatur, inprobus intestabilisque eslo. (VII. 11.)

Gellius XV. 13. § 11. Bx iisdem tabulis id qnoque est: Qui se sierit testarier libripensve fuerit, ni testimonium fariatur, (fatiatur Schoell pag. 92.) inprobus intestabilisque esto.

Gellius VII. (VI.) 7. § 2. Et Taraciam quidem virginem Vestae fuisse lex Horatiatestis est, quae sup-a ea ad populum lata. Qua lege ei plurimi honores fiunt, inter quos ius quoque testimonii dicendi tribuitur, teatabilisque una onvnium feminarum ut sit, datur. Id verbum est icgis ipsius Horatiae. Contrarium est in XII tabulis scriptum: „Inprobus iutestabilisque esto."

Cf. Inst. II. 10. pr. Gai fr. 26. D. qui testamenta fac. poss. (28. 5.) fr. 23. De poena falsi testimonii. (VII. 12.)

Gellius XX. 1. § 53. An putas, — si non illa etiam ex XII tabulis de testimoniis falsis poena abolevisset, et si nunc quoque, ut antea, qui falsum testimonium dixisse convictus esset, e saso Taipeio deiiceretur, mentituros fuisse pro testimonio tam multos quam videmusV

Cicero de offie. III. 31. § 111. Nulluui enim vinculum ad adstringendam fidem iureiurando maiores arctius esse voluerunt. Id indicant leges in XII tabulis. fr.f24. De homicidio. (VII. 13.)

, Cicero pro Tullio. XXI. 51. Quis est, cui magis ignosci conveniatf quoniam me ad XII Tabb. revocas, quam si quis quem imprudens occiderit? — Tamen huiusce rei veniani maiores non dederunt; nam lex est in XII Tabb.: si telum manu fugit magis quam iecit.

Cicero de Oratore III. 39. 158: Nonnumquam brevitas translatione conficitur, ut illud: «t — fugit.

Cicero Topic. XVII.: iacere telum voluntatis est, ferire quem nolueris, fortanae; ez quo aries subicitur ille in vestris actionibus, si teium mann rugit, magis quam iecit.

Cf. Festum v. Subici. Subigere. fr. 25. De malo veneno. (VII. 14.)

Gaius libro IV ad L. XII Tab. fr. 236. pr. de V. S. Qui venenum dicit adiicere debet, utrum malum an bonum; nam et medicamenta venena sunt. fr. 26. Ne quis in urbe coetus noclumos agitet. (IX. 6.)

Porcius Latro Deciamat. in Catilinam c. 19. Primum XII tabulis cautum esse cognoscimus, ne quis in urbe coetus noctumos agitaret. fr. 27. Ut sodalibus legem sibi ferre liceat. (VIII. 2.)

Gaius libro IV. ad L. XII. Tab. fr. 4. D. de collegiis. (47. 22.) Sodales sunt qui eiusdem collegii sunt, quam Graeci itaiqiav vocant. His autem potestatem facit Lex pactionem quam velint sibi ferre, dum ne quid ex pubUca lege corrumpant. Sed haec lex videtur ex lege Solonis translata esse, rel.

TABD.LA IX. fr. 1. Privilegia ne inroganto. (XI. 1.)

fr. 2. De capite civis, nisi per maximum comitium, ne ferunto. (IX. 4.)

Cicero pro domo c. 17. Vetant XII tabulae leges privis hoiniuibus irrogari. (Non sunt enim generalia iussa, neque de universis civibus, sed de singulis concepta; quocirca privilegia potius vocari debent, quia veteres priva dixerunt quae nos singula dicimus. Gell. X. 20. § 4.)

Cicero de Legg. III. 19. § 44. Tum leges praeclarissimae de XII tabulis translatae duae: quarnm altera privilegia tollit, altera de capite civis rogari, nisi maximo comitiatu, vetat. Et nondum natis seditiosis Tribunis plebis, ae cogitatis quidem, admirandum tantum maiores in posteram prOvidisse; in privos homines leges ferri noluerunt; id est enim privilegium; quo quid est iniustius? cum legis haec vis, sit scitum et iussum in omnes. Ferri de slngulis, nisi centuriatis comitiis, noluerunt: descriptus enim populus censu, ordinibus, fletatibus, plus adhibet ad suffragiuni consilii quam fuse in tribus convocatus.

