Page images
PDF

agnati per virilis sexus personas
cognatione iuncti, quasi a patre co-
gnati: veluti frater eodem patre na-
tus, fratris filius neposve ex eo,
item patruus et patrui lilius et ne\ws
ex eo. * At hi qui per feminini sexus
personas cognatione iunguntur non
sunt agnali, sed alias naturali iure
cognati. ilaque inter avunculum et sororis
filium non agnatio est, scd cognatio. item
amitae, materterae filius non est mihi agna-
tus, set cognatus, et invicem scilicet ego
illi eodem iure coniumjw: quia qui nascun-
tur patris, non matris familiam sequuntur.
(§ 157.) Sed olim quidem, quan-
tum ad legem xn tabularum attinef,
etiam feminae agna'os habebant tu-
tores.* set postea lex Claudta Iata
est quae, quod ad feminas attinef,
tutelas illas sustulit. itaque masculus
quidem inpubes fratrem puberem aut
patruum habet tutorem; feminae vero
talem habere tutorem non uttellegimlur.
158.) Set agnationis quidem
ius capitis diminutione perimi-
tur, cognationis vero ius non
commutatur: quia civilis ratio
civilia qutdem iura corrum-
pere potest, naturalia vero
non potest.'

agnati per virilis sexus personas cognatione coniuncti, quasi a patre cognati: veluti frater eodem patre natus, fratris filius neposve ex eo, item patruus et patrui filius neposve ex eo. At qui per feminini sexus personas cognatione iunguntur non sunt agnati, sed alias naturali iure cognati. itaque amitae tuae filius non est tibi agnatus, sed cognatus, et invicem scilicet tu illi eodem iure coniungeris; quia qui nascuntur patris, non matris familiam sequuntur. (§2.b) Quod autem lex ab intestato vocat ad tutelam agnatos, non hanc habet signilicationem, si omnino non fecerit lestamentum is qui poterat tutores dare, sed si, quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. quod tunc quoque accidere intellegitur, cum is qui datus est tutor vivo testatore decesserit. § 3. Sed agnationis quidem ius omnibus modis capitis deminutione plerumque perimitur: nam agnatio iuris [cirilis] est nomen. cognationis vero ius non omnibus modis commutatur, quia civilis ratio civilia quidem iura corrumpere potest, naturalia vero non utique.d

§ 159. Estautemcapitis diminutioprioris ca\>itis** permutafto. eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis diminulto, aut minor quam quidam mcdiam vocant, aut minima.'

Tit. XVI. DE CAPITIS MINUTIONE.

.Est autem capitis deminutio prioris slatus commutatio. eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio, aut minor quam quidam mediam vocant, aut minima.

*) haec verba §i 150. repetuntnr in Gai fr. 7. D. de legit. tut. (20.4). cf. Gai III. 10. Ulp. XI. 4. XXVI. 1.

"I in Ood. est **p*«**. Bocking mavult stalus, ut in Inst. et in Gai fr. 1. D. b. t.

a) cf. Gai I. 171. Ulp. XI. 8. Leo c. 3. C. de legit. tut. (5. 30.)

b) cf. Paul. fr. 6. D. de legit. tut. (26. 4.)

c) cf. Gai III. 27. fr. 8. D. de E. I. (50. 17.) Inst. III. 1. § 11. Gai. fr. 25. D. de usnfr. ear. rer. (7. 4 ) Gai fr. 8. D. de cap. minut (4. 5.)

d) iure novissimo tutela lcgitima ab agnatis nd cognatos translata cst novella 118. c. 5.: Sancimus enim, ul unusquisque eu gradu cl ordine, quo ad hercdilatem vel solus, vel cum aliis vocatur, etiam munus tulelae suscipiat, neque ulla di/ferentia neque liac in parte ex iure agnalionis axtt cognationis introducatur, sed omnibus simililer ad tutelam vocentur, cum ii qui per masculos, tum ii qui per feminas impuberibus iunguntur, ffaec autem tticimus, si niasculi et perfectae aetatis sinl, el nulta lege lutelam suscipere prohibeantur, neque excusatione sibi competente ulantur. Mitlieres enim etiamnos tutelae munus suliire prohibemus, nisi mater vel avia sit. (versio Hoinbergk.)

e) de cap. deminut. vid. Ulp. XI. 9—13. Paul. fr. 11. h. t. (4. 5.) et Boeth. ad To

[merged small][ocr errors][merged small]

S 162. Minima capitis diminutio est, cum el ricitas et libertas relinetur, sed status hominis commutalur.' quod accidit in his qui adoptantur, item in his qui** coemptionem faciunt, et in his qut mancipio dantur, quique ex mancipatione manumittuntur; adeo qnidem, ut quotiens quisque mancipetur, airf remancipelur, *** totiens' capite diminuatur. (S 163.)' Nec solum maioribus diminutionibus ius adgnationis corrumpitur, sed etiam minima.b et ideo si ex duobus liberis alterum pater emancipaverit, post obifum eius neuter alteri agnationis iure tulor esse poterit.

I) ef. fr. 3. S !• D. eod.
3) cf. fr.5 coil. fr.3. de Scnatoribus.

[ocr errors]

tio, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum fuerit, vel ei qui in insulam deportatus est.

S 3. Minima capitis deniinutio est, cum et civitas et libertas retinetur, sed status hominis commutatur. quod accidit in his qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecti. esse, vel conlra [ce/uft si filius emancipatus fuerit a palre, est capite deminutusvel simil.](s4.') Servns autem manumissus capite non minuitur, quia nullum caput habuit. (S 5.*) Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motum capite non minui constat.

