Page images
PDF

que tunc intellegimus impediri libertatem, cum utroque modo fraudantur creditores, id est et consilio manumittentis et ipsa re, eo quod bona non suffectura sunt creditoribus. S 3S. Item eadem lege minori xx § 4. Eadem lege Aelia Sentia domino

minori viginti annis non aliter manumittere permittitur, quam si vindicta * apud consilium iusta [causa manumissionis adprobata fuerit [al. fuerint manumissi]. 5.) Iustae.autem manumissionis causae sunt: veluti si quis patrem aut matrem aut (ilium liliamve aut fratrem sororemve naturales aut paedagogum aut nutricem educatoremve aut alumnum alumnamve aut collactaneum manumittat, aut servum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrimonii causa, dum tamen intra sex menses uxor dubatur, nisi iusta causa impediat; et qui manumittitur procuratoris habendi gratia ne minor septem et decem [al. XVIII] annis manumittatur. ($ 6.') Semel autem causa adprobata, sive vera sivc falsa sit, non retractatur. S 40. Cum ergo certus modus manu- (§ 7.) Cum ergo certus modus manu

annorum domino nonaliter manumitlere permittitur, quam si vindicta* aput consilium iusta causa manumissionis adprobata fuerit. (§. 39.) luslae autem causae manumissionis sunt: veluti si quis patrem aut matrem aut paedagogum aut conlactaneum manumittat. sed et illae causae, quas superius [s 1».] inservo minore xxx annorum exposuimus, ad hunc quoque casum de quo loquimur adferri possunt. item ex diverso hac causae, quas in minore xx annorum domino retlulimus, porrigi possunt et ad serrum minorem xxx annorum.

I) cf. fr. 9 8 1. D. dc manum. vjnd.

mittendi minoribus xx annorum do-
minis per legem Aeliam Sentiam con-
stilutus sit, evenit, ut qui xini an-
nos aetatis expleverit, licet testa-
mentum facere possit, et in eo he-
redem sibi instituere legataque re-
linquere possit, tamen, si adhuc mi-
nnr sit annorum xx, li-
berlatem servo dare non
potest.** §41. Et quam-
vis Latinum facere velit
minor x.x annorum domi-
nus, tamen nihilominus
debet aput consilium cau-
sam probare, et ita po-

mittendi minoribus viginti annis dominis per legem Aeliam Sentiam coustitutussit, eveniebat, ut qui quatuordecim annos aetatis expleverit, licet testamentum facere possit, et in eo heredem sibi instituere legataque relinquere possit, tamen, si adhuc minor sit annis viginti, libertatem servo dare non poterat. quod non erat ferendum, si [enim] is cui totorum bonorum in testamento dispositio data erat uni servo libertatem dare non permittebatur: quare \nos] non similiter ei, quemadmodum alias res, ita et servos suos in ultima voluntate disponere quemadmodnm voluerit, permittimus, ut et libertatem eis possit prae

') haec verba contra Codicis Ver. et librorum Inst. tidem ita transponenda cen>ent Niebuhr, Goeschen et alii: non aliter vindicta manumittere permittitur, qucan ti aput; vel similiter: cum ob grammaticorum regulas, tum quia causa probata et inter amicos manumitti licet (Gai I 41) et ad testamentarias quoque manumis'iones hoc ius perducitur (§ 7. I. h. t. fr. 27. D. de manumissis test. 40. 4 ); eamque eb causam Ulpianum I 13. vindictae mcntioncm omisisse putunt. Huschkc prop.: non aliter man. permillitur, quam si vindicta, a. c. iusta causa manum. approbattt, ****mserit. Sed lectionem Codicis Ver. congruam genuinae legis Aeliae Sent. ritioni csse docet Schrader ud h. 1. Inst.

*') ita Cod.; idem soloccismus cst in Iustin. Inst. h. 1.: ul poterat.

0JEIST jHSTITUTIONES. 2

stea inter amicos" manu- stare? sed cum libertas inaestimabilis est, et mittere. propter hoc ante vicensimum aetatis annum anti

quitas libertatem servo dare prohibebat: ideo
nos, mediam quodammodo viam eligentes, non
aliter minori viginti annis libertatem in testa-
meuto dare servo suo concedimus,b nisi septi-
mum et decimum annum impleverit et octavum
decimum tetigerit. cnm enim antiquitas huius-
modi aetati et pro aliis postulare concessit, cur
non etiam sui iudicii stabilitas ita eos adiuvare
credatur, ut et ad lihertates dandas servis suis
possint provenire [al. percenire]'!

Tit. VII. DE LEGE FURIA
CANINIA SUBLATA.

Lege Furia [al. Fusia] Caninia certus modus conslitutus erat in servis testamento manumittendis. quam, quasi libertatibus [al. libertalis] impedientem et quodammodo invidam, tollendam esse censuimus,1 cum satis fuerat inhumanum, vivos quidem licentiam habere totam suam familiam libertate donare, nisi alia causa impcdiat libertati [al. Ubertatem], morienlibus autem huiusmodi licentiam adimere.

I) esl til. Cod. de Lege Fur. Canin. tollcnda.

§ 42. Praeterea lege Furia Caninia certus modus canslitutus est in servis testamento manumittendis. (§ 43.) nam ei qui plures quam duos nequeplures quam decem servos habebit, usque ad partem dimidiam eius numeri manumittere permittitur. ei vero qui plures quam x neque plures quam xxx servos habebit, usque ad tertiam partem eius numeri manumittere permittitur. at ei qui plures quam xxx, neque plures quam centum habebit, usque ad partem quartam manumitlere permillUur, nec latior lieenlia* datur. novissime ei qui plures quam c habebit, nec plures quam D, ampliusnon permittitur, quam ut quintam partem, neque plures manwnitlat. sed praescribit lex, ne cui plures manumittere liccat quam c. iyitur si quis unum servum omnino aut duos hafcet, de eu bac lege nildl cautum est; et ideo liberam habet potestatem manumittendi. (§ 44.) Ac nec ad eos ipiidem omnino haec lex pertinet, qui sinc teslamenlo manumittunt. itaque licet iis, qui vindicta aut censu aut inter amicos manumittunt, totam familiam suam liberare, scilicet si alia causa non inpediat libertatem. (§ 45.) Sed quod rfe numero servorum testamento manumittendorum diximus, ita intelle^emws, ul ex eo numero, ex quo dimidia aut tertia aut quarta aut quinta pars liberari potest, ulujuetot manumitlere licea/, quot ex an

*) supplevi haec verba et tres lacunas, quae in eodem articnlo scqimnlur, secundum ductus Cod. Ver., quantum lieri potest, ct sccttndum ea quae scnsns cxigit, qui sane nemini dubius erit. Ceterum Cod. ita se babet, ut qtialemcunqtte crrorem librarii supponere possimns, vel adea transpositioncm versuum: quod Laehmanii mavult.

a) cf. pag. 11. not.a. et Gai. I§44.

b) novnm ius hoc ipso loco introdtictum, mox denuo mtttatumest Authentica: ffodie aulcm, ex i/uo testari possunt,'possunt etlibertales relinquere, antiqua lege cessanle (ex novella 110. c. 2.)

« PreviousContinue »