Cicero pro Sestio c. 30. § 65. Cur, cum de capite ciris (non disputo cuiusmodi civis) et de bonis proscriptio ferretur, cum et sacratia legibus et XII tabulis sancitum esset, nt neque priviiegium irrogari liceret, neque de capite nisi comitiis centnriatis rogari, rel.

(Cicero de Legg. III. 4. § 11. has leges proponit: Privilegia ne irroganto; de capite eivis, nisi per maximum comitiatum ne ferunto.)

Cicero de Republ. II. 31. § 54. ab omni iudicio poenaque provocari licere indicant XII tabulae cornpluribns legibus.

Cicero ibid. c. 86. § 61. — quod se legem illam praeclaram neglecturum negaret, quae de capite civis romani, nisi comitiis centuriatis, statui vetaret.

fr. 3. Ne iudex arbiterve ob rem iudicandam pecuniam acciptat. (IX. 3.) Gellius XX. 1. § 7. Dare autem scriptum esse in istis Legibus fsc. XII tab.) quid existimari potest? nisi duram ease legem putas quae iudicem arbitrumve iure datum qui ob rem dicendam [iudicandam? Huschke Caius 131 sq.] pecuniam accepisse convictus est capite punitur etc.

fr. 4. De quaestoribus parricidii et de provocalione. (IX. 4.)

Pomponius fr. 2. § 23. D. de origine iuris. (1. 2.) QuaesTores parricidii, quorum etiam meminit lex XII tabularum. Cf. Cicero de Rep. II. 31. (cit ad IX. 2.) Festus v. Parrici. Quaestores (ad VIII. 24.)

fr. 5. De eo qui hostem concitaverit quive civem hosti tradiderit. (IX. 7.) Marcianus fr. 3. pr. D. ad L. Iuliam maiest. (48. 4.) Lex XII tabularum iubet eum qui hostem concitaverit, qnive civem hosti tradiderit, capite puniri.

fr. 6. Ne indemnatus interficiatur.

Salv. de Gubern. Dei VIII. 5. Interfici... indemnatum quemcumque hominem etiam XII tabularum decreta vetuerunt.

Cicero in Pisonem XIII.: indemnati civis — proscriptio. Coll. Cic. pro domo IV. 9. fr. 9. D. qui test. fac. p. (28. 1.) Cf. Schoell p. 58. qui hunc locum ad homicidium trahere vult.

TABULA X.

fr. 1. Homiuem uiorluum iri urbe ne sepelilo neye urito. (X. 2.)

Cicero de Legg. II. 23. § 68: Sed quaero quidnam sit in legibus. — Sed ea non tam ad religionem spectant, quam ad ius sepulcrorum. „Hominem mortuum," inquit Lex in XII, in urbe ne sepelito, neve urito": credo vel propter ignis periculum. Quod autem addit: „neve urito," indicat, non qui uratur se

£eliri, sed qui humetur. (Totum huius tabulae argumentum tractat Cicero de egg. II. c. 23. 24. cf. Zeitschr. fflr Gesch. R.WiBs. XI. 38-42.)

fr. 2. Hoc plus ne facito. Rogum ascea ne polilo. (X. 4. 5 )

Cicero de Legib. II. 23 § 59. Iam cetera in XII minuendi sunt sumtus, lamentationisque funeris, tianslata de Solonis fere legibus. „Hoc plus," etc. (cf. citt. ad fr. 3 sq.) fr. 3. 4. Mulieres genas ne radunto, neve lessum funeris ergo habento; et de funerum sumtu. (X. 6. 7.)

