Page images
PDF

brum rupit, ni cum co pacit, talio csto;" noque id quid significct indicat, puto quia notum est. permittit enim Lex parcm vindictam. (Miill. p. 303 )

Gellius XX. 1. § 14. Nonnulla autem in istis Legibus (sc. XII tabularum) nec consistere quidem , sicuti dixi, visa sunt, velut illa lex talionis cuius verba, nisi memoria fallit, haec sunt: „81 mcmbrum rupit, ni cum eo pacit, taliu [ esto." Cf. Gai III. 223. (ad v. ,,pacit" supra Tab. I. 7.) et Cato apud Priscianum cit. infra pag. 231. not.

Talio est similitudo vindiotac , ut taliter quis patiatur ut fccit. (Isidor. Origg. V. 27. § 24.)

fr. 3. Propler os fraclum CCC assium poena. (VII. 10.) vid. Gai. III. 223. Inst. IV. 3. § 7. Paul. S. R. V. 4. § 6. Collatio LL. Mos. II. 5. § 5. Paulug libro singulari ct titulo De iniuriis: — libero CCC, servo CL poenam subito sestcrtiorum. fr. 4. Si iniuriam faxit alteri viginti quinque aeris poenae sunto. (VII. 7.) Gellius XX. 1. § 12: Ita de iniuria pocnienda scriptum esl (sc. in XII) „8i iniuria»i alteri faxsit, viginti quinque aeris poenae sunto." Cf. Gaius III. 223, Paulus in Collat. II. 5. § 5. Festus v. Vigintiquinque poeuac, iu XII significat vigintiquinque asses. (Miill. 371.)

fr. 5. Rupitias — sarcito —. (VII. 2.)

Fcstus v. Rupitias, in XII significat damnum dederit. (Miill. p. 265.) Fcstus v. Sarcito, in XII Servius Sulpitius ait significarc: daranum solvito, pracstato. (Mflll. 322.) cf. UIp. fr. 1. pr. D. ad L. Aquil. (9. 2.)

fr. 6. 7. Si quadrupes pauperiem fecisse dicalur; el de pastu. (VII. 5.) Ulpianus fr. 1. pr. D. si quadrupes paup. (9. 1.) Si quadrupes pauperiem fecisse dicetur, actio ex lcge XII tabularum descendit; quae lcx voluit aut dari id quod nocuit, id est id animal quod noxiam commisit, aut aestimationem noxiae offerre.

Ulpianus fr. 14. § 3. D. de praescr. verb. (19. 5.) Si glans ex arbore tua in meum fundum cadat, eamque ego immisso pecore dcpascam, Aristo scribit non sibi occurrere legitimam actionem qua experiri possim; uanv neque ex lege XII tabularum de pastu pecoris, quia noo in tuo pascitur, neque de pauperie, nequc de damni iniuriac agi posse.

Cf. Inst. IV. 9. pr. et TheophU. h. 1.

fr. 8. Qui fruges excantassit. — neve alienam segetem pellexeris. (VII. 3.)

Plinius Hist. N at. XXVIII. 2. §4. Quid? Non et legum ipsarum in XII tabulis verba sunt. „Qui fruges excantassit." Etalibi: „Qui malum carmen incantassit."

Seneca Natur. Quaest. IV. 7. Et apud nos in XII tabulis cavetur: Ne quis alienos fructus cxcantassit. Rudis adhuc antiquitas crcdebat et attrahi imbres cantibus ct repelli; quorum nihil posse ficri tam palam est, rcl.

Servius ad Virgil. Eclog. VIII. 99. Magicis quibusdam artibus hoc fiebat; unde est in XII tabulis: ,,Neve alienam segetem pellexeris."

Augustinus de civit. dei VIII. 19. Eo quod hac pestifera scelcrataque doctrina fructus alicni in alias terras transferri perhibentur. Nonnc in XII tabulis, id cst Romanorum antiquissimis legibus, Cicero commcmorat esse conscriptum, et ci qui hoc fccerit snpplicium constitutum? (cf. Huschke Gaius pag. 120. not.)

fr. 9. De furto frugum noclu commisso. (VII. 4.)

Plinius Hist. Nat. XVIII. 3. Frugem quidem aratro quaesitam furtim noctu pavisse ac secuisso puberi XII tabulis capital erat, suspensumque Ccreri necari iubebant; gravius quam in homicidio convictum; impubem Praetoris arbitratu verberari, noxiamque duplione decerni. (cf. Gell. XI. 18. §8.)

fr. 10. De eo qui aedes acercumve frumenli combusseril. (VII. 6.)

Gaius fr. 9. D. de incendio ruina. (14. 2.) Qui acdes acervumve frumcnti iuxta domum positum combusscrit, vinctus verberatus igni necari iubctur; si modo sciens prudensque id commiserit: si vero casu, id est negligentia, aut noxiam sarcire iubetur, aut si minus idoneus sit, levius castigatur.

fr. II. De arboritm iniiiria caesarum poena. (II. 11.)

