Page images
PDF

Romani enim a Quirino Quirites appellantur. Sed quotiens non addimus [nomen], cuius sit civitatis, nostrum ius signilicamiis: sicuti cum poetam dicimus, nec addimus nomen, subauditur apud Graecos cgregius Homerus, apud nos Virgilius. Ius i) d fr. 4-«. D. dc iusi. ct i. autem gentium 1 omni humano generi commune

est. Nam usu exigente et humanis necessitati'bus, gentes humanae [inra] quacdam sibi constituerunt. bella etenim orta sunt et captivitates secutae et servitutes quae sunt iuri naturali contraria: iure enim naturali ab initio omnes homines liberi nascebantur. Ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumerabiles. §2.* Constant autem iura § 3. Constat autem ius nostrum aut ex scria Icgibus, plebiscitis, se- pto, aut ex non [al. sine] scripto: ut apud natusconsultis, conslitutityii- Graecos, xav vo^icov o[ fiev iyyQatpoi, ol busPrincipum, edictis eorum Sh «yQatpoi. Scriptum ius est lex, plebiscita, qui ius edieendi habent, re- senatusconsulta, Principum placita, magistrasponsis prudentium. tuum edicta, responsa prudentium.

$3. 'Lex cst quod populus iubet §4. Lex est quod populus Romaalque constituit. plebiscitum est nus, senatorio magistratu interrogante quod plebs iubet atque constituit. veluti Consule, constituebat.b Plebiplebs autem a populo eo distat, quod scitum est quod plebs, plebeio magipopuli appellatione universi cives si- stratu interrogante veluti Tribuno, irnificantur, connumeratis eliam pa- constituebat. Plebs autem a populo triciis; plebisautemappellatione sinc eo dilTert, quo species a genere. nam patriciis ceteri cives signilicantur. appellatione populi universi cives si1'nde olim patricii dicebant plebisci- gnilicantur, connumeratis etiam patis se non tencri, quia sine auctori- triciis et senatoribus; plebis autem tale eorum facta essent. sed postea appellatione, sine patriciis et senalex Hortensia Iata est, qua cautum toribus ceteri cives signilicantur. esl ut plebiscita universum populum sed et plebiscita Iege Hortensia lata tenerent. itaque eo modo legibus non minus valere quam leges coepeexaequata sunt. runt.

§4. 'Senatusconsultum §5. Senatusconsultum cst quod senatus iubet est quod senatus iubet at- atque constituit. Nam cum auctus est populus que constituit, idque legis Romanus in eum modum, ut diflicile sit in unum 'icem optinet, quamvis eum convocari legis sanciendae causa: acquum fuerit quacsitum. visum cst senatum vice populi consuli.

[ocr errors]

S 5. * Constitutio Princîpis est quod Imperator decreto vel edicto vel epistula constituit. nec uniquam dubitatum est, quin id legis vicem optineat, cum ipse Imperator per legem imperium aeeipiat.

S 6. 'lus aiitem edicendi habent magistratus populi Romani, sed amplissimum ius est in edictis diiorum Praetorum, urbani et peregrini: quorum in provineiis iurisdictionem Pracsides earum habent; item in edictis Aedilium curuliiim, quorum iurisdictionem in provineiis populi Romani Quaestores habent; nam in provincias Caesaris omnino Quaestores non mittuntur, et ob id hoc «dictum in Iiis provineiis non proponitur.

S 7. kResponsa prudentinm sunt sententiae et opiniones eorum quibus permissum est iura condere. quorum omnium si in untim sententiae concurran!, id quod ita sentiunt legis vicem optinet; si vero dissentiiint, iudici licet quam velit scntentiam sequi: idque rescripto dm Hadriani significati/r.

$6. Sed et quod Principi placuit legis habet vigorem: cum lege regia quae de imperio eius lata est populns ei et in eum omne suum imperium et potestatem concessit. Quodcumque igitur Imperator per epistolam constituit, vel cognoscens decrevit, vel edicto praeeepit, legem esse constat: hae sunt, quae constitutiones appellantur. plane ex his qnaedam sunt personales, quae nec ad exemplum trahuntur, quoniam non hoc Princeps vult: nam quod alicui ob mérita induisit, reí si en i poenam irroga vit, vel si cui sine exemple subvenit, personam non egreditur. aliae autem, cum generales sunt, omnes procul dubio tenent.

S 7. Praetorum quoque edicta non modicam iuris obtinent auctoritatem. haec eliam ius lionrftarium solemus appcllare. quod qui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic iuri dederunt. Proponebant et Aediles curules ('dictum de quibusilani casibus (al. causis], quod edictum iuris honorarii portio est. S 8. Responsa prudentinm sunt sententiae et opiniones eoriim quibus permissum crai iura condere [al. concederé]. Nam antiquitils institutum [al. constitutum] erat, ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones earn auctoritatem tenebant, ut iudici recedere a responso eorumnon liceret, ut est constitutum.

*) cf. fr. 1. D. de Const. Princ. (I. 4.) Ulpianus libro I. Inst.: Quod Prinripi pUiaiil legis habet vigorem; utpole cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et in eum опте suum imperium et potestatem conférât (§ 1.) Quodcunque igitur Imperator per epistolam et siihscriptionem statuit, vel cognoscens decrevit, vel de piano interlocutus est, vel edicto praeeepit, legem esse constat; haec sunt, quas vulgo constitutiones appellamus. (§ 2.) Plane ex Iiis quaedam sunt personales nec ad exemplum trahuntur; nam quae. Princeps alicui ob mérita induisit, vel si quam poenam erngauit, vel si cui sine exemple subvenit, personam non egreditur. cf. fr. 2. § 11. D. de or g. iuris (1. 2.) De antiquo more legem de imperio ferendi vid. Cicer. de Rep. II 13. 17. 18. 20; de tempore Imperatorum Tacit. I. 47. II. 55. IV. 3. 0. et fragm. SCti de imperio Vespasiani. Lex imperii vocatur in c. 3. С. VI. 23. cf.fr. 14. § 1. D. XL. 1.; Lex Regia in Const. Deo auctore § 7.

a) cf. fr. 2. § 10. de oi igine.iuris (1. 2.) fr. 7 § 1. D. de iust. et iure (I. 1).

b) fr. 2. § 5. 47. de orig. iur. (1. 2.) cf. § 37. eodem: Qui óptimas a senatu appellatus est, cui publice domus data est, quo facilius consuleretur.

« PreviousContinue »