Cicero de Legg. II. 23. § 69. Extenuato igitur sumptu, tribus riciniis, et tunicula purpurae, et decem tibicinibus tollit (lex XII T.) etiam lamentationem: mulieres genas ne raduDto, neve lessum funeris ergo habento. — L. Aeliu9: lessum quasi lugubrem einlationem, nt vox ipsa significat: quod eo magis iudioo verum esse, quia lex Solonis id ipsum vetat.

Cicero de Legg. II. 25. § 64. Nam de tribus riciniis, et pleraque illa, Solonis sunt; de lamentis vero expressa verbis sunt: „Mulieres genae ne radunto, neve leseum funeris ergo habento." \

Ghxibt IB6T1IUX10»«1>. b**

Festus v. Recinium, omne vestimentum quadratum, ii qui XII inteipretati aunt esae dixerunt. Verrius: togam qua mulieres utebantur, praetextara clavo purpureo. (Mull. p. 274.)

Pestus v. Radere, genas vetitum eat in lege XII, id est unguibus lacerare malas. (Miill. 273.)

Plinius Hist. Nat. XI. 37. Infra oculos malae homini tantum, quas prisci genas vocabant; XII tabularum interdicto radi a feminis eas vetantes.

Servius ad Virgil. Aeneid. XII. 606. Moris fuit apud veteres, ut ante rogos regum humanus sanguis effunderetur, vel captivorum, vel gladiatorum; quorum, si forte copia non fuisset, laniantes genas suum effundebant cruorem, ut rogis illa imago restitueretur. Tamen sciendum cautum lege XII tabularum, ne mulieres carperent faciem, his verbis: „Mulier faciem ne carpito."

Cicero Tuscul. II. 23. § 55. Eiulatus ne mulieri quidem (concessus); et hic nimirum est lessus quem XII tabulae in funeribue adhiberi vetuerunt.

fr. 5. Homini mortuo ne ossa legito, quo post funus faciat. (X. 8.)

Cicero de Legg. II. 24. § 60: Cetera item funebria quibus luctus augetur XII sustulerunt: homini, inquit, moituo ne ossa legito, quo post fuuus faciat. Excipit bellicam peregrinamque mortem. fr. 6. De unctura, circumpotatione, respersione. coronis. (X. 9. 10.)

Cicero de Legg. II. 24. § 60: Haec praeterea sunt in Legibus de unctura: quae servilis unctura tollitur, omnisque cirtumpotatio. — Ne sumptuosa reBpersio, ne longae coronae, nec aeenae praetereantur [al. praeferantur].

Pestua v. Murrata potione, usos antiquos indicio est, quod etiam nunc Aediles per supplicationes Dis addunt ad pluvinaria, et quod XII tabulis eavetur, ne mortuo indatur, ut ait Varro in Antiquitatum Libro I. (Mull. p. 158.)

Plinius Hiat. Nat. XIV. 2: Numae regis Postumia Lex est: „Vino rogum ne respergito."

fr. 7. Qui coronam parit ipse, pecuniave eius, virtutisve ergo arduitor ei. (X. 11.)

Plinius Hist. Nat. XXI. 3. Inde illa XII tabularum lex: qui coronam parit ipse, pecuniave eius, virtutiswe ergo orduitor ei. (cf. Schoell 155, Mommsen Staatsr. I. 143.) Quam servi equive meruissent, pecunia partam lege dici nemo dubitavit. Quis ergo honos? ut ipsi mortuo parentibusque eins, dum intus positus esset, forisve ferretur, sice fraude esset imposita.

Cicero de Legg. II. 24. § 60. llla iam signiflcatio est, laudis ornamenta ad mortuos pertinere, quod coronam yirtute partam et ei qui poperieeet, et eius parenti, sine fraude esse Lex impositam iubet. fr. 8. Ne uni plura funera fiant, neve lecti plures sternantur. (X. 12.) Cicero de Legg. II. 24. § 60. Ut uni plura fierent, lectique plures sternerentor: id quoque ne fieret Lege sanctum est. fr. 9. Neve auruin addito. cui auro dentes iuncti escunt, ast im cum illo sepeliet uretve se fraude esto. (X. 13.)