Plinius Hist. Natur. XVII. 1. Fuit ct arborum cura legibus priscis; cautumque est XII tabulis, ut qui iniuria cecidisset alicnas lueret in singulas aeris

XXV. — Cf. Paul. fr. 1. 11. Gai fr. 2. 4. D. arbor. furt. caosar. (47. 7.) fr. 28. §G. D. de iureiur. (12. 2.) et Inat. IV. 11. fr. 12. Si nox furtum faclum sit, si im occisit, iure caesus esto. (II. 4.)

Macrobius Saturnal. I. 4. Non esse ab re puto hoc in loco id quoque admonere, quod Decemviri in XII tabulis inusitate „nox" pro noctu dixerunt. Verba haec sunt: Si nox furtum factum lit, si im occisit, iure caesus esto. In quibus verbis id etiam notandum est, quod ab eo quod est is, non eum casu accusativo, sed im dixerunt.

Gellius VIII. 1. Decemviri in XII tabulis nox pro noctu dixerunt.

Gellius XI. 18. § 7. Decemviri — occidi permiserunt, si aut cum faceret furtum nox esset, aut interdiu telo se, cum prenderetur, defcnderet.

Paulus in Collat. VII. 3. § 2. — Proinde si furem nocturnum quem lex XII tabularum omnimodo permittit occidere, aut diurnum quem eaque Lex permittit, sed ita demum si se tclo defendat, videamtis an lege Aquilia teneatur. Pomponius dubitat nunc haec lex non sit in usu.

Seneca Controvers. X. c. ult. Lex quae nocturnum furem occidi iubet, quoquomodo iubet, non de damnato tantum, sed de furc loquitnr.

Cf. Gai. fr. 4. § 1. D. ad L. Aquil. (9. 2.) Paul. S. K. V. 24. § 9. fr. 13. Furem qui lelo se defendit iure caesum tideri. (II. 8.)

Gaius fr. 54. § 2. D. de furtis. (47. 2.) Furem interdiu deprehensnm non aliter occidere lex XII tabularum permisit, quam si telo se defendat. Cf. citt. ad fr. 12. supra et Gai. fr. 233. § 2. de V. S. (de v. telum.)

I. Gothofredus legem restitnere vult ita: Si se lelo defensint, guirilalo endoque plorato, sei im aliquis cum clamore occisit, ioure caesus estod (coll. Festo v. Sub Tos placo.)

fr. 14. De poena furli manifesti. (II. 5—7.)

Gellius XI. 18. § 8: Ex ceteris autem manifestis furibns liberos verbcrari addicique iusserunt (sc. Decemviri) ei cui factum furtum esset, si modo id lnci fecissent neque se telo defendissent: scrvos item fnrti manifesti prensos verberibns adfici et e saxo praecipitari; sed pueros impuberes Praetoris arbitratu verbcrari voluerunt, noxamque ab his factam sarciri. Cf. Gai. III. 189. stHtMchke, Gaius pag. 121. not.

fr. 15. De furto lancejet licio concepto. (II. 9.)

Gai. Inst. III. 191. 192. (ibique citt.) Concepti et oblati (Sc. fnrti) poena ex lege XII tabularum tripli est. — Praecepit (Lex) ut qui quaerere velit nudus qnaerat, linteo cinctus, lancem habens; qui si quid invenerit, iubet id Lex furtnm manifestum esse.

fr. 16. Si adorat furto quod nec manifestum escit [duplione decidito.] (II. 10.)

Gai. Inst. III. 190. Nec manifesti furti poena per legem XII tabnlarum dupli inrogatur.

Festus v. Nec, coniunctionem grammatici fere dicunt esse disiunctivam —; cum si diligentius inspiciatnr, intclligi possit eam positam esse ab antiquis pro non; ut et in XII est: — ,,Si adorat furto quod nec manifestum escit." (Miill. p. 162.)

Gellius XI. 18. § 15. Aliis deinde furtis omnibus, quae nec manifesta appellantur, poenam imposuerunt dupli (sc. Decemviri).

Cato de R. R. Praef. 1. (cit. ad fragm. 18. infra.)

Adorare, apud antiquos signifat agere. (Paul. Diac. ex Festo p. 19 ) fr. 17. Res furliva ne usucapialur. (II. 13.)

vid. Gai. II. 45. 49. Inst. II. 6. § 2. 3. Iulian. fr. 33. D. de usucap. 41. 3. adde Gellium XVII. 7. § 1. (legis veteris Atiniae verba sunt: „Quod subruptum erit, eins rei aetcrna auctoritas esto.") fr. 1S. De unciario foenore. (III. 2.)

Tacitus Annal. VI. 10. Nam primo XII tabnlis sanctum, ne quis unciario foenore amplius exerceret.

Cato de R. R. praef. 1. Maiores nostri sichabnernnt, itaque in Legibus posuerunt, furem dupli damnari, foeneratorem qnadrupli. (Cf. Gai. IV. 23. Iluschke Xexum p. 110 sqq.)

fr. 19. Dtipli condemnalio ex causa depositi. (III. 1.)