S 6.3 Quod autem dictuni est manere cognationis ius et post capitis demjnutionem, lioc ita est, si minima capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis demi

pic. 4. § 18- (Orell. p. 302.): Capitis deminutio est prioris stalus permutalio. Id multit modis fieri solet, vel maxima vel media vel minima. Maxima esl, cum et liberlas et civitas amiuilur, velut deporlatio; media vero, in qua civitas amillitur, retinetur libertas, ul in Latinas colonias transmigratio; minima, cum nec civilas nec libertas amittitur, sed status prioris qualitatis immutalur, velut adoplio etc. Paul. Diac. exFesto (Mueller. pag. 70): D eminutus capite appellabatur qui civitale mutatus est; el ex alia familia in aliam adoptatus; et qui liber alteri mancipio datus est; el qui in hostium poteslalem venit; et cui aqua ignique inlerdictum est. — De servitute poenae vid. Inst. I. 12. § 3.; de SC. Claudiano Oai I. 81. 91.; de his qui se venumdari passi sunt Inst I. 3. § 4.

*) Huschke ita temptat: qui iure gentium violato peregrinis populis per patrcm patratum deduntur (coll. Liv. V. 36. Cic. pro Caec. 34); alii Nostrum de incensis h. 1. egisse opinantur (coll. Ulp. XI. 11); alii aliter.

**) sic Cod. habet: quod ferri potest ut apudGai 11.98. Ulp. IX. rubr. et alias. ***) ei coniect. Heffteri; alii: ac manumiltatur.

a) cf. Gai III. 82—84. IV. 38. de coemtione I. 110 sqq. de mancipio datis I. 116 sqq. de manumissis ex manc. I. 132 sqq.

b) cf. Inst. I. 15. §. 3. Paul. fr. 3- fr. 7. pr. D. de cap. minut. (4. 5.) fr. 2. D. de legit. tut. (26. 4.)

I) cf. Gai fr. 9. D. dc legit. lut.

§ 164. Ciun autem ad agnatos tutela pertinet, non simul ad oranes pertinet, set ad eos tantum qui proximo gradu sunt. [destmt lin. 24.] *

S165. Ex eadem lege duodecim tabularum libertorum et liberlarum tulela ad patronos* liberosque eorum pertinet, quae et ipsa legilima tutela vocatur: non quia nominatim ea lege de hac lutela cavelur, sed quiapermde accepta esl per interpretationem, atque si verbis legis introducta esset. eo eniniipso, quod heredilates liberlorum libertarumque, si intestati decessi*$ent, iusseral lex adpalronos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres voluisse legem etiam tutelas nd eos pertinere, cum et agnatos quos ad hereditatem vocavit, eosdem et tutores esse iusserat.

nutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut
puta servitute alicuius cognati, et ne quidem si
tnanumissus fuerit, recipit cognationem. sed etsi
in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur.
(S 7.') Cum autem ad agnatos tutela pertineat,
non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum
qui proximiore gradu sunt, vcl si eiusdem gra-
dus sint, ad omnes, [veluti si plures fratres
sunt qni unum gradum obtinent ideoque pa-
riler ad tulelam vocantur.]

Tit. XVII. DE LEGITIMA PATRONO-
RUM TUTELA.

Ex eadem lege duodecim labiilarum libertorum et libertarum tutela ad patronos liberosque eorura pertinet, quae ct ipsa legitima tutela vocatur: non quia nominatim ea lege de hac tutcla cavelur, sed quia perinde accepta est per interpretalio«em, atque si verbis legis introducta esset. eo enim ipso, quod hereditates Iibertorum libertarumque, si inteslati decessissent, iusserat Iex ad patro

nos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres voluisse legem eliam tutelas ad eos pertinere, cum et agnatos quos ad hereditatem vocat, eosdem et tutores esse iossit: quia plerumque, ubi successionis est emolumentum, ibi et tutelae onus esse debet. ideo autem diximus plerumque, quia, si a femina impubes manumiltatur, ipsa ad hereditatem vocatur, cuni alius erit tutor 1

Tit. XVIII. DE LEGITIMA PARENTUM TUTELA.

Exemplo patronorum recepta est et alia tutela,3 quae et ipsa legitima vocatur. nam si qui filium aut iiliam, nepotem aut neptem ex (ilio, et deinceps, impuberem emancipaverit, legitimus eorum tutor erit.

Tit. XIX. DE FIDUCIARIA
TUTELA.

S 166. Exemplo patronorum etiam firf«ci«riaeb Est et alia tutela, quac lutelae receptae sunt. eae enim tulelae sciMcel fiduciaria appellatur. Nam

[ocr errors]
[ocr errors]

*) pag. CXIVa. Cod. Veron. paene nnlla scripturae vestigia exhibet. Priore parte quidem de legitima gentilinm tntela egisse videtur (Hollweg coll. Gai.III. § 17); posterior pars ex Instiniani Institutionibus restituta (§ 165 — nsque ad verba: inteslati decessissent) in textnm recipi solet.

a) de legitima patronorum tutela vid. Gai I. 175. UIp. XI. 3. et fr. 1. 3. 5. D. de legit. tut. 26. 4.

b) cf. de fiduciaria tutela Gai. I. § 114. 115. 195. Ulp. XI. 5. fr. 3. § 10. fr. 4. D. de legit. tnt. (26. 4.) vid. etiam fr. 1. pr. D. si a parente. (37. 12.)

« PreviousContinue »