Cicero de Legg. II. 24. § 60. Qua in Lege cum esset: ,,Neve aurum addito;" quam humane excipit altera lex: „Quoi auro dentes iuncti escunt, ast im cum illo sepeliet nretve se fraude esto." fr. 10. Ne rogum bustumve novum propius LX pedes adiciatur aedes alienas. (X. 14.)

Cicero de Legg. II. 24. § 61. Duae sunt praeterea leges de sepulcrie, quarum altera privatorum aedificiis, altera ipsis sepulcris eavet. Nam quod rogum bustumve novum vetat propius LX pedes adici aedes alienas invito domino, incendium veretur acerbum. (cf. fr. 8. D. de mortuo inferendo. 11. 8.)

fr. 11. Ne forum (sepulcri) bustumve usucapiatur. (X. 15.)

Cicero de Legg. II. 24. § 61 Quod autem forum, id est vestibulum sepulcri, bustumve usucapi vetat (se. lex XII), tuetur ius sepulcrorum.

Pestus v. Fornm, sex modis intellegitur. — Quarto, cum id forum antiqui appellibant, quod nunc vestibulum sepulcri dici solet. (Mflll. p. 84.)

Festus v. Bustum, proprie dicitur locus in quo mortuus est combustus et sepultus, diciturque bustnm qnasi bene ustum; ubi vero combusfcus quis tantummodo, alibi vero est sepultuB, is locus ab urendo ustrina vocatur; sed modo busta sepulcra vocamus. (Mull. p. 32.)

TABULA XI.

fr. 1. Ne patribus cum plebe conubium sit. (XI. 2.)

Livius IV. 4. Hoc ipsum, ne connubium patribus cum plebe esset, non Decemviri tulerunt?

Dionysius Halic. X. 60. Oi Se iteol T6v "Amttov Tovg lotitobg fftiyygai/iartsg vofiovg iv SeXzotg Sva(, xal Tctvtctg Tctig Icqotcqov i^evex9,etiotig nooaefft]*av iv atg xcil oSe 6 vo/iog qv, „y.Ti i^eivcti Toig nctTQHttotg ngbg Tovg Stjfiozixovg imyctfitag avvctipctt." [Sed Appius eiusque collegae, cum reliquas leges in duabus Tabulis soripsissent, has quoque illis decem prioribus addiderunt; in quibus haec quoque lex erat: „Ne patriciis conubia cum plebeiis contrahere lieeret."]

• Cicero de Rep. II. 36. 37: Qui decemviri duabus tabulis iniquarum legum additis, quibus etiam quae disiunctis populis tribui solent conubia, haec ilh ut ne plebei cum patribua essent iuhumanissima lege sanxerunt; quae postea plebeiscito Canuleio abrogata est. Cf. Gai ad L. XII Tab. fr. 238 pr. D. de V. S.

fr. 2. De intercalando.

Macrob. Saturn. I. 13. § 21: Tuditanus refert, X yiros qui decem tabulis duas addiderunt, de intercalando populum rogasse. Cassius eosdem scribit auctores. Cf. Mommsen, R. Chronolog. 31. 210).

fr. 3. De diebus fastis et nefastis.

Cicero ad Attic. VI. I. § 8. E quibus (libris de republ.) unum icToentov requiris de Cn. Flavio. Ille vero ante decemviroa non fuit. — Quid ergo profecit,. quod protulit fastos? Occultatam putant quodam tempore istam tabulam, ut dies agendi peterentur a paucis. (Cf. Mommsen, Chronol. 31. 210., qui h. L calendarium adiectis dierum fastorum nefastorumque notis propositum fuisse censet.)

TABULA XII.

fr. 1. De pignoris capione adversus eum qui kostiam emit etc. (XII. 1.)

vid. Gai IV. 28. (cf. Huschke, Nexum p. 204.) Gai fr. 238. § 2 D. Je V. S. fr. 2. Si servus furtum faxit noxiamve noxit, noxae dedendum esne. (XII. 4.)