Pauli S. R. II. 12. § 11. (ex Collât. X. 7.) Ex causa depositi lege XII tabularum in duplum actio datur. (cf. Gai IV. N. Rudortt' Zeitschr. für gesch. R. XIV. p. 461 sqq. Muther Sequestration § 20.) fr. 20. De tutore suspecte, et de condemnatione in duplum. (VII. 16.)

Ulpianus fr. 1. § 2. D. de susp. tut. (20. 10.) et Inst. I. 20 pr.: Sciendum est suspecti crimen e lege XII tabularum descenderé.

Tryphoninus fr. 55. § 1. D. de administr. et per. (26. 7.) Sed ei ipsi tutores rem pupilli furati sunt, videamus an en actione quae proponitur ex lege XII tabularum adversus tutorem in duplum singuli in solidum teneanturV

Cic. de offic. III. 15. § 01. Atque iste dolus malus et legibus erat vindicatus, ut tutela XII tabulis et circumscriptio adolescentium Lege Laetoria etc. fr. 21. Patronus si clienti fraudem fecerit sacer esto. (VII. 17.)

Servius ad Virgil. Aeneid. VI. 009. Ex lege XII tabularum venit, in quibus scriptum est: „Patronus si clienti fraudem fecerit, sacer esto." Si enim clientes quasi colentes sunt, patron! quasi patres; tantum est clientcra quantum filium fallere.

fr. 22. Qui se sierit testarier iibripensve ftierit, ni testimonium fariatur, inprobus intestabilisque esto. (VII. 11.)

Gellins XV. 13. § 11. Ex iisdem tabulis id quoque est: Qui se sierit (nt s.)

Gellius VII. (VI.) 7. § 2. Et Taraciam quidem virginem Vestae fuisse lex Iloratia testig est, quae supra ea ad populum lata. Qua lege ei plurimi honores fiunt, inter quos ius quoque testimonii dicendi tribuitur, testabilisqne una omnium feminarum ut sit, datur. Id verbum est legis ipsius Horatiae. Contrarium est in XII tabulis scriptum: ,,Inprobus intestabilisque esto."

Cf. Inst. II. 10. pr. Gai fr. 26. D. qui testamenta fac. poss. (28. 5.) fr. 23. De poena falsi testimonii. (VII. 12.)

Gellius XX. 1. § 53. An putas, — si non illa etiam ex XII tabulis de testimoniis falsis poena abolevisset, et si nunc quoque, ut antea, qui faleum testimonium dixisse convictus esset, e saxo Tarpeio deiieeretur, mentituros fuisse pro testimonio tarn multos quam videmus?

Cicero de offic. III. 31. § 111. Nullum enim vinculum ad adstringendam fidem iureiurando maiores arctius esse voluerunt. Id indicant leges in XII tabulis. fr. 24. De homicidio. (VII. 13.)

Plinius Hist. Nat. XVIII. 3. cit. ad VIII. 9. Adde Festum v. Parrici Quaestores, appellabantur qui solebant creari causa rerum capitalium quaerendarum. Nam paricida non utique is qui parentem occidisset dicebatur, sed qnalemcunque hominem indemnatum. Ita fuisse indicat lex Numae Pompilii regis, his coniposita verbis: „Si quis hominem liberum dolo sciens morti duit, paricida esto." (Müller, pag. 221.) fr. 25. Qui malum carmen incantasset malum venenum. (VII. 14.)

Plinius Hist. Nat. XXVIII. 2. cit. ad tab. VIII. 8.'

Gaius libro IV. ad L. XII Tab. fr. 236. pr. de V. S. Qui venenum dicit adiicere debet utrum malum an bonum; nam et medicamenta venena sunt, fr. 20. iVe quis in urbe coelus nocturnos agitet. (IX. 6.)

Porcius Latro Déclamât, in Catilinam c. 19. Primum XII tabulis cautum esse cognoscimus, ne quis in urbe coetus nocturnos agitaret. Deinde lege Gabinia promulgatum, qui coitiones ullas clandestinas in urbe confiavissct more maiorum capitali supplicio multaretur. fr. 27. Ut sodalibns legem sibi ferre Ureal. (VIII. 2.)

Gains libro IV. ad L. XII Tab. fr. 4. D. de collegiis. (47. 22 ) SodsJea sunt qui eiusdem collegii sunt, quam Graeci txaiqiav vocant His antem potcstatem facit Lex pactionem quam velint sibi ferre, dum ne quid ex publica logo corrumpant. Sed haec lex videtur ex lege Solonis translata esse rel.

TAB U L А IX. fr. 1. Privilegia ne inroganlo. (XI. I.)

fr. 2. De capile civis, nisi per maximum comitium, ne ferunto. (IX. 4.) Cicero pro domo c. 17. Votant XII tabulae leges privis hoininibus irrogari. (Non sunt enim generalia iussa, nequo de universis civibus, sed de sin

« PreviousContinue »