Ulpianus fr. 2. § 1. D. de noxal. act. (9. 4.) In lege antiqua (soil. XII tab.), si servus sciente domino furtum fecit, vel aliam noxam commisit, servi nomino actio est noxalis, nec doraiuus suo nomine tenetur. — Sed si placeat, quod lulianus libro LXXXVI scribit: „Si servus furtum faxit, noxiamve nocnit," [noxit, Schoell 96] etiam ad posteriores leges pertinere, poterit dici etiam servi nomine cum domino agi posse noxali iudicio, rel.

Festus v. Noxia, nt Servius Sulpicius Rufus ait, damnum significat, apud pogtas autem et oratores ponitur pro culpa. At noxa peccatum, aut pro peccato poenam, ut Attius. — Item cum Lex iubet noxae dedere, pro peccato dedi iubet. (MtiU. 174.)

Gaius libro VI. ad L. XII Tab. fr. 238. § 3. de V. S.: Noxiae appellatioue omne delictum continetur. Cf. Gai IV. 76. Marcell. fr. 6. D. si familia furtum. (47. 6.) Pomp. fr. 66. de 0. et A. (44. 7.)

fr. 3. Si vindiciam falsam tulit, si velit is tor arbitros tres dato; eorum

arbitrio fructus duplione damnum decidito. (XII. 3.)

Festus v. Vindiciae appellantur res eae de quibus controversia cst. — ut in XII: Si vindiciam f. (ut supra verba dedimus ex Mflll. pag. 376). Quae Cuiacius observ. V. 21 ita interpretatus est: Si vindiciam falsam tulit, rei sive litis arbitros tres dato, eor. arb. fruetus dupl. damn. decidito. — Miiller (p. 378 not) ita: Si vind. fals. tulit, stlitis et vindiciarum JVaetor arb. III. dato, eorum arbitrio possessor (sive rem) fr. dupl. damn. decidito.

Gaius libro VI. ad L. XII Tab. fr. 19. D. de usuria (22. I.): Videamus an in omnibus rebus petitis in fructus quoque condemnatur poasessor. etc. of. Ulp. fr. 9. § 6. D. ad exhib. (10. 4.)

Theod. Cod. IV. 19. c. 1. — Quod a nobis exemplo aequabili ex iuris prisci est formulis introducturo, ut, quia malae fidei possessores in fructus duplos conveniuntur, aeque malae fidei debitores simile damni periculum persequatur. fr. 4. Ne res litigiosa in sacrum dedicelur. (XII. 2.)

Gaius libro VI. ad L. XII Tab. fr. 3. D. de Utigiosis. (44. 6.) Rem de qua controversia est prohibemur in sacrum dedicare; alioquin dupli poenam patimur.

fr. 5. Quod postremum populus iussit id ius ratum esse. (XI. 1.)

Livius VII. 17. In secundo interregno orta contentio est, quod duo patricii Consules creabantur; intercedentibusque tribunis interrex Fabius aiebat: in XII tabulis legem esse, ut quodcunque postremum populus iussisset, id ius ratumqne essetj iussum populi et suflragia esse.

Livius IX. 34. Nemo eorum [Censorum] XII tabulas legit? nemo id ius esse quod postremo populua iussisset scivit? Imo vero omnes sciverunt; et ideo Aemiliae potius legi paruerunt, quam illi antiquae qua primum Censores creati erant, quia hanc postremam iusserat populus; et quia, ubi duae contrariae leges suut, semper antiquae obrogat nova.

[Appendicem incertae sedis fragmentorum addit Schoell p. 163. comprehendens hos locos: Festi v. Nancitor. Quando. Sub vos placo. Donati ad Tarent. Eunuch. III. 3. § 9. Ciceronis de Rep. II. 31. de offic. III. 31. PUnii Hist. nat. VII. 60. 212. Gai I. 122. Gai fr. 237. 238. D. de Verb. Sign. (50. 16.) Sidon. Apoll. epist. VIII. 6.]

« PreviousContinue »